تصور کنید بدن هر روز سلولهایی را تولید میکند که پس از مدتی پیر و فرسوده میشوند و باید از بافتها جمع شوند. این فرایند بخشی طبیعی از زندگی بدن است؛ اما با افزایش سن، ظاهراً یکی از نیروهای اصلی مسئول این پاکسازی دیگر مانند گذشته کار نمیکند.نتیجه میتواند چیزی باشد که همه ما با افزایش سن بیشتر میشناسیم: التهاب، کاهش عملکرد اندامها، ضعف عضلات و افت تدریجی تواناییهای بدن.
اکنون پژوهشگران دانشگاه استنفورد در مطالعهای جدید روی موشها، به یکی از عوامل احتمالی این تغییرات رسیدهاند؛ سیگنالی در سیستم ایمنی که با مهار آن، برخی از عملکردهای سلولهای ایمنی در موشهای پیر به الگوی جوانتری بازگشت. به گزارش سیناپرس به نقل از ScienceAlert، این پژوهش در نشریه Science منتشر شده است.
مشکل از سلولهای پیر نیست؛ از پاکسازی آنهاست
یکی از سلولهایی که در این فرایند مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته، نوتروفیلها هستند؛ نوعی گلبول سفید که در خط مقدم دفاع بدن در برابر عوامل بیماریزا قرار دارد.
نوتروفیلها عمر کوتاهی دارند و پس از انجام وظیفه باید از بافتها پاک شوند. این کار تا حد زیادی بر عهده سلولهای ایمنی دیگری به نام ماکروفاژهای مقیم بافت است؛ سلولهایی که میتوان آنها را بخشی از سیستم نظافت و جمعآوری ضایعات بدن دانست.
اما مطالعه جدید نشان داد با افزایش سن، این ماکروفاژها کارایی خود را از دست میدهند و در نتیجه، پاکسازی نوتروفیلهای پیر بهخوبی انجام نمیشود. پژوهشگران معتقدند باقیماندن این سلولهای پیر میتواند به التهاب مزمن و آسیب بافتی کمک کند.
محققان روی گیرندهای به نام EP2 تمرکز کردند. این گیرنده روی سطح ماکروفاژها قرار دارد و بر اساس یافتههای پژوهش، فعالیت آن با افزایش سن افزایش مییابد و با افت عملکرد این سلولها ارتباط دارد.
پژوهشگران برای بررسی نقش EP2، فعالیت آن را در موشها با استفاده از دارو و روشهای ژنتیکی کاهش دادند.
در موشهای پیر، با غیرفعالشدن یا مهار EP2، بخشی از عملکرد ماکروفاژهای مقیم بافت به وضعیت جوانتری نزدیک شد. این سلولها دوباره توانایی بیشتری برای پاکسازی نوتروفیلهای پیر پیدا کردند و در پی آن، برخی شاخصهای مرتبط با التهاب و سلامت اندامها نیز بهبود یافت.
موشهای مسن پس از کاهش فعالیت EP2، الگوهای التهاب نزدیکتری به موشهای جوان نشان دادند. پژوهشگران همچنین بهبودهایی در حافظه، شکنندگی بدن، تحلیل عضلانی و عملکرد قلب مشاهده کردند.
این یافته به یک نکته مهم اشاره دارد: شاید بخشی از آنچه ما به عنوان «فرسودگی ناشی از افزایش سن» میشناسیم، فقط نتیجه آسیب مستقیم به سلولها نباشد؛ بلکه ناتوانی بدن در جمعآوری و حذف سلولهای فرسوده نیز بتواند به روند پیری کمک کند.
کبد در این ماجرا چه نقشی دارد؟
پژوهشگران در ادامه، ۷۱ پروتئین را شناسایی کردند که در موشهای مسن تغییر کرده بودند. با حذف EP2 از ماکروفاژهای مقیم بافت، سطح ۵۹ مورد از این پروتئینها تا حدی به وضعیت جوانتر نزدیک شد.
بررسی منشأ احتمالی این تغییرات نیز کبد را به عنوان یکی از اندامهای مهم مطرح کرد.
کبد از اندامهایی است که تعداد زیادی ماکروفاژ مقیم بافت دارد و نقش مهمی در تنظیم فرایندهای متابولیک بدن ایفا میکند. بنابراین، تغییر عملکرد این سلولها در کبد میتواند پیامدهایی فراتر از همان بافت داشته باشد.
آیا این یافته در انسان هم دیده میشود؟
بخش اصلی این پژوهش روی موشها انجام شده است، اما پژوهشگران دادههای منتشرشده مربوط به بافت کبد و قلب انسان را نیز دوباره بررسی کردند.در کبد افراد مسن، الگویی مشابه مشاهده شد: تعداد کمتر ماکروفاژهای مقیم بافت، تعداد بیشتر نوتروفیلها، افزایش بیان ژن EP2 در ماکروفاژها و کاهش عملکرد این سلولها.در بافت قلب افراد مسن نیز تعداد ماکروفاژهای مقیم بافت کمتر و بیان EP2 بیشتر بود؛ با این تفاوت که افزایش نوتروفیلها در قلب مشاهده نشد.
این شباهتها جالب هستند، اما بهمعنای اثبات نقش EP2 در پیری انسان نیستند.
آیا داروی ضدپیری در راه است؟
پژوهشگران معتقدند: اگر نتایج در مطالعات انسانی تأیید شود، هدف قراردادن EP2 شاید در آینده به یکی از راههای احتمالی برای محدودکردن برخی تغییرات مرتبط با افزایش سن تبدیل شود.
اما در حال حاضر هیچ داروی تأییدشدهای که بتواند EP2 را بهطور انتخابی مهار کند، وجود ندارد. ضمن اینکه طراحی چنین درمانی باید بهگونهای باشد که عملکردهای مفید سیستم ایمنی و سایر اثرات طبیعی این گیرنده مختل نشود.
بنابراین یافته جدید هنوز یک درمان ضدپیری نیست؛ بلکه سرنخی است درباره اینکه چرا سیستم پاکسازی ایمنی بدن با افزایش سن ضعیف میشود و چگونه این تغییر ممکن است به التهاب و افت عملکرد اندامها کمک کند.
شاید یکی از نکات مهم این پژوهش همین باشد: پیری فقط داستان سلولهایی نیست که آسیب میبینند؛ داستان سلولهایی هم هست که دیگر بهخوبی از شرِ سلولهای فرسوده خلاص نمیشوند.این پژوهش در نشریه Science منتشر شده است.