بسیاری از ما تجربه کرده‌ایم که با رسیدن فصل سرما، پوست دست‌ها، صورت و حتی پاها خشک‌تر، زبرتر و گاهی دچار خارش و ترک می‌شود. شاید تصور کنیم علت اصلی، فقط سرد شدن هوا است؛ اما ماجرا کمی پیچیده‌تر است. مشکل اصلی این نیست که سرما مستقیماً آب پوست را می‌گیرد، بلکه ترکیبی از کاهش رطوبت هوا، کاهش دما، گرمایش محیط‌های بسته و تغییر رفتارهای روزمره باعث می‌شود پوست در حفظ آب ضعیف‌تر عمل کند.
به گزارش سیناپرس، همه ما این تجربه را داریم که در طول روزهای سرد سال با خشکی پوست مواجه می شویم. در واقع، پوست ما یک سد زیستی بسیار قدرتمند است که باید همزمان از بدن در برابر محیط محافظت کرده و مانع خروج بیش از حد آب شود. متاسفانه در زمستان، این سد بیشتر تحت فشار قرار می‌گیرد.
لایه خارجی پوست، یعنی «لایه شاخی» یا استراتوم کورنئوم (Stratum corneum)، نقش مهمی در جلوگیری از تبخیر آب دارد. این لایه از سلول‌های پوستی و ترکیبات چربی و مواد جاذب آب تشکیل شده است که در کنار یکدیگر مانند یک سد محافظ عمل می‌کنند.
وقتی رطوبت هوا پایین می‌آید، اختلاف رطوبت میان پوست و محیط بیشتر می‌شود و آب آسان‌تر از سطح پوست تبخیر می‌شود. به همین دلیل، در زمستان که هوای بیرون سرد و معمولاً خشک‌تر است، پوست برای حفظ آب با شرایط دشوارتری مواجه می‌شود. مطالعات علمی متعددی نشان داده‌اند که کاهش دما و رطوبت می‌تواند عملکرد سد پوستی را مختل و پوست را نسبت به تحریکات محیطی حساس‌تر کند بنابراین، مسئله فقط کمبود آب در بدن نیست؛ بلکه در آب و هوای سردتر، آب موجود در پوست راحت‌تر از دست می‌رود.
حال شاید دانستن این موضوع نیز عجیب باشد که یکی از عوامل مهم خشکی پوست در زمستان در داخل خانه اتفاق می‌افتد.
وقتی برای گرم کردن خانه از شوفاژ، بخاری، سیستم گرمایش مرکزی یا وسایل مشابه استفاده می‌کنیم، هوای محیط گرم‌تر می‌شود و در بسیاری از موارد رطوبت نسبی آن کاهش می‌یابد. نتیجه استفاده از این تجهیزات، هوایی است که از نظر پوست ما، خشک‌تر محسوب می‌شود.
بنابراین ممکن است بیرون از خانه هوا سرد باشد و داخل خانه گرم، اما پوست در هر دو محیط هوای سرد و کم‌رطوبت در بیرون و هوای گرم و خشک در داخل با شرایط نامناسبی مواجه می‌شود. از سوی دیگر وقتی هوا سرد است، بسیاری از افراد مدت بیشتری زیر آب داغ می‌ایستند. این کار اگرچه احساس گرما و آرامش ایجاد می‌کند، اما برای پوست چندان مناسب نیست. آب داغ و حمام طولانی می‌تواند چربی‌های طبیعی سطح پوست را که بخشی از سد محافظ آن هستند، از بین برده و صابون‌ها و شوینده‌های قوی نیز می‌توانند این اثر را تشدید کنند. در نتیجه، آب آسان‌تر از سطح پوست خارج می‌شود و احساس کشیدگی، زبری، پوسته‌ریزی و خارش ایجاد می‌شود.
به همین دلیل متخصصان پوست معمولاً توصیه می‌کنند حمام با آب ولرم و برای مدت کوتاه انجام شود و بلافاصله پس از آن، زمانی که پوست هنوز کمی مرطوب است، از کرم یا پماد مرطوب‌کننده استفاده شود.
چرا دست‌ها و لب‌ها بیشتر آسیب می‌بینند؟
در پاسخ به این پرسش باید دانست که همه قسمت‌های بدن به یک اندازه در برابر سرما آسیب‌پذیر نیستند. دست‌ها مرتبا شسته می‌شوند و بیشتر در معرض آب، صابون، مواد شوینده، هوای سرد و باد قرار دارند. لب‌ها نیز برخلاف بسیاری از قسمت‌های پوست بدن، لایه محافظ متفاوت و نازک‌تری دارند و در برابر تبخیر آب آسیب‌پذیرترند. به همین دلیل ترک خوردن لب‌ها و خشک شدن پوست دست‌ها از شایع‌ترین مشکلات فصل سرما هستند.
متخصصان پوست توصیه می کنند در فصول سرد سال از محصولات مراقبت کننده پوست مانند کرم های چرب و مرطوب کننده بیشتر استفاده کنید. توجه داشته باشید که استفاده از مرطوب‌کننده‌ها فقط به معنای اضافه کردن آب به پوست نیست و برخی مواد موجود در آنها، مانند گلیسرین و اوره، به نگهداری آب کمک می‌کنند؛ در حالی که ترکیباتی مانند پترولاتوم می‌توانند با ایجاد یک لایه محافظ، تبخیر آب از سطح پوست را کاهش دهند. برخی محصولات نیز حاوی سرامیدها هستند که به تقویت سد پوستی کمک می‌کنند.
به همین دلیل، برای پوست خشک زمستانی معمولاً کرم‌ها و پمادهای غلیظ‌تر از لوسیون‌های بسیار سبک مؤثرترند و بهترین زمان استفاده نیز بلافاصله پس از شست‌وشو یا حمام است؛ زمانی که هنوز مقداری رطوبت روی پوست باقی مانده است.
در کنار موارد فوق در نظر داشته باشید اگر هوای خانه به‌دلیل سیستم گرمایشی بسیار خشک شده باشد، افزایش رطوبت محیط می‌تواند به کاهش خشکی پوست کمک کند. استفاده از دستگاه بخور سرد می‌تواند در این زمینه مفید باشد، اما این دستگاه ها باید به‌طور منظم تمیز شود؛ زیرا دستگاه آلوده می‌تواند خود به منبع انتشار میکروارگانیسم‌ها تبدیل شود.
در نهایت دانستن این مساله ضروری است که خشکی پوست در زمستان معمولاً مسئله‌ای ساده و قابل کنترل است، اما اگر خشکی شدید و مداوم بوده، با التهاب، درد، ترک‌های عمیق، خونریزی یا ضایعات گسترده همراه شود یا با مراقبت معمول برطرف نشود، ممکن است پای بیماری‌های پوستی مانند اگزما یا پسوریازیس و گاهی عوامل دیگری در میان باشد و در چنین شرایطی مراجعه به پزشک ضروری است.