رئیس پژوهشگاه تربیت بدنی و علوم ورزشی وزارت علوم با تأکید بر ضرورت تقویت نقش این پژوهشگاه در توسعه ورزش کشور گفت: با توجه به ساختار پژوهشگاه و ارتباط آن با فدراسیون‌ها و سازمان‌های ورزشی، می‌توانیم نقش مؤثرتری در تحقیق و توسعه ورزش کشور ایفا کنیم.
به گزارش سیناپرس، دکتر فریبا محمدی امروز در نشست رؤسای دانشکده‌ها و مدیران گروه‌های تربیت‌بدنی و علوم ورزشی دانشگاه‌های سراسر کشور که در وزارت علوم برگزار شد، با تأکید بر ضرورت تقویت ارتباط میان دانشگاه‌ها و عرصه اجرایی ورزش کشور گفت: هنوز میان پژوهش‌هایی که در دانشکده‌ها و پژوهشگاه‌های علوم ورزشی انجام می‌شود و نیازهای عملیاتی ورزش کشور فاصله وجود دارد و باید برای پیوند هدفمند این ظرفیت‌ها و بهره‌گیری از دانش پژوهشگران در تصمیم‌گیری‌ها و سیاست‌گذاری‌های ورزشی تلاش کنیم.
وی اظهار کرد: امروز مباحثی درباره حل مسئله‌های کشور، حمایت هدفمند از پژوهشگران و استفاده از ظرفیت‌های موجود مطرح است. در این مسیر، طرح‌هایی با رویکرد حل مسئله و همچنین طرح‌هایی در زمینه توسعه آزمایشگاه‌های تحقیقاتی فردی در حال پیگیری و گسترش هستند که هرکدام از زاویه‌ای به دنبال تقویت نقش پژوهش و ارتقای ظرفیت علمی کشورند.
محمدی افزود: ما نیز در حوزه علوم ورزشی باید به این پرسش پاسخ دهیم که متناسب با ویژگی‌ها و نیازهای این حوزه، چه الگویی را برای توسعه علمی این رشته در نظر داریم. وضعیت موجود علوم ورزشی کشور در مواجهه با مسائل چیست و این حوزه چه سهمی در حل مسائل کلان کشور دارد؟ همچنین باید بررسی کنیم که ظرفیت علمی دانشگاه‌ها و پژوهشگران تا چه اندازه در تصمیم‌گیری‌ها و سیاست‌گذاری‌های حوزه ورزش و تندرستی به کار گرفته می‌شود.
وی ادامه داد: هرکدام از شما ظرفیت‌های قابل‌توجهی در دانشکده‌ها و مجموعه‌های علمی خود و همچنین در حوزه منابع انسانی در اختیار دارید. مسئله این است که میان آنچه امروز در دانشگاه‌ها تولید می‌شود و آنچه در فرایند تصمیم‌گیری، اجرا و میدان عمل در حوزه ورزش مشاهده می‌کنیم، چه اندازه فاصله وجود دارد و این دو حوزه تا چه حد با یکدیگر ارتباط دارند. برآیند کلی شرایط نشان می‌دهد که همچنان فاصله‌ای میان فعالیت‌های علمی و پژوهشی و نیازهای عملیاتی ورزش کشور وجود دارد.
ضرورت حفظ پویایی علمی علوم ورزشی در شرایط دشوار کشور
رئیس پژوهشگاه تربیت بدنی و علوم ورزشی با اشاره به شرایط خاص کشور در دو سال اخیر گفت: در این مدت که توفیق فعالیت در مسئولیت ریاست پژوهشگاه را داشته‌ام، کشور شرایط خاصی را پشت سر گذاشته است. فضای جنگ و شرایط ناشی از آن، برنامه‌ریزی با اطمینان را دشوار کرده است؛ بااین‌حال، فعالیت‌های علمی متوقف نشده و هرکدام از ما تلاش کرده‌ایم برنامه‌های پیش‌بینی‌شده خود را دنبال کنیم.
