مدیرکل سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت از ارائه خدمات غربالگری و تخصصی سلامت روان به ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر از زمان آغاز جنگ رمضان تاکنون خبر داد و گفت: تعداد مراکز خدمات سلامت روان جامعه‌نگر (سراج) نیز به ۱۴۸ مرکز افزایش یافته است.
به گزارش سیناپرس، دکتر محمدرضا شالبافان، مدیرکل سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، در نشست خبری هفته سلامت روان با اشاره به بحران‌های مختلف سال گذشته و ضرورت توجه به پیامدهای روانی و اجتماعی آنها بیان کرد: از ابتدای سال ۱۴۰۴ و حتی پیش از آن، با وقوع حادثه بندر شهید رجایی، موضوع مدیریت بحران و پاسخگویی به نیازهای سلامت روانی و اجتماعی آسیب‌دیدگان در دستور کار معاونت بهداشت وزارت بهداشت قرار گرفت و اقدامات متعددی در این زمینه انجام شد.
او با اشاره به گستردگی خدمات ارائه‌شده افزود: از زمان آغاز جنگ رمضان تاکنون، در مجموع ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر تحت غربالگری و خدمات تخصصی سلامت روان قرار گرفته‌اند و حدود ۷۰۰ هزار نفر نیازمند مداخلات روانشناسی بودند.
ثبت روزانه ۵ هزار تماس با خط مشاوره سلامت روان
شالبافان درباره خدمات مشاوره‌ای در شرایط بحران هم توضیح داد: در میانه جنگ رمضان، لاین ۹ سامانه تلفنی ۱۹۰ فعال و به ارائه خدمات سلامت روان در شرایط بحران اختصاص داده شد. این خدمت با وجود نوپا بودن، مورد استقبال مردم قرار گرفت؛ به‌طوری‌که در برخی روزها تعداد تماس‌ها به ۵ هزار مورد رسید.
به گفته این مسئول، خدمات سلامت روان در این مدت به گروه‌های مختلفی ارائه شده؛ از جمله افرادی که در مناطق آسیب‌دیده و مورد حمله قرار داشتند، افرادی که به دلایل مختلف جسمی یا آسیب‌های ناشی از بحران به بیمارستان‌ها مراجعه کرده بودند و همچنین افرادی که با علائم اختلالات روانی به مراکز جامع خدمات سلامت مراجعه می‌کردند.
او ادامه داد: با همکاری بخش‌های مختلف از جمله مرکز مدیریت شبکه، غربالگری اختلال استرس پس از سانحه نیز به سامانه سیب اضافه شد تا در کنار غربالگری اضطراب، افسردگی و خطر خودکشی، امکان شناسایی اولیه افراد دارای علائم این اختلال فراهم شود.
افزایش مراکز سراج به ۱۴۸ مرکز
مدیرکل سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، توسعه برنامه سراج را یکی دیگر از اقدامات مهم در حوزه سلامت روان عنوان کرد و گفت: در این برنامه، خدمات از سطح نخست نظام سلامت آغاز می‌شود و در سطح دوم، با حضور روان‌شناسان و روان‌پزشکان، خدمات تخصصی‌تری به مراجعه‌کنندگان ارائه می‌شود.
او با اشاره به روند توسعه این مراکز بیان کرد: تعداد مراکز سراج از ۱۰۴ مرکز در سال گذشته به ۱۰۵ مرکز در اردیبهشت امسال رسید که در میناب افتتاح شد. پس از آن نیز روند توسعه ادامه یافت و اکنون تعداد مراکز به ۱۴۸ مرکز افزایش یافته است.
شالبافان تأکید کرد: همواره از دانشگاه‌های علوم پزشکی درخواست راه‌اندازی مراکز جدید را داریم. توسعه این مراکز نشان‌دهنده اهمیت خدمات سلامت روان و اثربخشی آنها در مناطق تحت پوشش است.
او با بیان اینکه خدمات مراکز سراج در ساختار نظام ارجاع به‌صورت رایگان ارائه می‌شود، افزود: این برنامه در سطح جهانی از طرح‌های پیشرو به شمار می‌رود و کشورهای معدودی توانسته‌اند چنین خدماتی را به‌ویژه در شرایط بحران به مردم ارائه کنند.
ضرورت توجه به اختلال استرس پس از سانحه
شالبافان در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اهمیت شنیدن روایت‌های افراد آسیب‌دیده از بحران‌ها گفت: جامعه نیاز دارد که در سطوح مختلف، به‌ویژه در خانواده، فرصت شنیدن و شنیده شدن فراهم شود. شعار امسال سازمان جهانی بهداشت با محوریت «شنیدن روایت‌های جامعه؛ گامی برای عبور از بحران» نیز بر همین موضوع تأکید دارد.
او افزود: در همین راستا پویش «بازگشت به آرامش پس از بحران» طراحی شده است تا به ارتقای سلامت روان جامعه و کاهش پیامدهای روانی بحران‌ها کمک کند.
این مسئول با اشاره به ضرورت افزایش آگاهی عمومی درباره اختلال استرس پس از سانحه بیان کرد: این اختلال ممکن است پس از تجربه حوادث و بحران‌های مختلف بروز کند و لازم است درباره آن بیشتر صحبت شود. مردم تا حدودی با اختلالاتی مانند اضطراب، افسردگی و وسواس آشنایی دارند، اما آگاهی عمومی درباره اختلال استرس پس از سانحه همچنان محدود است.
