رئیس سازمان امور دانشجویان از برنامه‌ریزی برای اجرای آزمایشی طرح نوین تغذیه در پنج تا شش دانشگاه داوطلب در سال تحصیلی جدید خبر داد و گفت: اجرای سراسری این طرح به دلیل شرایط کشور و دغدغه‌های مطرح‌شده از سوی دانشجویان، شوراهای صنفی و دانشگاه‌ها به تعویق افتاده و فعلاً الگوی فعلی تغذیه در دانشگاه‌ها ادامه دارد.
به گزارش سیناپرس، دکتر سعید حبیبا ضمن بیان این مطلب با اشاره به روند طراحی و اجرای «طرح نوین تغذیه دانشجویان» گفت: این طرح حاصل نزدیک به دو سال بررسی، مطالعه، گفت‌وگو و بازنگری فشرده در شیوه‌های موجود تغذیه دانشجویی است؛ هرچند باید توجه داشت که موضوع اصلاح نظام تغذیه دانشجویان، موضوعی جدید نیست و طی سال‌های گذشته نیز مطالعات و طرح‌های مختلفی در این زمینه مطرح و بررسی شده است.
وی افزود: مسئله اصلی این بود که چگونه می‌توان ضمن حفظ حمایت دولت از تغذیه دانشجویان، کیفیت و تنوع غذا را افزایش داد، اختیار بیشتری به دانشجو داد، شفافیت مالی را تقویت کرد و در عین حال، تصدی‌گری مستقیم دانشگاه‌ها در فرآیندهای اجرایی تغذیه را کاهش داد. بر همین اساس، الگوی نوین تغذیه در دو لایه «مالی و پرداخت» و «عرضه و توزیع» طراحی شد.
لایه نخست؛ اصلاح سازوکار مالی و پرداخت
حبیبا ادامه داد: لایه نخست طرح، مربوط به اصلاح فرآیند مالی و پرداخت است. در این مدل، سهم دانشجو در حساب متمرکز پیش‌بینی‌شده و هزینه غذای دانشجویی بر اساس میزان خدمت واقعی، تراکنش‌های ثبت‌شده و صورت‌وضعیت‌های تأییدشده، در چارچوب سازوکار تعیین‌شده، به تأمین‌کنندگان پرداخت می‌شود.
وی تأکید کرد: این بخش از طرح، در راستای سیاست‌های کلان دولت برای شفاف‌سازی جریان منابع و پرداخت به ذی‌نفع نهایی و با اتکا به احکام و ضوابط قانونی، از جمله ماده ۷۳ ضوابط اجرایی قانون بودجه سال ۱۴۰۵، دنبال می‌شود. بر اساس این ماده، اعتبارات تغذیه دانشجویی باید مطابق سازوکار تعیین‌شده توسط وزارتخانه‌های علوم و بهداشت و با همکاری سازمان برنامه و بودجه و خزانه‌داری کل کشور، در قالب پرداخت به ذی‌نفع نهایی به مصرف برسد.
رئیس سازمان امور دانشجویان افزود: بنابراین، یکی از تغییرات مهم این است که فرآیند پرداخت و تسویه، شفاف‌تر، قابل رهگیری‌تر و مبتنی بر خدمت واقعی باشد و بتوان اطلاعات مالی و عملکردی را به‌صورت دقیق پایش کرد.
لایه دوم؛ تحول در شیوه عرضه و توزیع غذا
وی گفت: لایه دوم طرح، به نحوه عرضه و توزیع غذا مربوط می‌شود. در طراحی اولیه این بخش، هدف آن بود که به جای وابستگی کامل به یک پیمانکار، امکان استفاده از چند تأمین‌کننده فراهم شود تا رقابت شکل بگیرد و در نتیجه، کیفیت، تنوع و قدرت انتخاب دانشجو افزایش یابد.
حبیبا تصریح کرد: در این الگو، دانشگاه از فرآیندهای اجرایی مستقیم مانند تهیه مواد اولیه، نگهداری، طبخ و توزیع غذا تا حد امکان فاصله می‌گیرد و نقش اصلی خود را بر سیاستگذاری، نظارت، ارزیابی کیفیت، کنترل بهداشت و صیانت از حقوق دانشجویان متمرکز می‌کند. در مقابل، تأمین‌کنندگان حرفه‌ای، مسئولیت فرآیند تأمین و ارائه غذا را بر عهده می‌گیرند. در شیوه‌نامه اجرایی فعلی نیز تهیه مواد اولیه، پخت، حمل و توزیع غذا از جمله وظایف تأمین‌کننده تعیین شده و هم‌زمان، مسئولیت نظارت بر کیفیت، بهداشت و عملکرد بر عهده دانشگاه باقی مانده است.
