آنتی‌هیستامین‌ها داروهایی رایج برای تسکین علائم آلرژی هستند، اما همه آن‌ها تأثیر یکسانی بر بدن و مغز ندارند. آگاهی از تفاوت‌های میان نسل‌های مختلف این داروها به افراد کمک می‌کند تا درمانی را انتخاب کنند که کمترین اختلال را در فعالیت‌های روزمره ایجاد کند و ایمنی بیشتری داشته باشد.
به گزارش سیناپرس، همه آنتی‌هیستامین‌ها برای کنترل عوارض حساسیت استفاده می شوند اما همه آن ها یکسان نیستند و برخی از این داروها ممکن است بیش از آنچه تصور می‌شود بر مغز تأثیر بگذارند. این مساله بدان جهت دارای اهمیت است که میلیون‌ها نفر این داروها را برای آلرژی مصرف می‌کنند، اما برخی از آن‌ها باعث خواب‌آلودگی، کندی واکنش‌ها و کاهش تمرکز می‌شوند، در حالی که برخی دیگر احتمال بسیار کمتری برای ایجاد این عوارض دارند. دانستن این تفاوت‌ها به انتخاب درمانی کمک می‌کند که در فعالیت‌های روزانه اختلال ایجاد نکند.
به طور کلی آنتی‌هیستامین‌ها با مسدود کردن هیستامین عمل می‌کنند؛ ماده‌ای شیمیایی که دستگاه ایمنی در واکنش آلرژیک آزاد می‌کند و باعث علائمی مانند خارش، عطسه، اشک‌ریزش و آبریزش بینی می‌شود. نخستین آنتی‌هیستامین‌ها در دهه ۱۹۴۰ میلادی ساخته شدند. داروهایی مانند کلرفنیرامین (Chlorpheniramine)، دیفن‌هیدرامین (Diphenhydramine) و پرومتازین (Promethazine) به عنوان آنتی‌هیستامین‌های نسل اول شناخته می‌شوند و همچنان در بسیاری از داروهای ضدآلرژی، سرماخوردگی و خواب‌آور موجودند.
در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰، آنتی‌هیستامین‌های جدیدتری مانند لوراتادین (Loratadine)، ستیریزین (Cetirizine) و فکسوفنادین (Fexofenadine) معرفی شدند که نسل دوم نامیده می‌شوند و به گونه‌ای طراحی شده‌اند که عوارض جانبی کمتری، به‌ویژه خواب‌آلودگی، ایجاد کنند. دلیل خواب‌آور بودن برخی از این داروها و نبود این اثر در برخی دیگر، به نفوذ آن‌ها به مغز بازمی‌گردد. آنتی‌هیستامین‌های قدیمی‌تر به‌راحتی از سد خونی-مغزی (مانعی که ورود مواد از خون به مغز را کنترل می‌کند) عبور می‌کنند و گیرنده‌های هیستامین را که در بیداری و هوشیاری نقش دارند، مسدود می‌سازند.
مطالعات تصویربرداری مغزی نشان می‌دهد که آنتی‌هیستامین‌های قدیمی‌تر گیرنده‌های بیشتری را در مغز مسدود می‌کنند و این امر با خطر بالاتر خواب‌آلودگی، کندی زمان واکنش و دشواری تمرکز مرتبط است. آنتی‌هیستامین‌های جدیدتر عموماً تأثیر کمتری بر مغز دارند، هرچند میان آن‌ها نیز تفاوت‌هایی وجود دارد. در یک مطالعه جدید مشخص شد که فکسوفنادین حدود ۲ درصد از گیرنده‌های هیستامین مغز را اشغال می‌کند، در حالی که این رقم برای ستیریزین ۲۴ درصد و برای کلرفنیرامین ۵۰ تا ۶۰ درصد است. این یافته توضیح می‌دهد که چرا برخی داروهای موسوم به «غیرخواب‌آور» همچنان ممکن است در برخی افراد ایجاد خواب‌آلودگی کنند.
پژوهشگران همچنین دریافته‌اند که آنتی‌هیستامین‌ها به‌سادگی به دو گروه خواب‌آور و غیرخواب‌آور تقسیم نمی‌شوند، بلکه بر طیفی از تأثیر بر هوشیاری قرار دارند. برخی داروهای قدیمی‌تر تأثیر شدیدی دارند، برخی از نسل دوم اثر ملایم و برخی تقریباً بدون تأثیر بر مغز هستند. به همین دلیل دو دارویی که علائم مشابهی را درمان می‌کنند، ممکن است احساس کاملاً متفاوتی ایجاد کنند.
