با نزدیکشدن به پاییز، یک نگرانی آشنا دوباره به حوزه سلامت عمومی برمیگردد: آیا آنفلوانزا در ماههای پیشرو دوباره موجی از بیماریهای تنفسی را به راه خواهد انداخت؟ در ایران، تازهترین دادههای نظام مراقبت بیماریهای تنفسی از افزایش فعالیت ویروس خبر میدهد؛ با این حال، شواهد موجود هنوز برای صحبت از یک موج گسترده یا همهگیری کافی نیست. آنچه در این مقطع اهمیت دارد، نه ایجاد نگرانی، بلکه آمادهشدن برای فصلی است که شرایط انتقال ویروسهای تنفسی در آن مساعدتر میشود.
نشانههای اولیه را نباید نادیده گرفت
آنفلوانزا بیماری تازهای نیست، اما رفتار آن در هر فصل میتواند متفاوت باشد. ویروسهای آنفلوانزا دائماً در گردشاند و میزان فعالیت آنها در مناطق مختلف جهان تغییر میکند. با شروع فصل سرد، افزایش حضور افراد در محیطهای بسته، بازگشایی مدارس و افزایش تماسهای نزدیک میتواند به انتقال بیشتر ویروس کمک کند.
در ایران نیز نشانههایی از افزایش فعالیت آنفلوانزا دیده شده است. قباد مرادی، رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت، اعلام کرده حدود ۵.۵ درصد از افرادی که با علائم عفونتهای تنفسی به مراکز درمانی مراجعه کردهاند، در هفته گذشته از نظر آنفلوانزا مثبت بودهاند. بر اساس همین گزارش، آنفلوانزای نوع B در میان ویروسهای شناساییشده سهم بیشتری داشته است.
اما یک نکته مهم وجود دارد: این عدد به معنای ابتلای ۵.۵ درصد مردم ایران نیست. این شاخص، نتیجه آزمایش در میان افراد دارای علائم تنفسی مراجعهکننده به مراکز درمانی است و برای ارزیابی وضعیت بیماری باید در کنار روند بستری، موارد شدید، مرگومیر و دادههای هفتههای بعد بررسی شود.
هنوز برای اعلام «موج» زود است
افزایش موارد شناساییشده بهخودیخود به معنای وقوع یک اپیدمی نیست. سازمان جهانی بهداشت نیز در گزارشهای اخیر خود، فعالیت کلی آنفلوانزا در جهان را پایین ارزیابی کرده است؛ هرچند در برخی مناطق فعالیت ویروس بیشتر گزارش شده و وضعیت همه کشورها یکسان نیست.
بنابراین تصویر فعلی بیشتر از آنکه خبر از یک بحران بدهد، بر ضرورت مراقبت و پایش تأکید میکند. در هفتههای آینده، روند دادهها اهمیت بیشتری از یک عدد منفرد خواهد داشت.
این تمایز برای مخاطب عمومی مهم است؛ زیرا در فصل بیماریهای تنفسی، انتشار هر خبر درباره افزایش موارد میتواند به سرعت با تعبیرهایی مانند «موج جدید» یا «همهگیری» همراه شود، در حالی که چنین اصطلاحاتی باید بر اساس معیارهای مشخص و دادههای معتبر به کار روند.
چرا پاییز برای ویروسها فصل مناسبی است؟
با سردترشدن هوا، مردم زمان بیشتری را در کلاسهای درس، ادارات، وسایل حملونقل عمومی و سایر فضاهای بسته سپری میکنند. اگر تهویه مناسب نباشد و تماس نزدیک افزایش پیدا کند، فرصت انتقال ویروس نیز بیشتر میشود.
به همین دلیل، پیشگیری از آنفلوانزا فقط زمانی معنا ندارد که اطرافیان بیمار شده باشند. رعایت اصول ساده بهداشتی پیش از افزایش موارد میتواند نقش مهمی در کاهش انتقال داشته باشد.
شستوشوی منظم دستها، تهویه مناسب فضاهای بسته، پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه و عطسه و پرهیز از تماس نزدیک با فرد بیمار، اقداماتی ساده اما مهم هستند. فردی که علائم بیماری دارد نیز بهتر است تا حد امکان در خانه بماند و از حضور در محیطهای شلوغ و تماس نزدیک با دیگران خودداری کند.
یک تب ناگهانی و بدندرد شدید را دستکم نگیرید
آنفلوانزا معمولاً میتواند برخلاف بسیاری از سرماخوردگیها با شروع ناگهانی همراه باشد. تب، لرز، سرفه، گلودرد، سردرد، بدندرد و خستگی شدید از علائم شایع آن هستند.