دو شیوه برای عرضه غذا
رئیس سازمان امور دانشجویان در توضیح مدل اجرایی طرح اظهار داشت: در یک شیوه، سلف یا رستوران مرکزی دانشگاه همچنان به فعالیت خود ادامه می‌دهد و دانشجو با نرخ یارانه‌ای مصوب از خدمات آن استفاده می‌کند، اما تفاوت اصلی در این است که به جای تمرکز کامل بر یک پیمانکار، می‌توان از ظرفیت چند تأمین‌کننده واجد شرایط استفاده کرد تا رقابت در کیفیت و خدمات شکل بگیرد.
وی ادامه داد: در این مدل، دانشجو همچنان از غذای یارانه‌ای و حمایت دولت بهره‌مند می‌شود و دانشگاه نیز وظیفه نظارت و ارزیابی مستمر را بر عهده خواهد داشت؛ اما تأمین‌کننده موظف است کیفیت، کمیت، تنوع، بهداشت و الزامات قراردادی را رعایت کند.
حبیبا افزود: در شکل دیگر، ظرفیت رستوران‌های مکمل، فودکورت‌ها و سایر مراکز مورد تأیید دانشگاه نیز می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد. در این مدل، دانشجو می‌تواند در کنار منوی دانشجویی، از تنوع بیشتری برخوردار شود و متناسب با انتخاب خود، در صورت انتخاب غذای بالاتر از سقف یارانه‌ای، مابه‌التفاوت هزینه را پرداخت کند. در طراحی چنین مدلی، هدف اصلی، افزایش حق انتخاب دانشجو و ایجاد فضای رقابتی میان ارائه‌دهندگان خدمات غذایی است. در شیوه‌نامه جاری نیز استفاده از فضاهای مناسب داخل دانشگاه، اطراف دانشگاه یا سایر اماکن مورد تأیید، با رعایت قوانین و مقررات، برای افزایش کیفیت و تنوع غذا پیش‌بینی شده است.
چرا اجرای کامل طرح به تعویق افتاد؟
حبیبا درباره علت به تعویق افتادن اجرای کامل طرح گفت: الگوی نوین تغذیه از نظر کارشناسی و اجرایی طراحی شده بود، اما اجرای سراسری آن نیازمند فراهم بودن مجموعه‌ای از شرایط اقتصادی، اجرایی، نظارتی و اجتماعی بود. در مقطع اجرای طرح نیز دغدغه‌هایی از سوی شوراهای صنفی، دانشجویان، دانشگاه‌ها و برخی مراجع نظارتی مطرح شد و با توجه به شرایط خاص کشور پس از جنگ ۱۲ روزه، تصمیم بر این شد که اجرای کامل و سراسری طرح فعلاً به تعویق بیفتد تا با آمادگی و اطمینان بیشتری ادامه پیدا کند.
وی تأکید کرد: این تصمیم به معنای کنار گذاشتن اصل ایده طرح نوین تغذیه نیست، بلکه به معنای انتخاب یک مسیر تدریجی، آزمایشی و مبتنی بر تجربه است. در شرایط فعلی، الگوی جاری تغذیه در دانشگاه‌ها ادامه دارد و در حال حاضر طرح نوین تغذیه متوقف شده است البته اجرای الگوی نوین در دانشگاه‌های داوطلب به صورت پایلوت دنبال خواهد شد.
تجربه پایلوت دانشگاه صنعتی شریف
رئیس سازمان امور دانشجویان با اشاره به تجربه اجرای این الگو در دانشگاه صنعتی شریف اظهار داشت: در دوره آزمایشی، این مدل در کنار سلف دانشگاه اجرا شد و یکی از عوامل اصلی استقبال دانشجویان، افزایش تنوع غذایی بود. دانشجویان توانستند در کنار غذای معمول، گزینه‌هایی مانند غذاهای پروتئینی، نیم‌پرس و غذاهای متنوع‌تر را انتخاب کنند؛ تجربه‌ای که نشان داد ایجاد رقابت و تنوع می‌تواند به بهبود تجربه دانشجویی کمک کند.
وی افزود: در ابتدا برنامه‌ریزی شده بود که این طرح به‌صورت پایلوت در ۱۲ دانشگاه، شامل چهار دانشگاه در تهران و هشت دانشگاه در سایر استان‌ها اجرا شود، اما شرایط کشور و مسائل پیش‌آمده موجب شد اجرای سراسری و برنامه‌ریزی‌شده آن به تعویق بیفتد. اکنون رویکرد ما این است که اجرای آزمایشی را در تعداد محدودتری از دانشگاه‌های داوطلب دنبال کنیم و سپس بر اساس نتایج واقعی تصمیم‌گیری شود. گزارش‌های منتشرشده از نشست معاونان دانشگاه‌ها نیز بر همین رویکرد، یعنی تداوم الگوی فعلی و اجرای پایلوت در دانشگاه‌های داوطلب، تأکید دارد.