محمدی خاطرنشان کرد: حتی در اوج جنگ و بمباران‌های موشکی تهران نیز تلاش کردیم چراغ حوزه علوم ورزشی را روشن نگه داریم و در همان شرایط دشوار، دو یا سه نشست تخصصی با محور گفتمان‌سازی علمی برگزار کردیم. بااین‌حال، صرف برگزاری نشست‌ها و تداوم فعالیت‌ها کافی نیست و باید مسائل این حوزه را به‌صورت اساسی‌تر مطرح کنیم و جریان‌سازی علمی هدفمندتری شکل دهیم.
مرجعیت علمی علوم ورزشی فراتر از رتبه دانشگاه‌ها و تعداد مقالات است
وی با اشاره به محورهای مورد بحث در این نشست گفت: یکی از محورهای اصلی، هم‌افزایی ملی و مرجعیت علمی است. وقتی از مرجعیت علمی صحبت می‌کنیم، منظورمان صرفاً رتبه یک دانشگاه، تعداد مقالات یا جایگاه آن در نظام‌های رتبه‌بندی نیست. مسئله اصلی این است که مجموعه‌ای از دانشگاه‌ها، پژوهشگران، آزمایشگاه‌ها، دانشکده‌ها و گروه‌های علمی چگونه در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و هرکدام چه نقشی در این زیست‌بوم علمی ایفا می‌کنند.
رئیس پژوهشگاه تربیت بدنی و علوم ورزشی افزود: باید بررسی کنیم که آیا نقش هر یک از اجزای این زیست‌بوم به‌درستی ایفا می‌شود و چگونه می‌توان برآیند فعالیت‌های آن‌ها را در خدمت توسعه علم ورزش قرار داد. همچنین باید ببینیم آیا زیست‌بوم علوم ورزشی در کشور به‌اندازه کافی شکل گرفته است، در صورت شکل‌گیری تا چه اندازه به بلوغ رسیده و با چه چالش‌هایی مواجه است.
محمدی تأکید کرد: یکی دیگر از پرسش‌های اساسی این است که تا چه اندازه توانسته‌ایم ارتباط میان دانشگاه‌ها و پژوهشگران را نظام‌مند کنیم و چگونه می‌توانیم ظرفیت‌های موجود را به یکدیگر پیوند دهیم تا از مجموع این توانمندی‌ها، دستاوردی مؤثرتر برای ورزش کشور حاصل شود.
پژوهشگاه تربیت بدنی باید از پراکندگی فعالیت‌ها به سمت هم‌افزایی ملی حرکت کند
وی با اشاره به بیست‌وهشتمین سال تأسیس پژوهشگاه تربیت بدنی و علوم ورزشی اظهار کرد: اواخر شهریورماه، بیست‌وهشتمین سال تأسیس پژوهشگاه را پشت سر گذاشتیم. این مجموعه در ابتدا در مرحله نوپایی قرار داشت، سپس دوران رشد خود را طی کرد و به‌تدریج به بلوغ رسید. اکنون در دوره جوانی خود قرار دارد و زمان آن است که فعالیت‌های اساسی‌تر، عمیق‌تر و پرشتاب‌تری را دنبال کند.
محمدی با اشاره به دستاوردهای پژوهشگاه در طول ۲۸ سال فعالیت گفت: در این سال‌ها، صدها طرح پژوهشی در مجموعه انجام شده و نشریات علمی متعددی نیز شکل گرفته‌اند که در حال حاضر شش مورد از آن‌ها رتبه الف دارند. پژوهشگاه همچنین به‌عنوان یکی از مراکز دارای سهم قابل‌توجه در انتشار نشریات حوزه علوم ورزشی کشور فعالیت می‌کند و ده‌ها همایش ملی و بین‌المللی برگزار کرده است.
وی ادامه داد: پژوهشگاه در حوزه نوآوری و فناوری‌های ورزشی نیز از مراکز پیشگام بوده است و پژوهشگران بسیاری در بخش‌های مختلف این مجموعه فعالیت کرده‌اند. بااین‌حال، مسئله‌ای که در بررسی سابقه ۲۸ ساله پژوهشگاه به آن رسیدم، پراکندگی فعالیت‌ها و تلاش‌های پژوهشگران است.
