نتایج یک مطالعه جدید نشان می‌دهد جایگزینی شکر با پروتئین طبیعی «برازئین» (Brazzein) در بستنی، افزایش قند خون پس از مصرف این خوراکی را حدود ۵۰ درصد کاهش می‌دهد. این یافته می‌تواند مسیر تازه‌ای برای تولید خوراکی‌های شیرین با قند کمتر، به‌ویژه برای افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ و کبد چرب متابولیک، باز کند؛ هرچند اثربخشی و ایمنی بلندمدت این جایگزین هنوز به بررسی بیشتری نیاز دارد.
به گزارش سیناپرس به نقل از ساینس‌آلرت، پژوهشگران در مطالعه‌ای که نتایج آن در مجله علمی Clinical Nutrition ESPEN منتشر شده است، تأثیر پروتئین شیرین‌کننده برازئین را بر پاسخ قند خون پس از مصرف بستنی بررسی کردند.
برازئین پروتئینی است که نخستین بار در میوه‌ای بومی غرب آفریقا شناسایی شد و امروزه عمدتاً با استفاده از قارچ‌های مهندسی‌شده تولید می‌شود. این پروتئین تا ۲۰۰۰ برابر شیرین‌تر از شکر است و بدن نیز می‌تواند آن را به‌طور طبیعی پردازش کند.
بستنی بدون شکر چه تأثیری بر قند خون دارد؟
در این پژوهش، ۱۰۱ بزرگسال مبتلا به بیماری کبد چرب استئاتوتیک مرتبط با اختلال متابولیک (MASLD) شرکت کردند؛ بیماری‌ای که با تجمع چربی در کبد مشخص می‌شود و اغلب با چاقی و دیابت همراه است.
پژوهشگران در یک کارآزمایی تصادفی، کنترل‌شده، دوسوکور و متقاطع، تأثیر سه نوع بستنی وانیلی را بررسی کردند. هر شرکت‌کننده در سه روز جداگانه، هر بار ۱۰۰ گرم بستنی مصرف کرد: یک بار بستنی شیرین‌شده با شکر، بار دیگر بستنی حاوی برازئین و در نوبت سوم بستنی حاوی برازئین و فیبر غذایی اینولین.
نتایج نشان داد افزایش قند خون پس از مصرف هر دو نوع بستنی حاوی برازئین، در مقایسه با بستنی شیرین‌شده با شکر، به‌طور معناداری کمتر بود. میزان افزایش قند خون در هر دو حالت تقریباً به نصف رسید.
این کاهش در شرکت‌کنندگان مبتلا به دیابت نوع ۲ چشمگیرتر بود؛ با این حال، در افرادی که دیابت نداشتند نیز اثر مشابهی مشاهده شد. همچنین، در طول مطالعه عارضه جانبی جدی گزارش نشد.
با وجود این نتایج امیدوارکننده، پژوهشگران تأکید می‌کنند که ترکیبات بستنی‌های بدون شکر از نظر برخی مواد تشکیل‌دهنده دیگر نیز با نمونه معمولی تفاوت داشتند؛ بنابراین، نمی‌توان تمام اثر مشاهده‌شده را صرفاً به برازئین نسبت داد.
آیا برازئین می‌تواند جایگزین مناسبی برای شکر باشد؟
به گفته پژوهشگران، یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد فرمولاسیون‌های بدون ساکارز حاوی برازئین ارزش بررسی بیشتر را دارند و ممکن است در آینده به‌عنوان یکی از گزینه‌های جایگزینی شکر برای افراد مبتلا به کبد چرب متابولیک، از جمله بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲، مورد استفاده قرار گیرند.
یکی از مزیت‌های بالقوه برازئین، پایداری آن در شرایط مختلف است. این پروتئین می‌تواند دماهای تا ۸۰ درجه سانتی‌گراد و دامنه گسترده‌ای از شرایط اسیدی را تحمل کند؛ ویژگی‌ای که امکان استفاده از آن را در محصولات غذایی مختلف، از جمله دسرهای منجمد، مطرح می‌کند.
البته شکر در تولید بستنی فقط نقش شیرین‌کننده ندارد و بر حجم، بافت و غلظت محصول نیز اثر می‌گذارد. به همین دلیل، برای تولید بستنی با ویژگی‌های نزدیک به نمونه معمولی، استفاده از ترکیبات دیگری در کنار برازئین ضروری است.
پژوهشگران معتقدند جایگزینی شکر در محصولات پرطرفدار می‌تواند رویکردی عملی‌تر از توصیه صرف به حذف شیرینی‌ها از رژیم غذایی باشد؛ زیرا مصرف خوراکی‌های شیرین، از جمله بستنی، دسرها و شیرینی‌جات، در الگوهای غذایی بسیاری از مردم جهان رواج دارد و محدودیت شدید آن‌ها ممکن است در عمل با دشواری همراه شود.
آیا این پروتئین برای افراد دیابتی مفید است؟
با وجود کاهش قابل‌توجه افزایش قند خون در این مطالعه، هنوز نمی‌توان نتیجه گرفت که مصرف طولانی‌مدت برازئین از عوارض دیابت جلوگیری می‌کند یا موجب کاهش چربی کبد می‌شود.
این پژوهش تنها پاسخ کوتاه‌مدت قند خون را بررسی کرده است و مشخص نیست جایگزینی مداوم شکر با برازئین در طول ماه‌ها یا سال‌ها چه تأثیری بر عملکرد کبد، کنترل دیابت، فشار خون، میکروبیوم روده یا رفتارهای غذایی خواهد داشت.
همچنین، شرکت‌کنندگان این مطالعه همگی به کبد چرب متابولیک مبتلا بودند و بسیاری از آن‌ها چاقی داشتند؛ بنابراین، برای تعمیم نتایج به جمعیت عمومی، انجام پژوهش‌های گسترده‌تر ضروری است.
پژوهشگران بر ضرورت مطالعات طولانی‌مدت تأکید دارند تا مشخص شود آیا جایگزینی مداوم دسرهای حاوی شکر با محصولات شیرین‌شده با برازئین می‌تواند به بهبود پایدار شاخص‌های متابولیک و سلامت کبد منجر شود یا خیر.
در مجموع، برازئین گزینه‌ای امیدوارکننده برای کاهش شکر در محصولات غذایی است؛ اما تا زمانی که نتایج مطالعات بیشتر منتشر نشود، نمی‌توان آن را راهکاری اثبات‌شده برای کنترل بلندمدت دیابت یا درمان کبد چرب دانست.
نتایج این پژوهش در مجله علمی Clinical Nutrition ESPEN منتشر شده است.