چشم یکی از فعال‌ترین اندام‌های بدن در طول روز است و برای دیدن، تمرکز، حرکت و دریافت مداوم اطلاعات از محیط کار می‌کند. سطح چشم نیز دائماً با لایه‌ای نازک از اشک پوشیده می‌شود که از قرنیه و ملتحمه محافظت می‌کند. وقتی این تعادل بر اثر خستگی، خشکی یا استفاده طولانی از چشم به هم می‌خورد، یکی از نخستین نشانه‌هایی که ممکن است ببینیم قرمزی چشم است.
به گزارش سیناپرس، اکثر مردم از خود می پرسند چرا بعد از چند ساعت کار با رایانه، مطالعه یا خیره شدن به تلفن همراه، چشم‌ها قرمز و گاهی دچار سوزش می‌شوند؟ آیا خود «خستگی چشم» باعث قرمز شدن آن می‌شود یا اتفاق دیگری در سطح چشم رخ می‌دهد؟ واقعیت این است که قرمزی چشم معمولاً نتیجه مجموعه‌ای از تغییرات است که مهم‌ترین آنها خشک شدن سطح چشم و گشادتر شدن رگ‌های خونی ریز ملتحمه است و خیره شدن طولانی به صفحه نمایش می‌تواند این فرایند را تشدید کند.
از منظر علمی، هر بار که پلک می‌زنیم، لایه‌ای تازه از اشک روی سطح چشم پخش می‌شود. این لایه چشم را مرطوب نگه می‌دارد و از سطح آن محافظت می‌کند. اما هنگام مطالعه یا کار با نمایشگر، به‌ویژه زمانی که با تمرکز زیاد به صفحه نگاه می‌کنیم، دفعات پلک زدن کاهش می‌یابد و بخشی از پلک‌زدن‌ها نیز ممکن است ناقص باشد. در نتیجه لایه اشکی، سریع‌تر ناپایدار می‌شود و سطح چشم بیشتر در معرض خشکی و تحریک قرار می‌گیرد.
پژوهش‌های گروه دانشکده اپتومتری و علوم بینایی دانشگاه والنسیا در اسپانیا نشان می‌دهد استفاده از نمایشگرهای دیجیتال با کاهش پلک‌زدن، تغییر پایداری لایه اشکی و افزایش علائم خشکی چشم ارتباط دارد. این پژوهش همچنین افزایش قرمزی ملتحمه را از تغییرات مشاهده‌شده در کاربران نمایشگرها گزارش کرده است.
مطالعه دیگری که توسط گروه پژوهش اپتومتری دانشگاه والنسیا روی ۸۲ دانشجوی کارشناسی انجام شد، نشان داد تنها ۳۰ دقیقه مطالعه با رایانه با افزایش علائم خشکی چشم و افزایش قرمزی ملتحمه همراه بود. پژوهشگران همچنین دریافتند افرادی که پیش از شروع کار با رایانه علائم خشکی چشم بیشتری داشتند، افزایش بیشتری در علائم پس از کار با رایانه تجربه می‌کردند.
بررسی های محققان همچنین نشان می دهد وقتی سطح چشم خشک و تحریک می‌شود، پاسخ‌های موضعی در بافت ملتحمه تغییر می‌کنند و رگ‌های خونی سطح چشم برجسته‌تر می‌شوند. چون این رگ‌ها بسیار ظریف و نزدیک سطح چشم هستند، گشاد شدن آنها به صورت خطوط یا لکه‌های قرمز دیده می‌شود. به همین دلیل است که ممکن است بعد از یک روز طولانی کار با رایانه، مطالعه یا رانندگی، چشم‌ها قرمزتر از ابتدای روز به نظر برسند.
این اتفاق الزاماً به معنای آسیب دائمی به چشم نیست. در بسیاری از افراد، با استراحت، پلک زدن طبیعی و برطرف شدن خشکی، قرمزی نیز کاهش پیدا می‌کند. با این حال، قرمزی مکرر یا مداوم چشم را نباید همیشه به خستگی نسبت داد؛ آلرژی، خشکی چشم، التهاب ملتحمه، استفاده از لنز تماسی و برخی بیماری‌های چشمی نیز می‌توانند چنین علامتی ایجاد کنند.
نکته جالب اینکه در یک مطالعه روی ۳۴ داوطلب در دانشگاه والنسیا، تنها ۲۰ دقیقه مطالعه با رایانه یا تلفن همراه موجب افزایش علائم ناراحتی چشم شد و در مطالعه با رایانه، افزایش قرمزی ملتحمه نیز اندازه‌گیری شد. این یافته نشان می‌دهد که حتی پیش از آنکه فرد احساس «خستگی شدید» کند، سطح چشم می‌تواند تحت تأثیر کار مداوم نزدیک قرار گرفته باشد.
البته نمی‌توان گفت هر بار قرمزی چشم مستقیماً ناشی از خستگی است. برای مثال، اگر چشم قرمز همراه با درد قابل‌توجه، کاهش دید، حساسیت شدید به نور، ترشح غیرعادی یا قرمزی شدید یک‌طرفه باشد، بهتر است علت توسط پزشک بررسی شود.
در نهایت به یاد داشته باشید قرمز شدن چشم هنگام خستگی معمولاً نتیجه یک عامل واحد نیست و مواردی همچون کاهش پلک زدن، ناپایداری لایه اشکی، خشکی و تحریک سطح چشم می‌توانند باعث برجسته‌تر شدن رگ‌های خونی ملتحمه و در نتیجه قرمز شدن چشم شوند. این وضعیت به‌خصوص هنگام کار طولانی با نمایشگرها شایع‌تر است. بنابراین وقتی چشم‌ها بعد از چند ساعت کار قرمز می‌شوند، ممکن است چشم بیش از آنکه به «خواب» نیاز داشته باشد، به پلک زدن، رطوبت و وقفه‌های منظم از کار نزدیک نیاز داشته باشد.
گزارش: فاطمه کردی