سرفه یکی از آشناترین علائم سرماخوردگی و عفونت‌های تنفسی است؛ اما تقریبا همه ما این تجربه را داریم که گاهی وقتی تب، آبریزش بینی و گلودرد کاملاً از بین رفته‌اند، سرفه همچنان ادامه دارد. در این گزارش قصد داریم به بررسی این موضوع بپردازیم که چرا بدن بعد از پایان بیماری هنوز سرفه می‌کند و آیا این نشانه باقی‌ماندن عفونت است یا اتفاق دیگری در راه‌های هوایی رخ داده است؟
به گزارش سیناپرس، بسیاری از افراد این تجربه را دارند که سرفه بعد از سرماخوردگی یا دیگر عفونت‌های تنفسی گاهی هفته‌ها ادامه پیدا می‌کند. متخصصین معتقدند در این شرایط اگرچه عامل عفونت از بین رفته، التهاب و حساسیت راه‌های هوایی ممکن است مدتی باقی بماند و محرک‌هایی مثل هوای سرد، دود، صحبت‌کردن یا خندیدن دوباره رفلکس سرفه را فعال کنند؛ در برخی افراد نیز آسم، ترشحات بینی و سینوس یا رفلاکس معده در طولانی‌شدن سرفه نقش دارند. بنابراین سرفه دو یا سه هفته‌ای لزوماً به معنای ادامه عفونت نیست، اما اگر بیش از هشت هفته طول بکشد یا همراه با تنگی نفس، خون در خلط، تب مداوم یا کاهش وزن باشد، باید علت آن توسط پزشک بررسی شود.
برای پاسخ به این سؤال، نخست باید بدانیم که سرفه در بسیاری از موارد بخشی از سیستم دفاعی بدن است. گیرنده‌های حساس موجود در حنجره و راه‌های هوایی، ورود ذرات، ترشحات و مواد تحریک‌کننده را تشخیص می‌دهند و با ایجاد رفلکس سرفه به خارج شدن آنها کمک می‌کنند.
اما این سیستم دفاعی همیشه بلافاصله پس از پایان بیماری به حالت عادی برنمی‌گردد. هنگام یک عفونت ویروسی مانند سرماخوردگی، پوشش داخلی راه‌های هوایی دچار التهاب می‌شود و گیرنده‌های سرفه حساس‌تر از حالت معمول می‌شوند. حتی پس از برطرف‌شدن ویروس، این التهاب و حساسیت ممکن است مدتی باقی بماند. در نتیجه، محرک‌هایی مانند هوای سرد، صحبت‌کردن، خندیدن یا استنشاق دود که در شرایط عادی باعث سرفه نمی‌شوند، می‌توانند دوباره رفلکس سرفه را فعال کنند.
به این وضعیت معمولاً سرفه پس از عفونت گفته می‌شود. متخصصان معمولاً سرفه‌ای را که پس از یک عفونت تنفسی ادامه پیدا کرده و حدود ۳ تا ۸ هفته طول می‌کشد، در این گروه قرار می‌دهند. اگر سرفه از هشت هفته بیشتر شود، بررسی علت‌های دیگری اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
جالب اینکه سرفه ناشی از یک عفونت تنفسی از ابتدا هم ممکن است بیشتر از انتظار شما طول بکشد. یک مرور نظام‌مند به سرپرستی پژوهشگران دانشگاه جورجیا در سال ۲۰۱۳، با بررسی مطالعات مربوط به بزرگسالان، میانگین مدت سرفه حاد را حدود ۱۷٫۸ روز گزارش کرد. بنابراین باقی‌ماندن سرفه برای دو یا حتی سه هفته پس از شروع یک سرماخوردگی، لزوماً غیرعادی نیست.
