فشار خون یکی از جدی ترین مشکلات زمینه ای و عامل بسیاری از بیماری های مرگبار محسوب می شود اما اگر فشار خون بالا واقعاً خطرناک است، چرا بسیاری از افراد سال‌ها این عارضه را دارند اما هیچ درد، سرگیجه یا علامت مشخصی احساس نمی‌کنند؟ در این گزارش به بررسی این مساله خواهیم پرداخت که شاید عجیب به نظر برسد، اما همین بی‌علامت بودن یکی از دلایلی است که فشار خون بالا می‌تواند مدت‌ها ناشناخته بماند و به همین دلیل اندازه‌گیری منظم آن اهمیت زیادی دارد.
به گزارش سیناپرس، فشار خون نیرویی است که خون هنگام حرکت در رگ‌ها به دیواره آنها وارد می‌کند. وقتی این فشار برای مدت طولانی بالا بماند، به تدریج می‌تواند به رگ‌های خونی و اندام‌هایی مانند قلب، مغز و کلیه‌ها آسیب برساند اما این آسیب معمولاً یک اتفاق ناگهانی نیست؛ در بسیاری از افراد، فرآیندی تدریجی است و به همین دلیل، بدن ممکن است برای مدت طولانی بدون ایجاد یک علامت مشخص با فشار خون بالا سازگار شود. در واقع، بسیاری از افراد مبتلا به پرفشاری خون اصلاً نمی‌دانند فشارشان بالاست. سازمان بهداشت جهانی برآورد کرده است که در سال ۲۰۲۴ حدود ۱.۴ میلیارد فرد ۳۰ تا ۷۹ ساله در جهان مبتلا به پرفشاری خون بوده‌اند و حدود ۴۴ درصد آنها از وضعیت خود اطلاع نداشته‌اند پس «احساس خوب» لزوماً به معنای «فشار خون طبیعی» نیست.
در حالت طبیعی، مغز و بدن ما گیرنده‌های مختلفی برای تشخیص تغییرات فیزیولوژیک دارند، اما افزایش تدریجی فشار خون الزاماً مانند یک زخم، سوختگی یا آسیب حاد، پیام درد ایجاد نمی‌کند. بنابراین ممکن است فشار خون برای مدت طولانی بالا باشد، بدون اینکه فرد احساس متفاوتی داشته باشد.
دانستن این نکته درباره سردرد نیز مهم است که برخلاف یک باور رایج، هر سردردی نشانه فشار خون بالا نیست و نداشتن سردرد نیز فشار خون طبیعی را ثابت نمی‌کندو راه مطمئن برای تشخیص پرفشاری خون، اندازه‌گیری فشار خون است، نه جست‌وجوی علائم. مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا نیز تأکید می‌کند که فشار خون بالا معمولاً علامت هشداردهنده‌ای ندارد و اندازه‌گیری تنها راه مطمئن برای آگاهی از بالا بودن آن است.
البته این به معنای آن نیست که فشار خون بسیار بالا هرگز علامت ایجاد نمی‌کند. در فشارهای بسیار بالا، به‌ویژه در محدوده حدود ۱۸۰/۱۲۰ میلی‌متر جیوه یا بیشتر، ممکن است علائمی مانند سردرد شدید، تغییرات بینایی، درد قفسه سینه، تنگی نفس، ضعف یا بی‌حسی، گیجی یا اختلال گفتار ظاهر شود. چنین شرایطی می‌تواند نیازمند ارزیابی فوری پزشکی باشد.
به باور پزشکان، مشکل فشار خون بالا بیشتر از آنکه در «احساس لحظه‌ای» فرد دیده شود، در اثر تجمعی آن بر بدن است. فشار بالا در طول زمان می‌تواند به دیواره رگ‌ها آسیب بزند و احتمال بیماری‌های قلبی‌عروقی، سکته مغزی و بیماری کلیوی را افزایش دهد و همزمان قلب نیز برای غلبه بر فشار بالاتر باید با نیروی بیشتری کار کند. بنابراین ممکن است فرد امروز کاملاً سالم به نظر برسد، اما فشار خون کنترل‌نشده در سال‌های آینده احتمال بروز عوارض جدی را افزایش دهد.
اینجاست که اصطلاح قاتل خاموش معنا پیدا می‌کند؛ نه به این دلیل که هر فرد مبتلا به فشار خون بالا الزاماً دچار عارضه جدی می‌شود، بلکه به این دلیل که بیماری می‌تواند بدون علامت آشکار پیش برود و در عین حال خطر آسیب به اندام‌ها را افزایش دهد. انجمن قلب آمریکا و سازمان جهانی بهداشت هر دو بر همین ویژگی بدون علامت بودن پرفشاری خون تأکید کرده‌اند.
نکته مهم دیگر این است که فشار خون یک عدد ثابت نیست. فشار خون در طول روز تحت تأثیر فعالیت بدنی، استرس، خواب، مصرف برخی مواد و شرایط دیگر تغییر می‌کند. بنابراین یک اندازه‌گیری منفرد لزوماً تصویر کاملی از وضعیت فرد ارائه نمی‌دهد و تشخیص معمولاً بر اساس اندازه‌گیری‌های مناسب و تکرارشونده انجام می‌شود و مراکز بهداشتی معتبر برای تشخیص، میانگین اندازه‌گیری‌های متعدد در بیش از یک نوبت را توصیه می‌کنند. در نهایت تاکید می شود شاید مهم‌ترین نکته این باشد که فشار خون بالا قرار نیست حتماً درد ایجاد کند تا خطرناک باشد و آسیب ناشی از آن می‌تواند تدریجی و خاموش باشد و علائم گاهی تنها زمانی ظاهر شوند که فشار بسیار بالا رفته یا عارضه‌ای ایجاد شده باشد.
بنابراین نباید منتظر سردرد، سرگیجه یا تپش قلب ماند تا فشار خون را بررسی کرد فشار خون را باید اندازه گرفت، نه اینکه از روی احساس بدن حدس زد و همین اندازه‌گیری ساده یکی از مهم‌ترین راه‌های شناسایی زودهنگام یک عامل خطر مهم برای بیماری‌های قلبی، مغزی و کلیوی است.
گزارش: فاطمه کردی