او همچنین با اشاره به نتایج مطالعات انجام‌شده درباره سواد سلامت روان در کشور گفت: سواد سلامت روان جامعه همچنان کافی نیست. نتایج آخرین مطالعات نشان می‌دهد که آگاهی مردم درباره ضرورت دریافت کمک در صورت بروز مشکلات روانی و همچنین تشخیص برخی باورهای نادرست و غیرعلمی، وضعیت نسبتاً مناسبی دارد، اما نگرش جامعه نسبت به افراد مبتلا به اختلالات روان‌پزشکی همچنان نیازمند اصلاح است.
شالبافان ادامه داد: در برخی موارد حتی اعضای خانواده از فرد مبتلا به اختلال روان‌پزشکی فاصله می‌گیرند یا تمایلی به صحبت درباره بیماری او ندارند. تغییر این وضعیت نیازمند توسعه فرهنگ گفت‌وگو، شنیدن و شنیده شدن در جامعه است.
افسردگی شایع‌ترین اختلال سلامت روان در کشور
مدیرکل سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت اختلالات روانی و پوشش بیمه‌ای خدمات سلامت روان گفت: شایع‌ترین اختلال سلامت روان در کشور افسردگی است و از این نظر وضعیت ایران مشابه بسیاری از کشورهای دیگر است.
او درباره پوشش بیمه‌ای خدمات روانشناسی و روان‌پزشکی نیز توضیح داد: بخش‌های مختلف وزارت بهداشت باید توضیحات تخصصی خود را درباره وضعیت بیمه‌ها ارائه کنند، اما در حال حاضر خدمات روان‌درمانی در مراکز دولتی تحت پوشش بیمه قرار دارد.
شالبافان تأکید کرد: درباره خدمات روانشناسی و روان‌پزشکی در بخش خصوصی، لازم است سازوکارهای نظارتی و اجرایی تقویت شود تا بتوانیم پوشش بیمه‌ای گسترده‌تری برای این خدمات فراهم کنیم.
کمبود داروهای اعصاب و روان نیازمند توجه جدی است
این مسئول در پاسخ به پرسش دیگری درباره کمبود برخی داروهای اعصاب و روان در کشور بیان کرد: تأمین داروهای این حوزه نیازمند توجه ویژه است و بخش‌های مختلف وزارت بهداشت در حال پیگیری مشکلات موجود هستند. انجمن‌های علمی نیز درخواست‌های خود را در این زمینه مطرح کرده‌اند و وضعیت تأمین داروها را رصد می‌کنند.
او ادامه داد: مشکلات عمومی صنعت دارو به دلایل مختلفی که پیش‌تر درباره آنها توضیح داده شده، بر تأمین برخی اقلام دارویی تأثیر گذاشته است، اما به نظر می‌رسد موضوع داروهای روان‌پزشکی نیازمند توجه جدی‌تری باشد و امیدواریم مشکلات موجود در این زمینه برطرف شود.
شالبافان با اشاره به امکان جایگزینی موقت برخی داروها گفت: هرچند در بعضی موارد امکان استفاده از داروهای جایگزین وجود دارد، اما کمبود حتی یک قلم داروی روان‌پزشکی نیز می‌تواند برای بیماران مشکل‌ساز باشد؛ زیرا برخی بیماران ممکن است نتوانند داروی دیگری را جایگزین داروی مصرفی خود کنند. به همین دلیل ضروری است پوشش گسترده‌ای از داروهای مورد نیاز جامعه در دسترس باشد.
انگ اجتماعی اختلالات روانی همچنان نگران‌کننده است
مدیرکل سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت در ادامه با اشاره به ضرورت کاهش انگ اجتماعی اختلالات روانی گفت: نگرش منفی و انگ مرتبط با بیماری‌های روان‌پزشکی همچنان یکی از نگرانی‌های مهم در حوزه سلامت روان است و برای کاهش آن باید از راهکارهای مختلف استفاده کرد.
او افزایش سواد سلامت روان جامعه را یکی از مهم‌ترین این راهکارها دانست و افزود: رسانه‌ها نقش مؤثری در افزایش آگاهی عمومی دارند. مردم باید بدانند که بیماری‌های روانی نیز مانند بیماری‌های جسمی ممکن است برای هر فردی رخ دهند و ابتلا به این بیماری‌ها به معنای ضعف فرد نیست.
شالبافان با تأکید دوباره بر اهمیت گفت‌وگو در خانواده و جامعه بیان کرد: ما معمولاً فرصت کمی به دیگران می‌دهیم تا درباره مشکلات خود صحبت کنند و از سوی دیگر، خودمان نیز کمتر درباره مسائل و مشکلات روانی‌مان حرف می‌زنیم. درحالی‌که شنیدن و شنیده شدن می‌تواند نقش مهمی در بهبود سلامت روان داشته باشد.
به نقل از همشهری آنلاین، راو همچنین به اهمیت به اشتراک گذاشتن تجربه‌های موفق درمان اشاره کرد و گفت: افرادی که برای درمان مشکلات سلامت روان خود اقدام کرده‌اند و تجربه مثبتی از روند درمان داشته‌اند، می‌توانند با بیان تجربه‌هایشان به کاهش انگ اجتماعی اختلالات روانی کمک کنند.
این مسئول در پایان تأکید کرد: روان‌پزشکان و روان‌شناسان مسئولیت مهمی در بهبود سلامت روان جامعه بر عهده دارند، اما کاهش انگ اجتماعی تنها با اقدامات تخصصی محقق نمی‌شود و نیازمند تغییر نگرش عمومی و تقویت فرهنگ شنیدن و گفت‌وگو در جامعه است.