پژوهشگران در مطالعهای جدید به نشانهای در DNA مردان رسیدهاند که ممکن است در آینده به شناسایی زودتر برخی سرطانها کمک کند. این نشانه، از دست رفتن کروموزوم Y در سلولهایی است که در ظاهر هنوز کاملاً طبیعی به نظر میرسند.
به گزارش سیناپرس، سرطان همیشه فقط در خود تومور قابل مشاهده نیست. یافتههای جدید نشان میدهد تغییراتی ممکن است پیش از آنکه سلولهای اطراف یک تومور از نظر ظاهری غیرطبیعی شوند، در آنها آغاز شده باشد.
پژوهشگران دانشگاه آریزونا برای بررسی این موضوع، حدود هزار نمونه بافتی متعلق به ۴۰۵ مرد را بررسی کردند. این نمونهها از ۱۱ اندام مختلف بدن تهیه شده بودند.
نتایج نشان داد: بافتهای طبیعی مردانی که سرطان نداشتند، بیشترین میزان کروموزوم Y را داشتند. اما در بافتهایی که در مجاورت تومور قرار داشتند، میزان از دست رفتن کروموزوم Y بیشتر بود و این تغییر در خود تومورها از همه بیشتر دیده شد.به بیان سادهتر، سلولهایی که در کنار تومور قرار داشتند و زیر میکروسکوپ طبیعی به نظر میرسیدند، در برخی موارد پیشاپیش نشانهای ژنتیکی مشابه آنچه در سلولهای سرطانی دیده میشود، نشان میدادند.
این الگو در سرطانهای مختلف یکسان نبود و بیشترین میزان از دست رفتن کروموزوم Y در نمونههای سرطان روده بزرگ مشاهده شد.
کروموزوم Y چه ارتباطی با سرطان دارد؟
بیشتر سلولهای بدن مردان یک کروموزوم X و یک کروموزوم Y دارند. گاهی هنگام تقسیم سلولی، سلول جدید کروموزوم Y خود را از دست میدهد. با تکثیر این سلولها، بخشی از بافت بدن ممکن است از سلولهایی تشکیل شود که کروموزوم Y را ندارند.این پدیده با افزایش سن نیز بیشتر دیده میشود؛ اما پژوهشگران میگویند افزایش سن بهتنهایی نمیتواند الگوی مشاهدهشده در این مطالعه، بهویژه در بافتهای نزدیک تومور، را توضیح دهد.
آیا این تغییر باعث سرطان میشود؟
پژوهش حاضر فقط ارتباط میان از دست رفتن کروموزوم Y و سرطان را نشان میدهد و نمیتواند ثابت کند که این تغییر مستقیماً باعث ایجاد سرطان میشود. به همان اندازه ممکن است شرایط ایجادشده در اطراف تومور باعث شوند سلولهایی که پیشتر کروموزوم Y خود را از دست دادهاند، بیشتر باقی بمانند یا تکثیر شوند.
پژوهشگران برای مشخص شدن رابطه علت و معلولی باید در مطالعات آینده بررسی کنند که آیا ایجاد عمدی این تغییر در سلولها احتمال سرطانیشدن آنها را افزایش میدهد یا جلوگیری از آن میتواند خطر سرطان را کاهش دهد.
یکی از کاربردهای احتمالی این یافته به نمونهبرداری یا بیوپسی مربوط میشود. اگر نمونهبرداری از یک بیمار بهطور اتفاقی تومور کوچکی را از دست بدهد اما بافت ظاهراً سالمِ کنار آن را بردارد، وجود میزان غیرمعمولی از دست رفتن کروموزوم Y شاید در آینده بتواند پزشک را به بررسی دقیقتر وادار کند.البته این کاربرد هنوز در مرحله پژوهشی است و مطالعه حاضر نشان نداده که چنین روشی در تشخیص سرطان واقعاً مؤثر است.
از سوی دیگر، حجم نمونههای قابل استفاده در پژوهش محدود بود و بسیاری از نمونههای اولیه به دلیل کیفیت نامناسب تصاویر کنار گذاشته شدند. بنابراین برای مشخص شدن میزان دقت این نشانه و ارزش آن در تشخیص زودهنگام سرطان، مطالعات بزرگتر و پیگیری بیماران در طول زمان ضروری است.
در مجموع، این پژوهش یک سرنخ تازه در اختیار دانشمندان قرار داده است: تغییرات ژنتیکی مرتبط با سرطان ممکن است پیش از آنکه سلولهای اطراف تومور از نظر ظاهری غیرطبیعی شوند، قابل مشاهده باشند. اکنون باید مشخص شود آیا از دست رفتن کروموزوم Y میتواند روزی به یک ابزار قابل اعتماد برای شناسایی زودتر سرطان تبدیل شود یا خیر.
این پژوهش در نشریه JCI Insight منتشر شده است.
مترجم:نداجوادهراتی