در این میان برخی افراد از اثر خواب‌آور این داروها سود می‌برند؛ برای نمونه دیفن‌هیدرامین در چندین داروی خواب‌آور بدون نسخه موجود است. اما خواب‌آلودگی همیشه بی‌خطر نیست. این داروها می‌توانند توجه، حافظه، هماهنگی و زمان واکنش را تحت تأثیر قرار دهند و فعالیت‌هایی مانند رانندگی یا کار با ماشین‌آلات را ناایمن‌تر سازند. حتی اگر فرد فقط کمی خسته احساس کند، ممکن است واکنش‌هایش کندتر و تمرکزش ضعیف‌تر شده باشد.
به همین دلیل برای کسانی که به درمان منظم آلرژی نیاز دارند، آنتی‌هیستامین‌های جدیدتر عموماً توصیه می‌شوند، زیرا احتمال خواب‌آلودگی کمتری دارند. با این حال برخی از داروهای نسل دوم، به‌ویژه ستیریزین، همچنان ممکن است در برخی افراد ایجاد خواب‌آلودگی کنند، هرچند اثر آن معمولاً خفیف‌تر از داروهای قدیمی‌تر است.
باید توجه داشت خواب‌آلودگی تنها نگرانی مربوط به آنتی‌هیستامین‌های قدیمی‌تر نیست. بسیاری از آن‌ها بر پیام‌رسان شیمیایی دیگری نیز تأثیر می‌گذارند و اثرات آنتی‌کولینرژیک ایجاد می‌کنند. این داروها علاوه بر مسدود کردن هیستامین، استیل‌کولین (Acetylcholine) را نیز مسدود می‌کنند؛ ماده‌ای که در کنترل حافظه، یادگیری و توجه در مغز نقش دارد و در سایر عملکردهای بدن نیز دخیل است. آنتی‌هیستامین‌های جدیدتر به‌طور اختصاصی‌تر بر گیرنده‌های هیستامین مرتبط با علائم آلرژی عمل می‌کنند، اثر ضعیف‌تری بر استیل‌کولین دارند و کمتر وارد مغز می‌شوند؛ در نتیجه عوارض ناخواسته کمتری ایجاد می‌کنند.
در کوتاه‌مدت، داروهای دارای اثر آنتی‌کولینرژیک می‌توانند باعث خشکی دهان، تاری دید، یبوست، سرگیجه و گیجی شوند. این عوارض در سالمندان جدی‌تر است و ممکن است خطر افتادن، بستری شدن در بیمارستان و کاهش استقلال را افزایش دهد. پژوهش‌ها بررسی کرده‌اند که آیا داروهای دارای این اثرات، از جمله آنتی‌هیستامین‌های نسل اول، می‌توانند بر سلامت مغز تأثیر بگذارند یا نه. اگرچه ثابت نشده که این داروها مستقیماً باعث زوال عقل شوند، یافته‌ها توصیه به پرهیز از مصرف غیرضروری آن‌ها، به‌ویژه در سالمندان، را تقویت کرده‌اند.
با وجود این نگرانی‌ها، آنتی‌هیستامین‌های قدیمی‌تر همچنان به‌طور گسترده در دسترس‌اند. بسیاری از افراد همان داروهایی را که سال‌ها مصرف کرده‌اند می‌خرند و برخی اثر خواب‌آور آن‌ها را هنگام اختلال خواب ناشی از خارش یا تب یونجه مفید می‌دانند. این داروها همچنان می‌توانند در درمان آلرژی مفید باشند، اما کسانی که رانندگی می‌کنند، نیاز به تمرکز در مطالعه دارند یا داروهای دیگری مصرف می‌کنند، بهتر است گزینه‌ای با احتمال کمتر خواب‌آلودگی را انتخاب کنند.
در نهایت توصیه می شود پیش از انتخاب قرص آلرژی، نوع آنتی‌هیستامین موجود در آن را بررسی کنید. داروهایی که علائم مشابهی را درمان می‌کنند می‌توانند تأثیر بسیار متفاوتی بر هوشیاری داشته باشند و انتخاب درست می‌تواند تفاوت مهمی در کیفیت روز ایجاد کند.