رئیس پژوهشگاه تربیت بدنی و علوم ورزشی خاطرنشان کرد: با وجود تمام این فعالیت‌ها و دستاوردها، هنوز نتوانسته‌ایم به نقطه‌ای برسیم که مجموعه اقدامات انجام‌شده در قالب یک پازل منسجم و هدفمند در کنار یکدیگر قرار بگیرند و در نهایت به شکل‌گیری یک گفتمان ملی در حوزه علوم ورزشی منجر شوند.
محمدی ادامه داد: با بررسی سوابق پژوهشگاه متوجه شدم که گاهی پراکندگی فعالیت‌های پژوهشگران و اقدامات انجام‌شده، مانع از آن شده است که بتوانیم مجموعه این فعالیت‌ها را در قالب یک برنامه منسجم و هدفمند ببینیم و در نهایت به شکل‌گیری گفتمان ملی در حوزه علوم ورزشی برسیم.
وی افزود: شاید دلیل این وضعیت آن بوده که رویکرد غالب، بیشتر بر رشد فردی پژوهشگران متمرکز بوده است؛ به این معنا که اعضای هیئت علمی دانشگاه‌های سراسر کشور از طریق مشارکت در طرح‌های پژوهشی یا استفاده از بسترهایی که پژوهشگاه تربیت بدنی به‌عنوان یک ظرفیت ملی فراهم کرده، توانسته‌اند فعالیت‌های علمی خود را پیش ببرند و رشد علمی و فردی داشته باشند. این دستاورد ارزشمند است، اما باید بررسی کنیم که آیا این ظرفیت گسترده توانسته است به شکل‌گیری گفتمان ملی در حوزه علم ورزش نیز کمک کند یا خیر.
رئیس پژوهشگاه تربیت بدنی و علوم ورزشی ادامه داد: با توجه به تعداد پژوهشگران و استادان توانمند کشور و فعالیت‌های علمی گسترده‌ای که انجام می‌شود، باید از خود بپرسیم که اکنون در چه جایگاهی قرار داریم و تولید علم جمهوری اسلامی ایران در منطقه چه تأثیری داشته است. در این زمینه، لازم است وضعیت موجود را دقیق‌تر بررسی کنیم و ببینیم چگونه می‌توانیم دستاوردهای علمی خود را به نتایج ملموس‌تری در سطح ملی و بین‌المللی تبدیل کنیم.
مرجعیت علمی، تقویت نقش پژوهشگاه و توسعه فناوری؛ سه محور اصلی فعالیت
محمدی با اشاره به رویکردهای پژوهشگاه در دو سال اخیر اظهار کرد: با تکیه بر تجربه ۲۸ ساله پژوهشگاه، در دو سال اخیر سه یا چهار محور اصلی را برای فعالیت‌های خود در نظر گرفته‌ایم. نخستین محور، مرجعیت علمی علوم ورزشی است که در راستای اهداف برنامه هفتم پیشرفت و تأکید بر تقویت مرجعیت علمی کشور در حوزه‌های مختلف دنبال می‌شود. تلاش ما این است که با کمک استادان و پژوهشگران کشور در این مسیر حرکت کنیم.
وی افزود: محور دیگر، تقویت نقش پژوهشگاه به‌عنوان واحد تحقیق و توسعه (R&D) ورزش کشور است. با توجه به ساختار پژوهشگاه و ارتباطی که می‌تواند با ذی‌نفعان و سازمان‌های مختلف ورزشی برقرار کند، این ظرفیت وجود دارد که نقش گسترده‌تری در توسعه ورزش کشور ایفا کنیم. ذی‌نفعان این حوزه صرفاً به مجموعه‌های زیر نظر وزارت علوم محدود نمی‌شوند، بلکه فدراسیون‌های ورزشی و همه سازمان‌هایی که به‌نوعی با ورزش ارتباط دارند، می‌توانند در این زیست‌بوم قرار گیرند.
رئیس پژوهشگاه تربیت بدنی و علوم ورزشی، توسعه فناوری را از دیگر محورهای فعالیت این مجموعه دانست و گفت: در کنار این محورها، برنامه‌ها و اقدامات خود را نیز در همین راستا تعریف کرده‌ایم تا بتوانیم نقش مؤثرتری در توسعه علمی و فناوری ورزش کشور داشته باشیم.
