نتایج یک کارآزمایی بالینی فاز سوم روی بیش از هزار بیمار نشان می‌دهد ترکیب واکسن شخصی‌سازی‌شده مبتنی بر mRNA با داروی ایمنی‌درمانی پمبرولیزوماب، خطر بازگشت ملانوما یا مرگ ناشی از آن را در مقایسه با ایمنی‌درمانی به‌تنهایی، ۴۲ درصد کاهش می‌دهد؛ یافته‌ای که می‌تواند مسیر تازه‌ای برای پیشگیری از عود این سرطان پوستی پس از جراحی باز کند.
به گزارش سیناپرس، پژوهشگران در یک کارآزمایی بالینی بین‌المللی به نتایج امیدوارکننده‌ای درباره استفاده از واکسن شخصی‌سازی‌شده مبتنی بر فناوری mRNA برای کاهش خطر بازگشت ملانوما، یکی از انواع سرطان پوست، دست یافته‌اند. این واکسن با هدف آموزش سیستم ایمنی بدن برای شناسایی سلول‌های سرطانی باقی‌مانده پس از جراحی طراحی شده است.
این مطالعه با مشارکت بیش از هزار و ۱۰۰ بیمار در ۱۵۷ مرکز پژوهشی در سراسر جهان انجام شده و نتایج آن در کنگره سال ۲۰۲۶ انجمن اروپایی انکولوژی پزشکی ارائه شده است. بر اساس یافته‌های اعلام‌شده، بیمارانی که واکسن را همراه با داروی پمبرولیزوماب دریافت کردند، در مقایسه با افرادی که تنها با این دارو تحت درمان قرار گرفتند، با کاهش ۴۲ درصدی خطر عود ملانوما یا مرگ مواجه شدند.
واکسنی که برای تومور هر بیمار طراحی می‌شود
برخلاف واکسن‌های متداول که برای ایجاد ایمنی در برابر یک عامل بیماری‌زا ساخته می‌شوند، این واکسن بر اساس ویژگی‌های اختصاصی تومور هر بیمار طراحی می‌شود. در این روش، ابتدا اطلاعات ژنتیکی تومور بررسی می‌شود تا تفاوت‌های آن با سلول‌های سالم شناسایی شود. سپس واکسن با استفاده از این اطلاعات، سیستم ایمنی را برای تشخیص و حمله به سلول‌های سرطانی آموزش می‌دهد.
فناوری mRNA به سلول‌های بدن امکان می‌دهد دستورالعمل لازم برای نمایش نشانه‌های اختصاصی تومور را دریافت کنند. به این ترتیب، سیستم ایمنی می‌تواند این نشانه‌ها را شناسایی کند و سلول‌هایی را که ویژگی‌های مشابه دارند، هدف قرار دهد.
این واکسن که حاصل همکاری شرکت‌های داروسازی مدرنا و مرک است، در کنار داروی پمبرولیزوماب با نام تجاری کیترودا استفاده می‌شود. پمبرولیزوماب با مهار یکی از سازوکارهای فرار سلول‌های سرطانی از سیستم ایمنی، به سلول‌های ایمنی کمک می‌کند تومور را بهتر شناسایی و به آن حمله کنند.
پژوهشگران امیدوارند ترکیب این دارو با واکسنی که بر اساس ویژگی‌های تومور هر فرد ساخته می‌شود، توانایی سیستم ایمنی را برای شناسایی و از بین بردن سلول‌های سرطانی باقی‌مانده افزایش دهد.
کاهش بیشتر خطر عود در گروهی از بیماران
نتایج این مطالعه همچنین نشان داد در میان بیمارانی که تا شش ماه پس از شروع درمان همچنان عاری از سرطان بودند، کاهش خطر بازگشت ملانوما یا مرگ در گروه دریافت‌کننده واکسن و پمبرولیزوماب به ۵۸ درصد رسید؛ رقمی که در مقایسه با گروه دریافت‌کننده پمبرولیزوماب به‌تنهایی گزارش شده است.
این یافته‌ها در ادامه نتایج امیدوارکننده یک کارآزمایی بالینی فاز دوم به دست آمده‌اند که نتایج آن در سال ۲۰۲۴ منتشر شد. با این حال، میزان اثربخشی گزارش‌شده در زیرگروه بیمارانی که در شش ماه نخست عاری از سرطان مانده‌اند، نباید با نتیجه کلی مطالعه یکسان در نظر گرفته شود.
واکسن هنوز در دسترس بیماران نیست
با وجود نتایج امیدوارکننده، این واکسن هنوز برای استفاده عمومی در استرالیا و ایالات متحده تأیید نشده و نتایج آن وارد فرایند بررسی نهادهای نظارتی شده است. بنابراین، دسترسی بیماران به این روش درمانی به تکمیل مراحل ارزیابی و دریافت مجوزهای لازم بستگی دارد.
پژوهشگران معتقدند موفقیت این رویکرد در درمان ملانوما می‌تواند زمینه را برای بررسی واکسن‌های شخصی‌سازی‌شده در سایر سرطان‌ها نیز فراهم کند. با این حال، نتایج همه مطالعات در این زمینه مثبت نبوده است؛ به‌طوری‌که برخی کارآزمایی‌های تصادفی درباره واکسن‌های mRNA برای سرطان روده بزرگ و سرطان‌های سر و گردن، کاهش معناداری در خطر عود بیماری نشان نداده‌اند.
از این رو، هرچند نتایج کارآزمایی جدید گامی مهم در توسعه درمان‌های شخصی‌سازی‌شده سرطان محسوب می‌شود، اثربخشی این فناوری در انواع دیگر سرطان و میزان تأثیر آن بر بقای بلندمدت بیماران همچنان به بررسی‌های بیشتر نیاز دارد.