پژوهشگران با بررسی تغییرات مغزی در مدلهای مختلف اوتیسم دریافتند که با وجود تنوع گسترده ژنتیکی این اختلال، بسیاری از جهشهای مرتبط با اوتیسم در مراحل اولیه رشد مغز، مسیرهای زیستی و سلولهای مشابهی را تحت تأثیر قرار میدهند.
به گزارش سیناپرس، پژوهشگران مؤسسه علوم و فناوری اتریش (ISTA) در مطالعهای جدید، به شواهدی از وجود تغییرات زیستی مشترک در انواع مختلف اوتیسم دست یافتهاند؛ یافتهای که میتواند به درک بهتر سازوکارهای این اختلال و طراحی درمانهای هدفمندتر در آینده کمک کند.
اوتیسم دارای زمینه ژنتیکی بسیار پیچیدهای است و تاکنون صدها ژن با بروز آن مرتبط شناخته شدهاند. برخی از موارد با جهشهای نادر در یک ژن مشخص ارتباط دارند و برخی دیگر حاصل ترکیبی از عوامل ژنتیکی متعدد هستند. به همین دلیل، یکی از پرسشهای مهم پژوهشگران این بوده است که آیا این عوامل ژنتیکی متفاوت در نهایت به تغییرات مشترکی در مغز منجر میشوند یا خیر.
پژوهشگران در این مطالعه که نتایج آن در نشریه Nature منتشر شده است، بیش از ۲۵۰ نمونه را از مدلهای موشی مرتبط با ژنهای پرخطر اوتیسم بررسی کردند. این نمونهها از دو ناحیه مغزی و در مراحل مختلف رشد و از هر دو جنس نر و ماده انتخاب شدند.
تیم پژوهشی برای انجام این بررسی از فناوری «چنداُمیکس تکهستهای» استفاده کرد؛ روشی پیشرفته که امکان بررسی همزمان لایههای مختلف اطلاعات زیستی در هسته سلولهای منفرد را فراهم میکند. این روش به دانشمندان اجازه داد فعالیت ژنها، مولکولهای RNA و تغییرات اپیژنتیکی را در انواع مختلف سلولهای مغزی بررسی کنند.
نتایج نشان داد: با وجود تفاوتهای ژنتیکی میان مدلهای مختلف اوتیسم، بسیاری از این جهشها در نهایت سلولهای مغزی و مسیرهای مولکولی مشابهی را بهویژه در مراحل اولیه رشد مغز تحت تأثیر قرار میدهند.
با این حال، هر مدل ژنتیکی نیز الگوی مولکولی ویژه خود را داشت. به گفته پژوهشگران، تغییرات مشاهدهشده در بسیاری از موارد بیشتر به شکل تأخیر موقت در بلوغ سلولها و شکلگیری ارتباطات عصبی ظاهر شد و نشانهای از آسیب دائمی نبود.
بررسیها همچنین نشان داد:بسیاری از این تغییرات حدود دو هفته پس از تولد در مدلهای حیوانی کاهش یافته یا تا حد زیادی از بین میروند. این یافته اهمیت زمان را در بررسی سازوکارهای اوتیسم و مداخلات درمانی احتمالی برجسته میکند.
یکی دیگر از یافتههای این پژوهش، تفاوت واکنش مدلهای نر و ماده به جهشهای ژنتیکی مرتبط با اوتیسم بود. این موضوع نشان میدهد که اثر عوامل ژنتیکی بر رشد مغز میتواند به جنس زیستی نیز وابسته باشد.
پژوهشگران معتقدند این یافتهها از رویکردهای درمانی «زمانمحور، جنسیتمحور و مسیرمحور» حمایت میکند. به عبارت دیگر، احتمالاً یک روش درمانی واحد نمیتواند برای همه افراد مبتلا به اوتیسم مناسب باشد و زمان مداخله، ویژگیهای زیستی فرد و مسیر ژنتیکی و مولکولی او باید در نظر گرفته شود.
گامی به سوی درمانهای دقیقتر
دانشمندان تأکید میکنند : این پژوهش به معنای دستیابی به درمان قطعی اوتیسم نیست، اما شناسایی مسیرهای زیستی مشترک میان شکلهای مختلف آن میتواند زمینه را برای توسعه درمانهای دقیقتر در آینده فراهم کند.
این یافته همچنین نشان میدهد: با وجود تنوع گسترده ژنتیکی در اوتیسم، ممکن است نقاط مشترکی در فرایند رشد مغز وجود داشته باشد که بتوان آنها را هدف مداخلات درمانی قرار داد. پژوهشگران امیدوارند بررسی دقیقتر این مسیرهای مشترک، درک بهتری از رشد مغز و چگونگی حمایت مؤثرتر از افراد مبتلا به اختلال طیف اوتیسم فراهم کند.