دنبال کردن اخبار، بخش جدایی‌ناپذیر زندگی امروز است و همه ما هر روز با حجم بزرگی از اطلاعات درباره رویدادهای سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، علمی و حوادث روبه‌رو می‌شویم. اما در میان این انبوه اطلاعات، اخبار منفی مانند جنگ، حادثه، بحران، بیماری و فاجعه معمولاً توجه بیشتری جلب می‌کنند. این پدیده فقط به عملکرد رسانه‌ها مربوط نیست و ریشه‌هایی در نحوه کارکرد مغز و رفتار انسان دارد.
به گزارش سیناپرس، احتمالا تاکنون متوجه شده اید وقتی ده خبر خوب و یک خبر بد می‌خوانیم، معمولاً همان خبر بد بیشتر در ذهنمان می‌ماند؟ چرا یک حادثه تلخ می‌تواند در شبکه‌های اجتماعی بسیار سریع منتشر شود، در حالی که یک خبر مثبت و آرام ممکن است کمتر دیده شود؟ پژوهش‌های روان‌شناسی و علوم ارتباطات نشان می‌دهند که انسان‌ها در بسیاری از شرایط، به اطلاعات منفی حساس‌ترند؛ پدیده‌ای که به آن سوگیری منفی‌نگری (Negativity Bias) گفته می‌شود. اما این موضوع فقط به «علاقه مردم به خبر بد» ختم نشده و ساختار رسانه‌های امروزی و اقتصاد توجه نیز این چرخه را تقویت می‌کنند.
از دیدگاه تکاملی، توجه سریع به نشانه‌های خطر می‌توانسته مزیت مهمی برای بقا داشته باشد. برای مغز، تشخیص تهدید بالقوه معمولاً اهمیت بیشتری از دریافت اطلاعاتی دارد که خطری فوری ایجاد نمی‌کند. به همین دلیل، انسان‌ها در بسیاری از موقعیت‌ها اطلاعات منفی را سریع‌تر و با شدت بیشتری پردازش می‌کنند. پژوهش‌های روان‌شناختی نیز نشان داده‌اند که این گرایش در انتخاب و پردازش اخبار دیده می‌شود، هرچند شدت آن در افراد مختلف یکسان نیست.
باید توجه داشت این مسئله فقط درباره توجه کردن به یک مساله نیست؛ بلکه اطلاعات منفی می‌تواند در انتقال اجتماعی اطلاعات نیز ماندگارتر باشد. در یک مطالعه منتشر شده در ساینس دایرکت، پژوهشگران دریافتند که هنگام انتقال یک داستان از فردی به فرد دیگر، بخش‌های کاملاً منفی با احتمال بیشتری نسبت به بخش‌های مثبت باقی می‌مانند و حتی بخش‌های مبهم داستان نیز در طول انتقال، بیشتر به سمت تفسیر منفی حرکت می‌کنند.
نکته قابل تامل این است که رسانه‌ها نیز در این میان نقش مهمی دارند. در فضای آنلاین، رسانه‌ها برای جلب توجه مخاطب با یکدیگر رقابت می‌کنند و تعداد کلیک، مشاهده و اشتراک‌گذاری اهمیت زیادی برای آن ها دارد. یک پژوهش منتشرشده در Nature Human Behaviour در سال ۲۰۲۳ این مسئله را به‌صورت تجربی بررسی کرد. طی این مطالعات، پژوهشگران با تحلیل بیش از ۱۰۵ هزار نسخه مختلف از تیترها و حدود ۳۷۰ میلیون نمایش، دریافتند که استفاده از واژه‌های منفی در تیترها احتمال کلیک را افزایش می‌دهد؛ در تیترهایی با طول متوسط، هر واژه منفی اضافه با افزایش حدود ۲٫۳ درصدی نرخ کلیک همراه بود. این مطالعه از نظر طراحی پژوهش اهمیت دارد، زیرا رابطه میان زبان منفی و مصرف خبر را با آزمایش‌های کنترل‌شده بررسی کرده است.
