عطسه یکی از رایج ترین واکنش های بدن انسان محسوب می شود که برای قرن ها بشر دلیل دقیق آن را نمی دانست به همین دلیل عطسه کردن در فرهنگهای گوناگون با باورهای اجتماعی و آیینی درآمیخته است. از دعای خیر پس از عطسه در برخی جوامع تا باورهایی درباره خوشیمنی یا بدیمنی آن، این واکنش طبیعی به خرافات نیز راه یافته است؛ از جمله تصور اینکه پس از عطسه باید صبر کرد یا تصمیم و حرکت را به تأخیر انداخت.
به گزارش سیناپرس، احتمالا شما نیز بارها از خود پرسیده اید که آیا عطسه فقط واکنش بدن به گردوغبار است؟ چرا گاهی پشت سر هم عطسه میکنیم و چرا بعضیها حتی با نگاه کردن به نور شدید عطسه میکنند؟ عطسه یکی از معمولیترین واکنشهای بدن است؛ آنقدر معمولی که معمولاً به آن فکر نمیکنیم. اما پشت همین واکنش چندثانیهای، یکی از پیچیدهترین سازوکارهای دفاعی دستگاه تنفسی قرار دارد.
عطسه در حقیقت از دیدگاه علمی یک رفلکس دفاعی است که بدن برای پاک کردن سریع بینی و بخش بالایی دستگاه تنفسی از مواد تحریککننده به کار میگیرد. گردوغبار، دود، ذرات معلق، عطرهای تند، مواد شیمیایی، تغییر دما و حتی برخی عوامل عفونی میتوانند گیرندههای حسی داخل بینی را تحریک کنند. پیام این تحریک از طریق اعصاب به بخشهایی از ساقه مغز منتقل میشود و شبکهای عصبی که به «مرکز عطسه» معروف است، مجموعهای هماهنگ از عضلات را فعال میکند.
نتیجه این فعل و انفعالات، یک واکنش سریع و تقریباً همزمان است: ابتدا نفس عمیقی گرفته میشود، سپس عضلات قفسه سینه و شکم و عضلات مرتبط با حنجره فعال میشوند و در نهایت هوا با فشار از بینی و دهان خارج میشود. هدف اصلی این فرایند، جابهجا کردن و بیرون راندن مواد محرک از مجاری تنفسی است. به همین دلیل عطسه را میتوان چیزی شبیه یک «سیستم پاکسازی اضطراری» برای بینی دانست.
چرا گاهی یک عطسه به چند عطسه پشت سر هم تبدیل میشود؟
در برخی موارد همه ذرات محرک با یک عطسه خارج نمیشوند. اگر ماده تحریککننده همچنان در مخاط بینی باقی مانده باشد، گیرندههای حسی همچنان فعال میمانند و ممکن است رفلکس دوباره تکرار شود. در افراد مبتلا به آلرژی نیز سیستم ایمنی نسبت به موادی مانند گرده گیاهان، گردوغبار یا شوره حیوانات واکنش بیشازحد نشان میدهد. در این شرایط، آزاد شدن موادی مانند هیستامین میتواند تحریک گیرندههای بینی و عطسه را افزایش دهد. بنابراین عطسههای مکرر همیشه به معنای سرماخوردگی نیستند و آلرژی یکی از مهمترین علل عطسههای تکرارشونده است.
گزارش:فاطمه کردی