اجرای پایلوت در ۵ تا ۶ دانشگاه
حبیبا ادامه داد: در سال تحصیلی جدید بنا داریم طرح نوین تغذیه را در حدود پنج تا شش دانشگاه در تهران و شهرستان‌ها به‌صورت پایلوت و آزمایشی اجرا کنیم. دانشگاه‌هایی که آمادگی و تمایل لازم را داشته باشند، می‌توانند متقاضی اجرای آزمایشی این الگو باشند تا مزایا، چالش‌ها و نتایج آن در یک محیط واقعی ارزیابی شود.
وی تصریح کرد: منطق ما این است که تصمیم نهایی درباره توسعه این الگو باید بر مبنای تجربه واقعی، داده، رضایت دانشجویان و ارزیابی دانشگاه‌ها صورت گیرد. اگر اجرای آزمایشی نتایج مطلوبی در زمینه کیفیت، تنوع، شفافیت، رضایت دانشجویان و مدیریت منابع داشته باشد، طبیعتاً می‌توان درباره توسعه آن در دانشگاه‌های بیشتر تصمیم‌گیری کرد.
مهم‌ترین مزیت‌های طرح نوین تغذیه
رئیس سازمان امور دانشجویان درباره مزیت‌های این طرح گفت: نخستین مزیت، ایجاد رقابت میان تأمین‌کنندگان و در نتیجه فراهم شدن زمینه برای ارتقای کیفیت غذاست. وقتی چند تأمین‌کننده در یک محیط رقابتی فعالیت می‌کنند، حفظ کیفیت، قیمت، تنوع و رضایت مشتری برای آنان به یک ضرورت تبدیل می‌شود.
وی افزود: مزیت دوم، افزایش تنوع و حق انتخاب دانشجوست. دانشجو دیگر الزاماً محدود به یک انتخاب ثابت نیست و می‌تواند متناسب با نیاز و سلیقه خود از میان گزینه‌های مختلف انتخاب کند.
حبیبا شفافیت مالی و پایش داده‌محور را مزیت دیگر طرح دانست و گفت: وقتی تعداد وعده‌های ارائه‌شده، میزان مصرف، سهم دانشجو و پرداخت‌های انجام‌شده در یک سازوکار الکترونیکی و قابل رهگیری ثبت شود، امکان نظارت دقیق‌تر، کنترل هزینه‌ها، جلوگیری از ثبت‌های غیرواقعی و مدیریت بهتر منابع نیز فراهم خواهد شد. در شیوه‌نامه اجرایی فعلی نیز ثبت تراکنش‌ها، اتصال سامانه‌های تغذیه، کنترل اطلاعات مالی و عملیاتی و پایش عملکرد دانشگاه‌ها مورد تأکید قرار گرفته است.
وی ادامه داد: از دیگر اهداف این الگو، کاهش اسراف، استفاده بهینه از منابع، هدفمند شدن حمایت دولت و کاهش تصدی‌گری مستقیم دانشگاه‌ها در امور اجرایی است؛ به‌گونه‌ای که دانشگاه بتواند بخش بیشتری از ظرفیت مدیریتی خود را بر مأموریت‌های اصلی یعنی آموزش، پژوهش، فرهنگ و توسعه دانشجویی متمرکز کند.
نظارت همچنان در اختیار دانشگاه است
به نقل از ایسنا، حبیبا همچنین تأکید کرد: اجرای الگوی نوین تغذیه به هیچ عنوان به معنای کاهش نظارت دانشگاه بر کیفیت و سلامت غذا نیست. مسئولیت نظارت همچنان بر عهده دانشگاه و به‌ویژه معاونت دانشجویی و معاونت اداری و مالی و واحدهای ذی‌ربط خواهد بود و دانشگاه موظف است بر کیفیت و کمیت غذا، بهداشت، سلامت، فرآیند ارائه خدمات و رعایت حقوق دانشجویان نظارت مستمر داشته باشد. این موضوع در شیوه‌نامه اجرایی نیز به صراحت مورد تأکید قرار گرفته است.
وی خاطرنشان کرد: بنابراین، مسیر طرح نوین تغذیه متوقف نشده است؛ بلکه اجرای کامل آن با توجه به شرایط موجود، به یک مسیر تدریجی و آزمایشی تبدیل شده است. در حال حاضر، الگوی فعلی تغذیه برای دانشگاه‌ها ادامه دارد و هم‌زمان، بستر اجرای پایلوت الگوی نوین در دانشگاه‌های داوطلب فراهم خواهد شد تا بتوان بر مبنای نتایج واقعی و تجربه میدانی، درباره آینده و نحوه توسعه آن تصمیم‌گیری کرد.