تقریباً همه ما گاهی با خشکی، ترک‌خوردگی یا پوسته‌پوسته شدن لب‌ها مواجه می‌شویم؛ این موضوع به‌ویژه در هوای سرد یا خشک می تواند آزار دهنده باشد اما چرا لب‌ها زودتر از بسیاری از قسمت‌های بدن خشک می‌شوند و آیا علت اصلی، کمبود آب بدن است یا پای عوامل دیگری در میان است؟
به گزارش سیناپرس، لب‌ها از نظر ساختار با بسیاری از قسمت‌های پوست بدن تفاوت دارند. پوست لب، به‌خصوص بخش قرمز آن، بسیار نازک‌تر بوده و برخلاف بسیاری از نواحی پوست، لایه شاخی ضخیم و سد پوستی قدرتمندی ندارد. علاوه بر این، غدد چربی موجود در پوست که به حفظ چربی و رطوبت سطح پوست کمک می‌کنند، در بخش قرمز لب وجود ندارند یا بسیار محدودند. به همین دلیل، لب‌ها توانایی کمتری برای حفظ آب دارند و در برابر عوامل محیطی آسیب‌پذیرتر هستند.
یکی از مهم‌ترین عوامل، هوای سرد و خشک است. وقتی رطوبت هوا کاهش پیدا می‌کند، آب موجود در سطح پوست و لب راحت‌تر تبخیر می‌شود. باد نیز این فرایند را تشدید می‌کند. به همین دلیل است که بسیاری از افراد در فصل زمستان یا در محیط‌هایی با هوای بسیار خشک، ترک‌خوردگی لب را بیشتر تجربه می‌کنند. انجمن متخصصان پوست آمریکا نیز سرما، خشکی هوا و آسیب خورشید را از عوامل شناخته‌شده خشکی و ترک لب معرفی می‌کند.
اما یک عامل بسیار جالب و ظاهراً متناقض هم وجود دارد: لیسیدن لب‌ها. وقتی لب خشک می‌شود، طبیعی است که فرد برای مرطوب‌کردن آن زبان خود را روی لب بکشد. بزاق در همان لحظه احساس رطوبت ایجاد می‌کند، اما این اثر کوتاه‌مدت است. پس از تبخیر بزاق، بخشی از آب سطح لب از بین می‌رود و تکرار مداوم این رفتار می‌تواند تحریک و خشکی را تشدید کند و در نتیجه گاهی چرخه‌ای شکل می‌گیرد که در آن خشکی باعث لیسیدن لب می‌شود و لیسیدن مکرر، خشکی و التهاب بیشتری ایجاد می‌کند.
یک مطالعه بالینی در سال ۲۰۲۲ روی ۱۳۰ فرد مبتلا به شیلایت و ۲۲ فرد سالم نیز نشان داد که لیسیدن و گاز گرفتن لب با برخی انواع التهاب لب ارتباط دارد. این یافته به معنای آن نیست که هر فردی که لب خود را می‌لیسد دچار بیماری می‌شود، اما مطالعات انجام شده نشان می‌دهد این عادت می‌تواند در بعضی افراد بخشی از چرخه خشکی و التهاب باشد.
کم‌آبی بدن نیز می‌تواند در خشکی لب نقش داشته باشد، اما نباید هر خشکی لبی را به کمبود آب نسبت داد. اگر فرد به اندازه کافی آب مصرف می‌کند اما همچنان لب‌هایش مرتب خشک و ترک‌خورده است، باید عوامل دیگری مانند آب‌وهوا، تنفس دهانی، تماس مکرر با بزاق، محصولات آرایشی و بهداشتی یا برخی بیماری‌های پوستی را نیز در نظر گرفت.
حتی برخی محصولاتی که برای درمان خشکی لب خریداری می‌شوند، ممکن است در بعضی افراد مشکل را تشدید کنند. عطرها، طعم‌دهنده‌ها، منتول، برخی مواد نگهدارنده و ترکیبات دیگر می‌توانند باعث تحریک یا واکنش آلرژیک شوند. یک مطالعه انجام‌شده در کلینیک مایو در سال ۲۰۱۵ روی ۹۱ بیمار مبتلا به شیلایت نشان داد که ۴۵ درصد آنها در نهایت دچار آلرژی تماسی لب تشخیص داده شدند.
این موضوع در یک مرور نظام‌مند منتشرشده در سال ۲۰۲۴ نیز مورد توجه قرار گرفت. پژوهشگران دانشکده علوم دارویی دانشگاه Lovely Professional هند، ۴۷ گزارش شامل ۵۸ فرد را بررسی کردند و مواردی از واکنش آلرژیک به رژلب، بالم لب، برق لب و سایر محصولات مراقبت از لب را یافتند. بنابراین اگر محصولی هنگام استفاده موجب سوزش، خارش یا تشدید پوسته‌ریزی می‌شود، تصور اینکه حتماً در حال اثر کردن است، درست نیست و ممکن است خود محصول عامل تحریک باشد.
علاوه بر موارد فوق، نور خورشید نیز عامل دیگری است که گاهی نادیده گرفته می‌شود. لب‌ها به دلیل ساختار خاص خود در برابر اشعه فرابنفش آسیب‌پذیرند. در نوعی بیماری به نام شیلایت آکتینیک، آسیب مزمن ناشی از نور خورشید می‌تواند باعث خشکی، پوسته‌ریزی، تغییر مرز لب و در مواردی تغییرات پیش‌سرطانی شود. یک مرور نظام‌مند و متاآنالیز در سال ۲۰۲۳ نشان داد که خشکی در ۹۹ درصد موارد گزارش‌شده این بیماری وجود داشته است. بنابراین خشکی مداوم لب، به‌خصوص اگر با زخم، پوسته‌ریزی پایدار یا تغییر رنگ و بافت همراه باشد، با خشکی معمولی لب یکسان نیست.
به باور متخصصین پوست، برای خشکی ساده لب، معمولاً ایجاد یک سد محافظ روی سطح لب می‌تواند کمک‌کننده باشد. متخصصان پوست استفاده از محصولات غیرتحریک‌کننده، به‌ویژه ترکیباتی مانند وازلین ساده را توصیه می‌کنند. همچنین بهتر است از لیسیدن، گاز گرفتن و کندن پوسته‌های لب پرهیز شود و در برابر نور خورشید از محافظ لب دارای SPF مناسب استفاده شود.
در نهایت، خشکی لب یک علامت ساده اما چندعلتی است. در بسیاری از افراد، ترکیبی از خشکی هوا، باد، نور خورشید، تبخیر آب از سطح لب و عادت‌هایی مانند لیسیدن لب عامل اصلی است؛ اما اگر مشکل طولانی‌مدت، شدید یا عودکننده باشد، احتمال التهاب تماسی، بیماری‌های پوستی، عفونت، برخی کمبودهای تغذیه‌ای یا سایر علل پزشکی نیز مطرح می‌شود. بنابراین «خشکی لب» همیشه به معنی «کمبود آب بدن» نیست و شناخت علت، برای انتخاب راهکار مناسب اهمیت بیشتری از صرفاً مرطوب‌کردن لب دارد.
گزارش: فاطمه کردی