پژوهشگران برای نخستینبار در یک کارآزمایی تصادفی و کنترلشده انسانی نشان دادهاند که مصرف دوز پایینی از بیسفنول A یا BPA، حتی در محدودهای که از نظر سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا «ایمن» تلقی میشود، میتواند طی پنج روز حساسیت بدن به انسولین را کاهش دهد.
به گزارش سیناپرس، هر روز ممکن است بدون آنکه متوجه باشیم، با مادهای به نام بیسفنول A یا BPA مواجه شویم؛ مادهای صنعتی که سالها در تولید برخی انواع پلاستیک و پوشش داخلی قوطیهای مواد غذایی و نوشیدنی استفاده شده است.
حالا یک مطالعه جدید نشان میدهد همین ماده، دستکم در کوتاهمدت، ممکن است روی یکی از مهمترین فرایندهای تنظیم قند خون اثر بگذارد: توانایی بدن برای پاسخ دادن به انسولین.پژوهشگران دانشگاه پلیتکنیک کالیفرنیا و دانشگاه راتگرز برای بررسی این موضوع، ۴۰ فرد جوان و سالم را وارد یک کارآزمایی بالینی کردند. شرکتکنندگان بهطور تصادفی در دو گروه قرار گرفتند؛ نیمی روزانه دوز پایینی از BPA دریافت کردند و نیمی دارونما گرفتند.
دوز BPA در محدودهای قرار داشت که سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا (EPA) آن را برای مواجهه مادامالعمر، ایمن در نظر میگیرد.شرکتکنندگان به مدت پنج روز تحت این رژیم قرار گرفتند و در این مدت، رژیم غذایی آنها نیز یکسان نگه داشته شد.پس از پنج روز، حساسیت به انسولین در بافتهای محیطی افراد دریافتکننده BPA حدود ۹ درصد کاهش یافت؛ در حالی که این شاخص در گروه دارونما اندکی افزایش پیدا کرد.
چرا حساسیت به انسولین اهمیت دارد؟
انسولین مانند کلیدی عمل میکند که به سلولها کمک میکند گلوکز موجود در خون را دریافت و مصرف کنند. وقتی سلولها نسبت به انسولین حساسیت کمتری داشته باشند، بدن برای کنترل قند خون باید انسولین بیشتری تولید کند.
ادامه این وضعیت میتواند به مقاومت به انسولین منجر شود؛ یکی از عوامل مهم در شکلگیری دیابت نوع دو.پژوهشگران برای پیدا کردن محل دقیقتر این اثر، بررسیهای بیشتری انجام دادند. یافتههای آنها نشان داد که کاهش مشاهدهشده احتمالاً با اختلال در نحوه استفاده از گلوکز توسط عضلات اسکلتی مرتبط است. در مقابل، شاخص مورد استفاده برای بررسی حساسیت کبد به انسولین تفاوت مشخصی نشان نداد.
نکته جالب دیگر اینکه به نظر نمیرسید اثر مشاهدهشده صرفاً از طریق فعالیت شبهاستروژنی BPA ایجاد شده باشد؛ موضوعی که یکی از مسیرهای شناختهشده اثرگذاری این ماده در بدن است.
پیش از این، ارتباط میان BPA و مقاومت به انسولین بیشتر بر اساس مطالعات حیوانی یا مطالعات مشاهدهای در جمعیتها مطرح شده بود. در چنین مطالعاتی میتوان دید که آیا دو عامل با یکدیگر ارتباط دارند، اما اثبات رابطه علت و معلولی دشوارتر است.
این بار اما پژوهشگران از یک کارآزمایی تصادفی، دوسوکور و کنترلشده با دارونما استفاده کردند؛ طراحیای که امکان بررسی دقیقتر اثر مستقیم مواجهه با BPA را فراهم میکند، با این حال، هنوز نمیتوان گفت BPA باعث دیابت میشود.
مطالعه فقط ۴۰ فرد جوان و سالم را بررسی کرده و دوره مواجهه نیز تنها پنج روز بوده است. مشخص نیست این تغییر کوتاهمدت در حساسیت به انسولین در بلندمدت چه پیامدی خواهد داشت یا آیا همین اثر در افراد مبتلا به اضافهوزن، پیشدیابت یا دیابت نوع ۲ نیز دیده میشود.
از سوی دیگر، میزان مواجهه روزمره افراد با BPA میتواند متفاوت باشد و این مطالعه بهتنهایی نمیتواند خطر ابتلا به دیابت را برای یک فرد مشخص تعیین کند.
با این حال، یافته جدید یک پرسش مهم را پررنگتر میکند: آیا میزانی از مواجهه با مواد شیمیایی موجود در محیط زندگی که تاکنون ایمن تلقی میشده، واقعاً برای همه افراد بیاثر است؟
پاسخ قطعی به این پرسش به مطالعات بزرگتر و طولانیتر نیاز دارد؛ اما این بار، BPA فقط در آزمایشگاه یا در بدن حیوانات بررسی نشده است. بدن انسان نیز در یک آزمایش کنترلشده، به این ماده واکنش قابلاندازهگیری نشان داده است.
مترجم:نیروانا محمدحسینی