معرفی رشته علوم ورزشی به جامعه و بخش خصوصی ضروری است
محمدی با تأکید بر ضرورت معرفی بیشتر رشته تربیت بدنی و علوم ورزشی به جامعه اظهار کرد: یکی از اقدامات ما، معرفی این رشته و ظرفیت‌های آن به مردم است. بخش مهمی از فعالیت‌های همه ما در این حوزه به تغییر سبک زندگی مردم و آشنایی گروه‌های مختلف، از جمله دانش‌آموزان، با اهمیت فعالیت بدنی و علوم ورزشی مربوط می‌شود.
وی با اشاره به افزایش تعداد داوطلبان آزمون عملی رشته تربیت بدنی در سال جاری افزود: امسال شاهد افزایش تعداد داوطلبان این آزمون نسبت به سال گذشته بودیم و در مجموع حدود ۱۰ هزار داوطلب در این فرایند حضور داشتند. در همین فرصت لازم می‌دانم از دانشکده‌هایی که میزبانی برگزاری آزمون را بر عهده داشتند، قدردانی کنم؛ چراکه مانند سال‌های گذشته تلاش زیادی برای برگزاری آن انجام دادند.
رئیس پژوهشگاه تربیت بدنی و علوم ورزشی ادامه داد: با وجود این اقدامات، همچنان برای معرفی بیشتر رشته و ظرفیت‌های آن جای کار داریم. در تلاش هستیم زمینه‌ای در رسانه ملی فراهم شود تا این حوزه بیشتر به جامعه معرفی شود. به‌ویژه در بخش خصوصی، هنوز بسیاری از افراد با نام پژوهشگاه تربیت بدنی و خدماتی که ارائه می‌کند، آشنایی کافی ندارند و این مسئله نشان می‌دهد که باید در زمینه اطلاع‌رسانی و معرفی توانمندی‌های خود اقدامات بیشتری انجام دهیم.
توسعه همکاری‌های بین‌المللی با استفاده از ظرفیت رایزنان علمی و متخصصان ایرانی
محمدی با اشاره به ضرورت گسترش ارتباطات علمی بین‌المللی گفت: یکی از حوزه‌هایی که همچنان ظرفیت زیادی برای فعالیت دارد، همکاری‌های بین‌المللی است. اخیراً جلسه‌ای با رایزنان علمی ایران در کشورهای مختلف برگزار کردم تا بررسی کنیم چگونه می‌توان از ظرفیت آن‌ها برای توسعه همکاری‌های علمی استفاده کرد؛ حتی در شرایط دشواری که کشور با آن مواجه است.
وی افزود: راهکارهای مختلفی برای توسعه این همکاری‌ها وجود دارد که یکی از آن‌ها بهره‌گیری از ظرفیت متخصصان ایرانی خارج از کشور است. تجربه ارتباط با این افراد نشان می‌دهد که بسیاری از آن‌ها علاقه‌مند به همکاری هستند و تمایل دارند در شبکه‌ای از متخصصان عضو شوند تا بتوانند به کشور خود کمک بیشتری کنند؛ به‌ویژه در شرایط کنونی.
رئیس پژوهشگاه تربیت بدنی و علوم ورزشی با اشاره به برنامه‌ریزی برای برگزاری پانزدهمین همایش بین‌المللی این مجموعه اظهار کرد: دعوت از پژوهشگران کشورهای مختلف برای حضور در این همایش را آغاز کرده‌ایم و پاسخ‌هایی که دریافت کرده‌ایم، قابل‌توجه بوده است. برخی از پژوهشگران با استقبال از این دعوت، برای حضور اعلام آمادگی کرده‌اند و برخی دیگر نیز علاقه‌مند به شرکت در همایش هستند، اما درباره بازگشت به کشورهای خود پس از سفر به ایران ملاحظاتی دارند. به همین دلیل، تعدادی از آن‌ها اعلام کرده‌اند که ممکن است به‌صورت مجازی در همایش شرکت کنند.
وی ادامه داد: این پاسخ‌ها نشان می‌دهد که علاقه به همکاری علمی وجود دارد، اما باید برای رفع موانع و فراهم کردن بسترهای مناسب مشارکت، راهکارهای عملی پیدا کنیم تا امکان استفاده از ظرفیت پژوهشگران بین‌المللی بیشتر شود.
