برای سال‌ها این تصور وجود داشت که نوشیدن قهوه، به‌دلیل داشتن کافئین، باعث افزایش ادرار و در نتیجه از دست رفتن آب بدن می‌شود. به همین دلیل حتی گاهی توصیه می‌شد هر فنجان قهوه را با یک لیوان آب جبران کنیم اما پژوهش‌های علمی تصویر پیچیده‌تری از این موضوع ارائه می‌کنند:کافئین واقعاً می‌تواند اثر ادرار آور داشته باشد، اما این به معنای آن نیست که نوشیدنی قهوه الزاماً موجب کم‌آبی بدن می‌شود.
به گزارش سیناپرس، بسیاری از افراد باور دارند که نوشیدن قهوه باعث کم آب شدن بدن می شود. در حقیقت ما مشخصا می‌دانیم که کافئین با تأثیر بر عملکرد کلیه و تنظیم آب و الکترولیت‌ها می‌تواند تولید ادرار را افزایش دهد و این اثر به‌خصوص زمانی محسوس‌تر است که مقدار زیادی کافئین در مدت کوتاهی مصرف شود یا فرد به کافئین عادت نداشته باشد. با این حال، در هنگام مصرف معمول قهوه، حجم آبی که همراه نوشیدنی دریافت می‌شود معمولاً بیشتر از آن است که افزایش دفع ادرار بتواند آن را خنثی کند. به همین دلیل، قهوه در مجموع می‌تواند در تأمین مایعات مورد نیاز بدن سهم داشته باشد.
یکی از پژوهش‌های مهم در این زمینه، آزمایشی بود که در آن ۵۰ مرد سالم که به‌طور معمول روزانه سه تا شش فنجان قهوه مصرف می‌کردند، در این مطالعه، آن‌ها سه روز قهوه و سه روز آب دریافت کردند که مقدار قهوه مصرفی معادل چهار وعده ۲۰۰ میلی‌لیتری بود.
نتیجه قابل توجه بود زیرا هیچ تفاوت معناداری در آب کل بدن، حجم ادرار ۲۴ساعته، شاخص‌های خونی و ادراری وضعیت آب بدن یا وزن بدن میان دوره مصرف قهوه و آب مشاهده نشد. پژوهشگران نتیجه گرفتند که مصرف متعادل قهوه در افراد عادت‌کرده به کافئین، از نظر حفظ وضعیت آب بدن تفاوت قابل توجهی با آب ندارد.
بنابراین، این تصور که قهوه هر مقدار آبی که وارد بدن می‌کند را با ادرار از بدن خارج می‌کند با شواهد تجربی سازگار نیست.
حال ممکن است این سوال مطرح شود که چرا بعد از نوشیدن قهوه بیشتر به دستشویی می‌رویم؟ این همان جایی است که یک مشاهده واقعی به یک نتیجه‌گیری نادرست منجر شده است زیرا کافئین واقعاً یک ماده ادرارآور است. بنابراین ممکن است بعد از مصرف قهوه، دفع ادرار افزایش پیدا کند. اما افزایش ادرار با کم‌آبی بدن یکسان نیست.
برای مثال، اگر یک فنجان قهوه حاوی حدود ۲۰۰ میلی‌لیتر مایع باشد، بدن تمام این مایع را به‌سرعت دفع نمی‌کند. بخشی از آن برای حفظ آب بدن باقی می‌ماند و بخشی نیز در فرایندهای طبیعی بدن مصرف یا دفع می‌شود. در نتیجه، وجود اثر ادرارآور به‌تنهایی نمی‌تواند ثابت کند که قهوه باعث کم‌آبی خالص شده است.
اما در این میان مقدار کافئین اهمیت دارد. در یک مطالعه، افراد در سه شرایط ۲۰۰ میلی‌لیتر آب، قهوه با حدود ۳ میلی‌گرم کافئین به ازای هر کیلوگرم وزن بدن، و قهوه با حدود ۶ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن دریافت کردند. نتایج نشان داد مصرف دوز پایین‌تر اختلال قابل توجهی در تعادل مایعات ایجاد نکرد، اما دوز بالاتر یعنی حدود ۵۰۰ تا ۵۵۰ میلی‌گرم کافئین برای فرد مورد مطالعه در سه ساعت نخست باعث افزایش معنی‌دار دفع ادرار شد.
در این میان اما عامل مهم دیگر، عادت مصرف کافئین است زیرا فردی که هر روز قهوه می‌نوشد، معمولاً نسبت به برخی آثار فیزیولوژیک کافئین سازگاری پیدا می‌کند. در مقابل، فردی که به ندرت کافئین مصرف می‌کند ممکن است پس از دریافت مقدار زیادی کافئین، افزایش بیشتری در ادرار مشاهده کند.
این مسئله یکی از دلایلی است که نتایج مطالعات مختلف ممکن است در نگاه اول متفاوت به نظر برسند. به همین دلیل و به گفته پزشکان، نکته ای که باید در نظر داشت این است که اگر فرد در گرمای شدید ورزش کند و مقدار زیادی آب و الکترولیت از طریق عرق از دست بدهد، آب ساده همچنان انتخابی مطمئن برای جبران مایعات است و در شرایط خاص، نوشیدنی‌های حاوی الکترولیت نیز ممکن است اهمیت پیدا کنند.
اما حتی در شرایط کم‌آبی خفیف نیز شواهد نشان می‌دهند که نوشیدنی‌های حاوی مقدار متعارف کافئین الزاماً مانع آبرسانی مجدد نمی‌شوند.
بنابراین می توان با قطعیت اعلام نمود که قهوه در مصرف معمول، بدن را کم‌آب نمی‌کند اگرچه کافئین واقعاً خاصیت ادرارآوری دارد.
گزارش: فاطمه کردی