با این حال، مرز میان آنفلوانزا، سرماخوردگی و کووید-۱۹ همیشه از روی علائم قابل تشخیص نیست. به همین دلیل، بهویژه در افراد پرخطر، نباید صرفاً بر اساس چند علامت درباره نوع بیماری تصمیمگیری کرد.
نکته مهمتر این است که فرد بیمار، بهخصوص اگر سالمند، کودک خردسال، زن باردار یا مبتلا به بیماریهای زمینهای مانند بیماری قلبی، ریوی یا دیابت باشد، باید علائم را جدیتر دنبال کند؛ زیرا احتمال بروز عوارض در این گروهها بیشتر است.
واکسن را به روزهای اوج بیماری موکول نکنیم
واکسیناسیون یکی از مهمترین ابزارهای پیشگیری از آنفلوانزا است. از آنجا که ویروسهای آنفلوانزا در طول زمان تغییر میکنند، ترکیب واکسن نیز بهطور دورهای بهروزرسانی میشود. سازمان جهانی بهداشت برای فصل ۲۰۲۶–۲۰۲۷ نیمکره شمالی ترکیب جدید واکسن را توصیه کرده است.
در توصیههای بهداشت عمومی، تزریق واکسن پیش از افزایش فعالیت فصلی ویروس اهمیت دارد. برای بسیاری از افراد، ماههای سپتامبر و اکتبر زمان مناسبی برای واکسیناسیون است، هرچند تصمیم درباره زمان و نوع واکسن باید با توجه به شرایط فرد و دستورالعملهای بهداشتی کشور انجام شود.
برای افراد سالمند، کودکان در گروههای سنی واجد شرایط، زنان باردار، افراد مبتلا به بیماریهای مزمن و سایر گروههای در معرض خطر، توجه به واکسیناسیون اهمیت بیشتری دارد.
یک اشتباه رایج؛ آنتیبیوتیک برای ویروس کار نمیکند
با شروع فصل بیماریهای تنفسی، مصرف خودسرانه دارو نیز افزایش پیدا میکند؛ در حالی که آنفلوانزا یک بیماری ویروسی است و آنتیبیوتیکها ویروس آنفلوانزا را از بین نمیبرند.
در برخی بیماران، بهویژه افراد پرخطر، پزشک ممکن است داروی ضدویروس تجویز کند. این داروها در صورت تجویز، معمولاً هرچه زودتر پس از شروع بیماری مؤثرتر هستند. بنابراین در افراد پرخطر، انتظار طولانی برای «خودبهخود خوبشدن» همیشه تصمیم مناسبی نیست.
چه زمانی دیگر نباید در خانه منتظر ماند؟
بیشتر مبتلایان بدون عارضه جدی بهبود پیدا میکنند، اما برخی نشانهها نیازمند ارزیابی پزشکی هستند. تنگی نفس، درد یا فشار مداوم قفسه سینه، گیجی، ضعف شدید، نشانههای کمآبی یا بدترشدن دوباره وضعیت پس از یک دوره بهبود، از جمله علائمی هستند که نباید نادیده گرفته شوند.
برای کودکان خردسال و افراد دارای بیماریهای زمینهای نیز آستانه مراجعه به پزشک باید پایینتر باشد.
پاییز را با آمادگی شروع کنیم نه با ترس!
آنفلوانزا احتمالاً در ماههای سرد دوباره سهمی از بیماریهای تنفسی را به خود اختصاص خواهد داد؛ اما میزان و شدت فعالیت آن را نمیتوان صرفاً با شروع پاییز پیشبینی کرد. دادههای مراقبت بیماری در هفتههای آینده تصویر دقیقتری از روند بیماری در ایران ارائه خواهد کرد.
تا آن زمان، بهترین رویکرد روشن است: اخبار را از منابع معتبر دنبال کنیم، از شایعات درباره «ویروس جدید» یا «موج قطعی» فاصله بگیریم، افراد پرخطر را جدیتر محافظت کنیم، درباره واکسن با پزشک یا مراکز رسمی سلامت مشورت کنیم و در صورت بیماری، زنجیره انتقال را با ماندن در خانه و رعایت اصول بهداشتی قطع کنیم.
فصل آنفلوانزا قرار نیست زندگی روزمره را متوقف کند؛ اما چند تصمیم ساده و بهموقع میتواند تفاوت بزرگی در میزان ابتلا و عوارض آن ایجاد کند.
گزارش:فرگل غفاری