پژوهشی گسترده نشان می‌دهد: یائسگی با تغییرات ناگهانی در شاخص‌های سلامت استخوان، عملکرد کبد و چربی خون همراه است؛ تغییراتی که برخی از نشانه‌های هورمونی آن ممکن است بیش از یک دهه پیش از آخرین قاعدگی آغاز شوند.
به گزارش سیناپرس، ممکن است زنی هنوز قاعدگی منظم داشته باشد، اما بدن او سال‌هاست که تغییراتی را آغاز کرده است که به دوران یائسگی مربوط می‌شوند. از تغییرات هورمونی گرفته تا دگرگونی در شاخص‌های سلامت استخوان و نحوه پردازش چربی‌ها، پژوهش‌های تازه نشان می‌دهند که این مرحله از زندگی زنان پیچیده‌تر از توقف تدریجی قاعدگی است.
مطالعه‌ای جدید که نتایج آن در نشریه علمی Nature Medicine منتشر شده، با بررسی بیش از ۳۰۰ میلیون نتیجه آزمایشگاهی از بیش از یک میلیون زن در آمریکا و اسرائیل، تصویری گسترده از این تغییرات ارائه کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که یائسگی ممکن است با تغییرات نسبتاً ناگهانی در چندین سامانه بدن همراه باشد؛ تغییراتی که فقط به دستگاه تولیدمثل محدود نمی‌شوند.
وقتی تغییرات بدن ناگهان سرعت می‌گیرند
پژوهشگران در این مطالعه ۹۰ نوع آزمایش آزمایشگاهی را بررسی کردند. در مجموعه داده‌های آمریکا، ۵۲ آزمایش تغییراتی ناگهانی و از نظر آماری معنادار در ارتباط با یائسگی نشان دادند.
بخشی از این تغییرات به شاخص‌های سلامت استخوان، عملکرد کبد و تنظیم چربی‌های خون مربوط بود. عملکرد کلیه و ترکیب شیمیایی خون نیز از حوزه‌هایی بودند که در این بررسی مورد توجه قرار گرفتند.
این یافته‌ها اهمیت دارند، زیرا تغییرات دوران یائسگی معمولاً در کنار روند عمومی افزایش سن بررسی می‌شوند. پژوهشگران با استفاده از یک روش محاسباتی تلاش کردند اثر سن تقویمی را از زمان‌بندی تغییرات باروری جدا کنند تا مشخص شود کدام تغییرات ممکن است با گذار یائسگی ارتباط نزدیک‌تری داشته باشند.
مقایسه داده‌ها همچنین نشان داد: الگوی مشابهی از تغییرات ناگهانی در مردان مشاهده نشده است؛ موضوعی که از ارتباط احتمالی این تغییرات با فرایند یائسگی حمایت می‌کند.
استروژن؛ هورمونی با اثرهایی فراتر از باروری
تخمدان‌ها فقط مسئول تولید و آزادسازی تخمک نیستند. آن‌ها هورمون‌هایی تولید می‌کنند که در عملکرد بخش‌های مختلف بدن نقش دارند. با نزدیک شدن به یائسگی، تغییر در سطح این هورمون‌ها می‌تواند بر فرایندهایی مانند حفظ سلامت استخوان و تنظیم چربی‌ها اثر بگذارد.
در میان این هورمون‌ها، استروژن اهمیت ویژه‌ای دارد. برخی از سامانه‌هایی که در مطالعه تغییرات برجسته‌تری نشان دادند، از جمله استخوان و کبد، به این هورمون حساس‌اند.
بااین‌حال، نمی‌توان تمام تغییرات مشاهده‌شده را صرفاً به کاهش استروژن نسبت داد. برای مشخص شدن نقش دقیق هورمون‌ها و سایر عوامل، به پژوهش‌های بیشتری نیاز است.
نشانه‌های یائسگی ممکن است سال‌ها زودتر ظاهر شوند
یکی از یافته‌های مهم این مطالعه به زمان آغاز تغییرات هورمونی مربوط می‌شود. بر اساس نتایج گزارش‌شده، سطح هورمون ضد مولرین (AMH) و استرادیول ممکن است حدود ۱۲ تا ۱۵ سال پیش از آخرین قاعدگی روند کاهشی نشان دهد. در همین بازه زمانی، هورمون محرک فولیکول (FSH) نیز ممکن است افزایش یابد.
این نتایج احتمال می‌دهند که برخی تغییرات زیستی مرتبط با یائسگی، مدت‌ها پیش از توقف قاعدگی آغاز شوند؛ هرچند این موضوع به معنای آن نیست که می‌توان زمان دقیق یائسگی یا وضعیت سلامت آینده هر زن را صرفاً بر اساس این هورمون‌ها پیش‌بینی کرد.
آیا یائسگی به معنای افت ناگهانی سلامت است؟
با وجود گستردگی داده‌ها، برخی متخصصان درباره نحوه توصیف نتایج هشدار داده‌اند. مارتا هیکی، استاد زنان و زایمان دانشگاه ملبورن استرالیا که در این پژوهش مشارکت نداشته، معتقد است تعبیر یائسگی به‌عنوان یک «سقوط ناگهانی» ممکن است نگرانی غیرضروری ایجاد کند؛ زیرا مطالعه نشان نداده است که این تغییرات الزاماً به افت شدید جسمی یا روانی زنان منجر می‌شوند.
نکته مهم این است که تغییر در شاخص آزمایشگاهی، لزوماً به معنای ابتلا به بیماری نیست. همچنین، همه زنان تجربه یکسانی از یائسگی ندارند و شدت و زمان‌بندی تغییرات می‌تواند متفاوت باشد.
از سوی دیگر، این پژوهش مشاهده‌ای است و به‌تنهایی رابطه علت و معلولی میان تغییرات هورمونی و تمام دگرگونی‌های ثبت‌شده را اثبات نمی‌کند.
چرا شناخت این تغییرات اهمیت دارد؟
یائسگی مرحله‌ای طبیعی از زندگی است، اما شناخت بهتر تغییرات همراه آن می‌تواند به درک دقیق‌تر نیازهای سلامت زنان کمک کند. بررسی اینکه چه تغییراتی از چه زمانی آغاز می‌شوند و کدام‌یک با پیامدهای واقعی سلامت ارتباط دارند، ممکن است در آینده به بهبود راهبردهای پیشگیری و مراقبت منجر شود.
بااین‌حال، یافته‌های فعلی هنوز مبنایی برای توصیه عمومی به انجام آزمایش‌های بیشتر یا شروع درمان خاصی برای همه زنان فراهم نمی‌کنند.
آنچه این پژوهش روشن می‌کند، این است که یائسگی صرفاً یک نقطه پایان در چرخه قاعدگی نیست؛ بلکه مرحله‌ای از تغییرات گسترده فیزیولوژیک است که شناخت دقیق‌تر آن می‌تواند به مراقبت آگاهانه‌تر از سلامت زنان کمک کند.
مترجم:ندا اظهری