بیش از ۱۳ میلیون کودک در جهان با کمک روشهای کمکباروری متولد شدهاند؛ اما آیا روزهای نخست زندگی جنین در محیط آزمایشگاه میتواند اثری در DNA او باقی بگذارد؟ پژوهش جدیدی از چین، نشانهای احتمالی را در بخشی از DNA موسوم به «ژنهای پرشی» پیدا کرده است؛ یافتهای که هنوز نمیتواند از اثر مستقیم IVF بر سلامت کودکان سخن بگوید، اما مسیر تازهای برای بررسی پیامدهای بلندمدت این روش پیش روی دانشمندان گذاشته است.
به گزارش سنیاپرس، پژوهشگران دانشگاه سان یاتسن چین در مطالعهای جدید، تفاوتهایی را در میزان و الگوی توالیهای LINE-۱ در DNA کودکانی که با لقاح آزمایشگاهی (IVF) متولد شدهاند، شناسایی کردهاند. این توالیها بخشی از DNA هستند که به دلیل توانایی کپیشدن و جابهجایی در ژنوم، به «ژنهای پرشی» معروف شدهاند.
پیش از این، برخی مطالعات احتمال داده بودند که بعضی مشکلات سلامتی در کودکانی که با روشهای کمکباروری متولد میشوند، اندکی شایعتر باشد؛ با این حال، مشخص کردن اینکه چنین تفاوتهایی واقعاً به درمان ناباروری مربوط است یا عواملی مانند وضعیت سلامت والدین و شرایط دوران بارداری، دشوار است.
تیم پژوهشی برای بررسی این موضوع، نمونههای خون ۳۳ کودک متولدشده با IVF را با نمونههای ۴۲ کودک متولدشده بدون درمان ناباروری مقایسه کرد. بیشتر نمونهها هنگام تولد و از خون بند ناف گرفته شده بود و بخشی نیز مربوط به کودکان دو تا پنج ساله بود.
نتایج نشان داد :میزان کلی DNA مربوط به LINE-۱ در گروه متولدشده با IVF اندکی بیشتر است. پژوهشگران همچنین بررسی کردند که آیا نوع روش کمکباروری در این تفاوت نقش دارد یا نه. مقایسه کودکانی که با IVF معمولی متولد شده بودند با کودکانی که از طریق تزریق مستقیم یک اسپرم به تخمک (ICSI) به دنیا آمده بودند، تفاوت مشخصی در میزان LINE-۱ نشان نداد.
یک مقایسه محدود درونخانوادگی نیز انجام شد. در سه خانواده، پژوهشگران توانستند DNA کودکی را که با IVF متولد شده بود با خواهر یا برادری که بدون درمان ناباروری به دنیا آمده بود مقایسه کنند. در هر سه مورد، میزان LINE-۱ در کودک متولدشده با IVF بیشتر بود؛ با این حال، سه خانواده برای نتیجهگیری قطعی بسیار کم است.
تفاوت در دختران واضحتر بود
هنگامی که دادهها بر اساس جنسیت جدا شدند، تفاوت مشاهدهشده در دختران واضحتر بود. در پسران نیز روند مشابهی دیده شد، اما شواهد آماری برای آن اطمینان کمتری داشت. پژوهشگران تأکید کردهاند که برای بررسی این تفاوت به نمونههای بزرگتر نیاز است.
بررسی دقیقتر DNA نیز نشان داد که در برخی نقاط ژنوم، توالیهای LINE-۱ در دو گروه با فراوانی متفاوتی دیده میشوند. تعدادی از این نقاط در نواحی گستردهای از DNA قرار داشتند که اطراف ژنهای مرتبط با قلب، متابولیسم، مغز و سرطان قرار میگیرند.
پژوهشگران بررسی نکردند که آیا ژنهای قرارگرفته در این نواحی واقعاً عملکرد متفاوتی دارند یا خیر و همچنین کودکان را برای بررسی ابتلا به بیماریهای احتمالی در سالهای بعد دنبال نکردند.
یکی از پرسشهای اصلی همچنان بیپاسخ است: آیا خود IVF باعث این تفاوت شده است؟
پژوهشگران DNA کودکان را از نمونه خون بررسی کردند و مستقیماً فرایند جابهجایی LINE-۱ را در جنین مشاهده نکردند.
از سوی دیگر، بدون بررسی DNA هر دو والد، مشخص نیست تفاوتهای مشاهدهشده در کودکان جدید ایجاد شدهاند یا بخشی از ویژگیهای ژنتیکی به ارثرسیده از خانواده هستند. عوامل مربوط به دوران بارداری نیز میتوانند در این میان نقش داشته باشند.
این نتایج در حالی منتشر شدهاند که مطالعهای بسیار بزرگتر در Nature Medicine، DNA ۸۳۲۸ نوزاد و والدین آنها را بررسی کرده و میان برخی مراحل درمان ناباروری و ایجاد تغییرات جدید در DNA ارتباطهایی یافته است؛ برخی از این تغییرات نیز در مراحل ابتدایی رشد ایجاد شده بودند.
با این حال، آن پژوهش نوع متفاوتی از تغییرات DNA را بررسی کرده و بنابراین نتایج آن، یافتههای مربوط به LINE-۱ را تأیید نمیکند.
در مجموع، مطالعه جدید بیش از آنکه پاسخی قطعی درباره پیامدهای IVF ارائه کند، یک سرنخ زیستی مشخص برای تحقیقات آینده در اختیار دانشمندان قرار میدهد. اکنون باید مشخص شود آیا این الگو در گروههای بزرگتر نیز تکرار میشود، منشأ آن چیست و آیا اساساً تأثیری بر سلامت کودکان دارد یا خیر.
این پژوهش در American Journal of Obstetrics & Gynecology منتشر شده است.
گزارش:میترا سادات فیضی