عملکرد کلیه یکی از عوامل مهم در مراقبت از بیماران مبتلا به سرطان است، زیرا بسیاری از داروهای ضدسرطان از راه کلیه دفع می‌شوند و کاهش توان کلیه می‌تواند بر ایمنی درمان اثر بگذارد. اکنون پژوهشی تازه، دقت روش‌های رایج برای ارزیابی این عملکرد را بررسی کرده است.
به گزارش سیناپرس، کلیه‌ها با تصفیه خون، مواد زائد و آب اضافی را از بدن خارج می‌کنند. برای بررسی این توانایی، پزشکان معمولاً از شاخصی به نام «نرخ فیلتراسیون گلومرولی» یا GFR استفاده می‌کنند. این شاخص نشان می‌دهد کلیه‌ها با چه سرعتی خون را تصفیه می‌کنند. هرچه این نرخ پایین‌تر باشد، احتمال وجود بیماری مزمن کلیه بیشتر است. بیماری مزمن کلیه به وضعیتی گفته می‌شود که عملکرد کلیه برای مدتی طولانی کاهش یافته باشد. این بیماری ممکن است در مراحل اولیه نشانه آشکاری نداشته باشد، اما می‌تواند بر انتخاب دارو و مقدار مصرف آن اثر بگذارد.
در بیماران مبتلا به سرطان، ارزیابی دقیق عملکرد کلیه اهمیت بیشتری دارد. برخی داروهای ضدسرطان، از جمله سیس‌پلاتین، در صورت کاهش عملکرد کلیه باید با مقدار کمتری تجویز شوند یا در شرایط خاص اصلاً برای بیمار استفاده نشوند. اگر توان واقعی کلیه بیش از اندازه برآورد شود، ممکن است بیمار دوزی بالاتر از مقدار مناسب دریافت کند. چنین وضعیتی می‌تواند احتمال بروز عوارض ناخواسته و مسمومیت دارویی را افزایش دهد. بنابراین، تشخیص درست بیماری مزمن کلیه فقط برای شناخت وضعیت سلامت بیمار اهمیت ندارد، بلکه می‌تواند مستقیماً بر تصمیم‌های درمانی نیز اثر بگذارد.
پژوهشگرانی از دانشکده پزشکی دانشگاه سائوپائولو در برزیل، تحقیقی درباره میزان دقت روش‌های رایج محاسبه عملکرد کلیه در بیماران مبتلا به تومورهای جامد انجام داده‌اند. هدف این بررسی آن بود که مشخص شود برآوردهای معمول تا چه اندازه با اندازه‌گیری مستقیم توان تصفیه کلیه همخوانی دارند و آیا این تفاوت می‌تواند در تصمیم‌گیری‌های مربوط به درمان سرطان مشکل ایجاد کند.
در این پژوهش، عملکرد کلیه یک‌هزار و ۲۰۰ فرد بزرگسال مبتلا به تومورهای جامد بررسی شد. پژوهشگران ابتدا از روشی به نام «نرخ فیلتراسیون گلومرولی اندازه‌گیری‌شده» استفاده کردند. در این روش، سرعت تصفیه کلیه با کمک یک نشانگر ویژه و از طریق اندازه‌گیری مستقیم بررسی می‌شود. سپس این مقدار با دو نوع برآورد رایج مقایسه شد. نوع اول بر اساس میزان کراتینین خون بود و نوع دوم علاوه بر کراتینین، پروتئین دیگری به نام سیستاتین C را نیز در نظر می‌گرفت. کراتینین و سیستاتین C موادی در خون هستند که مقدار آن‌ها می‌تواند برای تخمین عملکرد کلیه به کار رود.
نتایج نشان دادند میزان شیوع بیماری مزمن کلیه، هنگامی که بر اساس اندازه‌گیری مستقیم عملکرد کلیه تعیین شد، ۱۸٫۹ درصد بود. این رقم در روش برآوردی مبتنی بر کراتینین ۱۰٫۲ درصد و در روش ترکیبی کراتینین و سیستاتین C، ۱۵٫۷ درصد به دست آمد. به بیان ساده، روش‌های معمول در مقایسه با اندازه‌گیری مستقیم، شمار کمتری از بیماران مبتلا به بیماری مزمن کلیه را شناسایی کردند.
تفاوت میان روش‌ها در بیمارانی که کاهش خفیف تا متوسط عملکرد کلیه داشتند، چشمگیر بود. در میان افرادی که نرخ فیلتراسیون اندازه‌گیری‌شده آن‌ها بین ۴۵ تا ۵۹ میلی‌لیتر در دقیقه به ازای هر ۱٫۷۳ مترمربع بود، ۷۲٫۱ درصد با استفاده از روش مبتنی بر کراتینین، عملکرد کلیه‌ای بالاتر از ۶۰ نشان دادند؛ عددی که معمولاً طبیعی تلقی می‌شود. همچنین در میان بیمارانی که نرخ فیلتراسیون آن‌ها کمتر از ۴۵ بود و به بیماری پیشرفته‌تر کلیه اشاره داشت، ۵۲٫۵ درصد بر اساس کراتینین، عددی بالاتر از ۴۵ داشتند. افزودن سیستاتین C اختلاف را کمتر کرد، اما هماهنگی میان برآورد و اندازه‌گیری مستقیم همچنان ضعیف باقی ماند.
این یافته‌ها که در نشست «هفته کلیه انجمن نفرولوژی آمریکا» یا ASN Kidney Week ۲۰۲۶ ارائه شده‌اند، نشان می‌دهند تکیه بر آزمایش‌های رایج خون ممکن است در برخی بیماران سرطانی، کاهش واقعی عملکرد کلیه را پنهان کند. چنین خطایی ممکن است در ظاهر فقط یک اختلاف عددی به نظر برسد، اما مرزهای عملکرد کلیه در تصمیم‌گیری دارویی اهمیت زیادی دارند. اگر بیمار در محدوده‌ای قرار داشته باشد که نیازمند کاهش دوز دارو است، برآورد بیش از حد عملکرد کلیه می‌تواند پزشک را به انتخاب مقدار نامناسب دارو هدایت کند.
به نقل از ایسنا، پژوهشگران برای توضیح اهمیت این موضوع به سیس‌پلاتین اشاره کردند. بر اساس توصیه‌های آنان، بیمارانی با نرخ فیلتراسیون بین ۴۵ تا ۶۰ باید کاهش ۲۵ تا ۵۰ درصدی دوز سیس‌پلاتین را دریافت کنند و افرادی با نرخ کمتر از ۴۵ معمولاً نباید واجد شرایط دریافت این دارو در نظر گرفته شوند. بنابراین، اگر عملکرد کلیه کمتر از مقدار واقعی برآورد شود یا طبیعی‌تر از واقعیت به نظر برسد، ممکن است برخی بیماران دوز بالاتری دریافت کنند و با دفعات بیشتری از عوارض سمی دارو روبه‌رو شوند.
محققان معتقدند خطا در تخمین نرخ فیلتراسیون ممکن است باعث شود بیماران سرطانی هنگام دریافت درمان ضدسرطان، بیش از اندازه در معرض سمیت دارویی قرار گیرند. این نتیجه به معنای آن نیست که همه بیماران سرطانی با روش‌های فعلی به‌درستی ارزیابی نمی‌شوند، بلکه نشان می‌دهد در گروهی از بیماران، به‌ویژه نزدیک مرزهای مهم تصمیم‌گیری، اندازه‌گیری دقیق‌تر عملکرد کلیه می‌تواند ضروری باشد.