دانشگاه‌های مرزی و شمالی کشور؛ ظرفیتی برای گسترش ارتباطات علمی منطقه‌ای
محمدی با اشاره به ظرفیت دانشگاه‌های مناطق مختلف کشور برای توسعه همکاری‌های منطقه‌ای گفت: دانشگاه‌هایی که در مناطق مختلف کشور، به‌ویژه مناطق شمالی و مرزی، قرار دارند، از ارتباطات خوبی با کشورهای همسایه برخوردارند. این ارتباطات و ظرفیت‌های بین‌المللی می‌توانند زمینه مناسبی برای توسعه همکاری‌ها در حوزه ورزش نیز فراهم کنند.
وی خاطرنشان کرد: برای استفاده مؤثر از این ظرفیت‌ها، به بحث و تبادل‌نظر بیشتری نیاز داریم تا بتوانیم راهکارهای مناسبی برای پاسخ‌گویی به مسائل این حوزه پیدا کنیم و همکاری‌های علمی و بین‌المللی را به شکلی هدفمند توسعه دهیم.
محمدی ادامه داد: امروز پیش‌بینی کرده‌ایم یکی از الگوهای همکاری پژوهشی را متناسب با مأموریت‌ها و وظایفی که پژوهشگاه بر اساس اساسنامه خود بر عهده دارد، طراحی کنیم.
رئیس پژوهشگاه تربیت بدنی و علوم ورزشی با اشاره به اهمیت رتبه‌بندی‌های علمی اظهار کرد: این رتبه‌بندی‌ها لزوماً همه ابعاد توانمندی علمی دانشگاه‌ها را نشان نمی‌دهند، اما می‌توانند برای شناخت وضعیت موجود و شناسایی زمینه‌های قابل بهبود مفید باشند.
وی ادامه داد: با توجه به اینکه مأموریت اصلی پژوهشگاه ماهیت پژوهشی دارد، این مجموعه مستقیماً در رتبه‌بندی‌های آموزشی قرار نمی‌گیرد و رتبه‌بندی شانگهای در این زمینه بیشتر به دانشکده‌ها و گروه‌های علوم ورزشی مربوط می‌شود. بااین‌حال، علاقه‌مندیم بررسی کنیم که پژوهشگاه چگونه می‌تواند با همکاری‌های مشترک به دانشکده‌ها کمک کند تا ظرفیت و سهم بیشتری در این رتبه‌بندی‌ها داشته باشند.
ضرورت دستیابی به فهم مشترک و تعریف اقدامات مشخص برای توسعه علوم ورزشی
محمدی تأکید کرد: آنچه برای ما اهمیت دارد، دستیابی به فهمی مشترک از وضعیت علوم ورزشی در کشور و توافق بر سر چند اقدام مشخص و قابل پیگیری است. همه ما بر ضرورت همکاری تأکید داریم، اما مسئله اصلی این است که این همکاری چگونه باید شکل بگیرد، چگونه می‌توانیم ظرفیت‌های خود را به یکدیگر متصل کنیم و چه اقداماتی را باید در اولویت قرار دهیم.
به نقل از مهر، وی افزود: باید مشخص کنیم که پژوهشگاه چگونه می‌تواند در این مسیر نقش تسهیل‌گر و پشتیبان پژوهشگران در دانشکده‌ها و گروه‌های علوم ورزشی سراسر کشور را ایفا کند و زمینه همکاری مؤثرتر میان این مجموعه‌ها را فراهم آورد.
رئیس پژوهشگاه تربیت بدنی و علوم ورزشی ابراز امیدواری کرد که این نشست به شناخت دقیق‌تر وضعیت موجود و بهره‌گیری از تجربیات استادان و پژوهشگران کمک کند و گفت: امیدوارم گفت‌وگوی امروز زمینه شناخت بهتر شرایط موجود را فراهم کند و تجربیات ارزشمند شما که هرکدام کوله‌باری از تجربه در این حوزه به همراه دارید، به رشد و توسعه رشته علوم ورزشی کمک کند.