بنابراین ممکن است در جریان تولید و انتشار اخبار، یک چرخه شکل بگیرد. مغز انسان به خبر منفی توجه بیشتری نشان می‌دهد، خبر منفی کلیک و تعامل بیشتری ایجاد می‌کند و این رفتار به رسانه‌ها انگیزه بیشتری برای تولید یا برجسته‌سازی چنین محتوایی می‌دهد. البته این بدان معنا نیست که رسانه‌ها عمداً همه اخبار را منفی می‌کنند یا اینکه مخاطبان همیشه خبر بد را ترجیح می‌دهند زیرا برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهند تفاوت‌های فردی و شرایط اجتماعی نیز بر انتخاب خبر تأثیر دارند.
موضوع در شبکه‌های اجتماعی حتی پیچیده‌تر می‌شود. یک پژوهش درباره انتقال اخبار در شبکه‌های اجتماعی نشان داده است که کاربران در برخی شرایط، لینک اخبار منفی را بیشتر از اخبار مثبت بازنشر می‌کنند. این مسئله باعث می‌شود خبری که از ابتدا واکنش منفی بیشتری ایجاد کرده است، شانس بیشتری برای انتشار مجدد پیدا کند و دامنه مخاطبانش افزایش یابد.
نتایج یک پژوهش آزمایشی درباره اخبار منفی آنلاین نشان داد که مواجهه با اخبار منفی می‌تواند بر ارزیابی افراد از اعتماد اجتماعی و رفتارهای کمک‌کننده اثر بگذارد. البته این نتیجه به معنای آن نیست که هر خبر بدی چنین پیامدی ایجاد می‌کند، بلکه نشان می‌دهد مواجهه مکرر و نحوه ارائه اخبار می‌تواند بر برداشت ما از محیط اجتماعی تأثیر بگذارد.
از سوی دیگر، نباید نتیجه بگیریم که «اخبار بد همیشه بد هستند». خبر درباره یک بیماری، فساد، آلودگی، جنگ یا یک خطر طبیعی می‌تواند برای آگاهی و محافظت از مردم ضروری باشد. مشکل زمانی ایجاد می‌شود که حجم زیادی از اطلاعات منفی، بدون زمینه و بدون تناسب با اهمیت واقعی رویدادها، پیوسته در معرض مخاطب قرار گیرد.
در نهایت باید اذعان داشت، دلیل اینکه اخبار بد بیشتر دیده می‌شوند ترکیبی از سوگیری منفی‌نگری انسان، اهمیت تکاملی تشخیص تهدید، ویژگی‌های حافظه و توجه، و سازوکار اقتصادی و الگوریتمی رسانه‌های دیجیتال است. بنابراین دفعه بعد که احساس کردید صفحه اخبار شما پر از بحران، حادثه و خبرهای نگران‌کننده است، لزوماً به این معنا نیست که جهان ناگهان بسیار بدتر شده است؛ ممکن است بخشی از آن نتیجه شیوه‌ای باشد که مغز ما اطلاعات را انتخاب می‌کند و رسانه‌ها برای جلب توجه آن را عرضه می‌کنند.
در این شرایط به خاطر داشته باشید که اخبار بد بیشتر دیده می‌شوند، اما نه صرفاً به این دلیل که مردم خبر بد را دوست دارند. مغز انسان به نشانه‌های تهدید حساس است و رسانه‌های دیجیتال نیز محتوایی را که توجه و کلیک بیشتری ایجاد کند، بیشتر برجسته می‌کنند. پژوهش‌های تجربی نشان داده‌اند که زبان منفی در تیترها می‌تواند مصرف خبر را افزایش دهد. شناخت این سازوکار کمک می‌کند هنگام دنبال کردن اخبار، میان آنچه در جهان واقعاً اتفاق می‌افتد و آنچه به دلیل جلب توجه بیشتر در برابر چشم ما قرار می‌گیرد تفاوت قائل شویم.
گزارش: احسان محمدحسینی