در این میان اما باید توجه داشت که التهاب تنها توضیح ممکن نیست. ترشحات باقی‌مانده در بینی و سینوس‌ها می‌توانند ناحیه گلو و حنجره را تحریک کنند. در برخی افراد نیز عفونت تنفسی می‌تواند آسم زمینه‌ای را آشکار یا تشدید کند. علاوه بر این نوعی از آسم نیز وجود دارد که در آن سرفه، بدون خس‌خس یا تنگی نفس واضح، علامت اصلی است.
از سوی دیگر، بازگشت محتویات معده به مری و راه‌های بالایی تنفس نیز می‌تواند در برخی افراد با سرفه طولانی ارتباط داشته باشد. بنابراین وقتی سرفه هفته‌ها ادامه دارد، نباید تصور کرد که در تمام افراد دقیقاً یک اتفاق در حال رخ‌دادن است. شواهد نشان می‌دهند سرفه طولانی‌مدت گاهی حاصل ترکیبی از التهاب، حساس‌شدن راه‌های هوایی، مشکلات بینی و سینوس، آسم یا رفلاکس است.
آیا هر سرفه طولانی نیاز به دارو دارد؟
یکی از نکات مهمی که مطالعات علمی درباره سرفه پس از عفونت نشان می‌دهند این است که هر سرفه طولانی مدتی نیاز به پیگیری دارویی ندارد. پژوهشگران در یک مطالعه روی ۱۸۴ بیمار مبتلا به سرفه ۳ تا ۸ هفته‌ای، دریافتند سرفه پس از عفونت شایع‌ترین علت بود و در تعداد قابل‌توجهی از بیماران، سرفه بدون درمان اختصاصی برطرف شد.
همچنین یک مرور نظام‌مند و متاآنالیز در سال ۲۰۱۸ به سرپرستی پژوهشگران دانشگاه بازل در سوئیس، شش کارآزمایی تصادفی‌سازی‌شده شامل ۷۲۴ بیمار را بررسی کرد. نتیجه این بود که هیچ‌یک از درمان‌های مورد بررسی، از جمله چند داروی مختلف، مزیت واضح و قابل‌توجهی در بهبود سرفه طولانی مدت پس از بهبود افراد، نشان ندادند.
علاوه بر این تیمی از پژوهشگران در سال ۲۰۱۳ نیز ۸ مطالعه با ۵۷۰ شرکت‌کننده را درباره کورتیکواستروئیدهای استنشاقی بررسی کرد و به این نتیجه رسیدند که شواهد برای استفاده روتین از این داروها در سرفه‌های طولانی، قطعی نیست. البته یافته‌های فوق الذکر به این معنا نیست که دارو در هیچ بیماری مفید نیست؛ بلکه نشان می‌دهد درمان باید بر اساس علت سرفه انتخاب شود و برای نمونه اگر سرفه ناشی از آسم، برونشیت ائوزینوفیلیک، بیماری بینی و سینوس یا مشکل دیگری باشد، درمان علت زمینه‌ای می‌تواند ضروری باشد.
بنابراین، سرفه‌ای که چند هفته بعد از یک سرماخوردگی باقی می‌ماند، در بسیاری از موارد نتیجه ادامه فعالیت ویروس نیست؛ بلکه می‌تواند پیامد باقی‌ماندن التهاب و حساسیت راه‌های هوایی باشد. با این حال، طولانی‌شدن سرفه مرز مهمی دارد: اگر سرفه بیش از هشت هفته ادامه پیدا کند، یا با علائمی مانند خون در خلط، تنگی نفس، تب مداوم، کاهش وزن بی‌دلیل یا عفونت‌های مکرر ریه همراه باشد، دیگر نباید صرفاً آن را سرفه بعد از سرماخوردگی دانست و ارزیابی پزشکی ضرورت بیشتری پیدا می‌کند.
در نتیجه، طولانی‌شدن سرفه همیشه به معنای خطرناک‌بودن بیماری نیست؛ اما مدت سرفه، علائم همراه و سابقه فرد، سه سرنخ مهم برای تشخیص علت واقعی آن هستند.