آنچه در میانسالی برای بدن اتفاق میافتد، ممکن است دههها بعد در مغز هم دیده شود. یک مطالعه ۱۸ ساله روی بیش از ۲۶۰۰ زن نشان داده است که سن پایینتر یائسگی با افت سریعتر حافظه و عملکرد شناختی و افزایش برخی تغییرات مغزی در سالهای بعد ارتباط دارد؛ یافتهای که میتواند سرنخ تازهای درباره ارتباط یائسگی و سلامت مغز ارائه کند.
به گزارش سیناپرس، پژوهشگران در این مطالعه، دادههای سلامت ۲۶۰۳ زن را بررسی کردند و سن یائسگی را با شاخصهای عملکرد مغز، تغییرات شناختی و موارد ابتلا به آلزایمر مقایسه کردند. پیگیری برخی از این افراد تا ۱۸ سال ادامه داشت.
نتایج نشان داد: زنانی که یائسگی را در سن پایینتری تجربه کرده بودند، در سالهای بعد با افت سریعتر عملکرد شناختی کلی و حافظه رویدادی مواجه شدند. همچنین، در این گروه احتمال تشخیص زودتر آلزایمر بیشتر بود.
یکی از یافتههای قابلتوجه این پژوهش به تغییرات ماده سفید مغز مربوط میشد. در تصاویر مغزی، نواحی موسوم به «ضایعات ماده سفید» یا WMH به شکل لکههای روشن دیده میشوند و میتوانند نشانهای از آسیب عروق کوچک مغزی باشند.
ارتباط میان سن پایینتر یائسگی و افزایش این تغییرات، بهویژه در زنانی که یائسگی طبیعی را تجربه کرده بودند، پررنگتر بود. پژوهشگران برآورد کردند که به ازای هر پنج سال کاهش در سن یائسگی، حجم این تغییرات در ماده سفید مغز طی ۱۰ سال بعد حدود ۱۵ درصد بیشتر میشود؛ البته این برآورد بر این فرض استوار است که اختلاف مشاهدهشده در طول دوره مورد بررسی ثابت باقی بماند.
این مطالعه همچنین نشان داد هر ۱۰ سال کاهش در سن یائسگی با حدود ۱.۸ سال کاهش در فاصله زمانی بدون آلزایمر همراه بود. در میان زنانی که در طول مطالعه به آلزایمر مبتلا شدند، میانگین سن تشخیص بیماری ۸۸.۴ سال بود.
در مقابل، ارتباط میان سن یائسگی و کاهش حجم کلی مغز نسبتاً محدودتر بود. این موضوع نشان میدهد ارتباط مشاهدهشده لزوماً به معنای کوچکشدن گستردهتر مغز نیست و ممکن است برخی تغییرات خاص، از جمله تغییرات ماده سفید و عملکرد شناختی، اهمیت بیشتری داشته باشند.
پژوهشگران یکی از توضیحات احتمالی را به مدت مواجهه طبیعی بدن با هورمونهای جنسی، بهویژه استروژن، مرتبط میدانند. استروژن در عملکرد سلولهای مغزی و ارتباط میان سلولهای عصبی نقش دارد و ممکن است قرار گرفتن طولانیتر مغز در معرض این هورمونها با نوعی مقاومت عصبی در سنین بالاتر ارتباط داشته باشد.
با این حال، پژوهشگران تأکید میکنند که این مطالعه نمیتواند ثابت کند یائسگی زودتر مستقیماً باعث آلزایمر یا آسیب مغزی میشود. ممکن است سن پایینتر یائسگی خود نشانهای از روند سریعتر پیری باشد؛ روندی که همزمان بر سلامت مغز نیز اثر میگذارد.
به گفته پژوهشگران، سن یائسگی میتواند در آینده بهعنوان یکی از شاخصهایی که از دوران میانسالی برای شناسایی افرادی با خطر بالاتر مشکلات شناختی مورد توجه قرار میگیرد، بررسی شود؛ با این حال، برای مشخص شدن این ارتباط و سازوکارهای احتمالی آن، به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
مترجم:میتراسادات فیضی