پژوهشگران در مطالعهای جدید دریافتهاند قرار گرفتن مادر در معرض گروهی از مواد شیمیایی در بارداری ممکن است با تفاوتهایی ظریف در توجه و حافظه بصری نوزادان در ماههای نخست زندگی مرتبط باشد. این یافته بار دیگر اهمیت بررسی اثرات مواجهههای شیمیایی دوران بارداری بر رشد مغز را برجسته میکند.
به گزارش سیناپرس، مطالعهای که در نشریه Journal of Exposure Science & Environmental Epidemiology منتشر شده است، ارتباط میان مواجهه دوران بارداری با گروهی از مواد شیمیایی موسوم به آمینهای آروماتیک و برخی شاخصهای شناختی نوزادان را بررسی کرده است.این مواد در تولید محصولاتی مانند رنگدانهها، رنگها، پلاستیک، لاستیک، آفتکشها و برخی داروها کاربرد دارند و میتوانند از مسیرهایی مانند دود دخانیات، آلایندههای ناشی از سوختهای دیزلی و حتی پخت گوشت در دمای بالا وارد محیط زندگی انسان شوند. برخی آمینهای آروماتیک از سوی نهادهای علمی و نظارتی — از جمله آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان (IARC) — بهعنوان مواد دارای خطر سرطانزایی احتمالی یا قطعی طبقهبندی شدهاند و شماری از آنها نیز در فهرست Proposition ۶۵ کالیفرنیا بهعنوان مواد سرطانزا یا آسیبرسان به باروری قرار دارند.بررسی ۲۵۰ مادر و نوزاددر این پژوهش، دادههای ۲۵۰ زوج مادر و کودک از دو مطالعه آیندهنگر تولد در آمریکا — Illinois Kids Developmental Study (IKIDS) و Chemicals in Our Bodies (CIOB) — بررسی شد که بین سالهای ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۳ در قالب کوهورت ECHO.CA.IL ادغام شدهاند.نمونههای ادرار مادران در سهماهه دوم بارداری برای اندازهگیری پنج آمین آروماتیک شامل آنیلین، o/m-تولوئیدین، ۴-کلروآنیلین، o-آنیسیدین و ۴،۴′-متیلندیآنیلین مورد آزمایش قرار گرفت. این ترکیبات بهدلیل آنکه در دستکم ۵۰ درصد نمونهها شناسایی شده بودند، انتخاب شدند. همچنین سطح کوتینین، یکی از شاخصهای مواجهه با نیکوتین و دود دخانیات، اندازهگیری شد.پژوهشگران سپس زمانی که نوزادان حدود ۷.۵ ماهه بودند، عملکرد شناختی آنها را با استفاده از آزمون حافظه تشخیص بصری (VRM) و فناوری ردیابی حرکات چشم با اشعه مادون قرمز ارزیابی کردند. به این ترتیب، پژوهشگران میتوانستند نحوه نگاه کردن نوزاد به تصاویر، میزان درگیری بصری و واکنش او به اطلاعات آشنا و جدید را بررسی کنند. شاخصهای اندازهگیریشده شامل زمان رسیدن به مرحله آشنایی، میانگین مدت نگاه، نرخ جابهجایی نگاه و ترجیح محرک جدید بود.برخی مواجههها با توجه ضعیفتر ارتباط داشتندنتایج نشان داد سطوح بالاتر مجموع مولی آمینهای آروماتیک، همچنین o/m-تولوئیدین و ۴،۴′-متیلندیآنیلین، با زمان طولانیتر برای رسیدن نوزاد به مرحله آشنایی با محرکهای بصری همراه بود. پژوهشگران این زمان طولانیتر را شاخصی از توجه بصری ضعیفتر تفسیر کردند؛ با این حال، برآوردهای آماری در برخی از این ارتباطها دقیق و قطعی نبودند و به همین دلیل نمیتوان از این یافتهها نتیجه گرفت که این مواد شیمیایی مستقیماً موجب اختلال شناختی میشوند.از سوی دیگر، بیشتر آمینهای آروماتیک با افزایش اندک نرخ جابهجایی نگاه همراه بودند — از جمله o/m-تولوئیدین و ۴-کلروآنیلین — که در این آزمون نشاندهنده درگیری بصری بیشتر است. همچنین مواجهه بیشتر با برخی ترکیبات، از جمله ۴-کلروآنیلین، o-آنیسیدین و ۴،۴′-متیلندیآنیلین، با افزایش modest ترجیح محرک جدید همراه بود؛ شاخصی که در این آزمون برای ارزیابی برخی جنبههای حافظه بصری به کار میرود. هیچ ارتباط قابل توجهی با میانگین مدت نگاه مشاهده نشد.تحلیلهای تفکیکشده بر اساس جنسیت نیز نشان داد آنیلین در دختران با زمان طولانیتر برای رسیدن به مرحله آشنایی مرتبط بود، اما در پسران چنین الگویی دیده نشد. همچنین آنیلین در پسران الگوی متفاوتی برای میانگین مدت نگاه نشان داد و ۴-کلروآنیلین تنها در پسران با ترجیح محرک جدید ارتباط مثبت داشت. با این حال، شواهد مربوط به این تفاوتهای جنسیتی در میان شاخصهای مختلف یکدست نبود.ارتباط کوتینین با حافظه نیز یکدست نبوددر مورد کوتینین، سطح بالاتر این ماده با کاهش ترجیح محرک جدید ارتباط داشت؛ الگویی که پژوهشگران آن را نشانهای احتمالی از عملکرد ضعیفتر حافظه کاری تفسیر کردند. با این حال، این برآورد نیز با عدمقطعیت همراه بود.مدلسازی ترکیبی BKMR نیز الگوهای غیرخطی مواجهه-پاسخ را در مورد آنیلین، کوتینین، o/m-تولوئیدین و ۴-کلروآنیلین با میانگین مدت نگاه نشان داد، اما شواهد اندکی برای ارتباط با مواجهههای فردی یا تعامل میان آنها به دست آمد.به گفته پژوهشگران، نتایج کلی مطالعه یک الگوی کاملاً یکسان را نشان نمیدهد و اثرات مشاهدهشده برای مواد مختلف و شاخصهای مختلف شناختی متفاوت بوده است.چرا نمیتوان هنوز از «آسیب مغزی» صحبت کرد؟اگرچه عنوان مطالعه میتواند توجه مخاطبان را جلب کند، اما یافتهها باید با احتیاط تفسیر شوند.این پژوهش نشاندهنده ارتباط آماری میان سطح برخی مواد شیمیایی در دوران بارداری و بعضی شاخصهای شناختی نوزادان است، نه اثبات رابطه علت و معلولی.از سوی دیگر، نمونه ادرار تنها در یک مقطع از سهماهه دوم بارداری گرفته شده است. بنابراین این اندازهگیری لزوماً میزان مواجهه مادر یا جنین در تمام دوران بارداری را نشان نمیدهد و ممکن است به طبقهبندی نادرست مواجهه منجر شود.پژوهشگران همچنین به محدودیت دیگری اشاره کردهاند: بخش قابل توجهی از شرکتکنندگان تحصیلات دانشگاهی بالایی داشتند (نیمی دارای مدرک تحصیلات تکمیلی) و ویژگیهای اجتماعی و اقتصادی این گروه ممکن است با سایر جمعیتها متفاوت باشد. در نتیجه، نمیتوان نتایج را بدون احتیاط به تمام زنان باردار تعمیم داد.از دود سیگار تا آلایندههای محیطیاهمیت این یافتهها در این است که آمینهای آروماتیک الزاماً مواد شیمیایی نادری نیستند و انسان ممکن است از مسیرهای مختلف با آنها مواجه شود.این ترکیبات در برخی فرآیندهای صنعتی و محصولات مصرفی حضور دارند و میتوانند از طریق دود دخانیات، آلایندههای ناشی از موتورهای دیزلی و برخی فرآیندهای پختوپز وارد محیط شوند.پژوهشهای آزمایشگاهی و حیوانی پیشین نیز نشان دادهاند که برخی از این مواد قادر به عبور از جفت هستند و با فرآیندهای مرتبط با رشد عصبی، ساختار مغز و استرس اکسیداتیو ارتباط دارند. با این حال، میزان اهمیت این سازوکارها برای رشد مغز انسان همچنان نیازمند بررسیهای بیشتر است.پژوهشگران چه میگویند؟پژوهشگران تأکید دارند برای مشخص شدن اهمیت بالینی این یافتهها، مطالعات بیشتری لازم است؛ بهویژه پژوهشهایی که بتوانند مواجهه شیمیایی مادر را در دورههای مختلف بارداری دنبال کنند و رشد شناختی کودکان را در سالهای بعد نیز مورد ارزیابی قرار دهند.در مجموع، این مطالعه نشان میدهد بررسی سلامت دوران بارداری تنها به تغذیه و بیماریهای مادر محدود نمیشود و محیط شیمیایی اطراف مادر نیز ممکن است بخشی از عوامل مؤثر بر رشد اولیه مغز باشد. با این حال، این یافتهها قطعی نیستند و برای درک بهتر عوامل محیطی مؤثر بر رشد شناختی کودکان به تحقیقات گستردهتر و متنوعتری نیاز است.
گزارش: News-Medical