پژوهشگران در مطالعهای جدید دریافتند:افراد بالای ۱۰۰ سال، بهویژه افرادی که بیش از ۱۱۰ سال عمر میکنند، از میزان بالاتری از نوعی سلول ایمنی برخوردارند که توانایی شناسایی و نابودی سلولهای آلوده، آسیبدیده و سرطانی را دارد؛ یافتهای که میتواند سرنخ تازهای درباره سازوکارهای زیستی طول عمر استثنایی ارائه کند.
به گزارش سیناپرس، افزایش سن معمولاً با کاهش تدریجی عملکرد سیستم ایمنی و افزایش احتمال ابتلا به بیماریهایی مانند سرطان همراه است؛ با این حال، گروه کوچکی از افراد نهتنها از مرز ۱۰۰ سالگی عبور میکنند، بلکه برخی از آنها تا بیش از ۱۱۰ سالگی نیز زندگی میکنند. اکنون یک مطالعه جدید نشان میدهد که سیستم ایمنی این افراد ممکن است برخلاف تصور، در سالهای پایانی زندگی همچنان توانایی سازگاری و حتی تقویت برخی عملکردهای دفاعی خود را داشته باشد.
این پژوهش که در مجله Cell Reports منتشر شده، بر نوع خاصی از سلولهای ایمنی موسوم به سلولهای T کشنده سیتوتوکسیک CD4 یا CD4 CTL تمرکز دارد. این سلولها از زیرمجموعههای نسبتاً نادر سلولهای T هستند و برخلاف نقش معمول سلولهای T کمککننده، میتوانند مستقیماً سلولهای آلوده، آسیبدیده و سرطانی را شناسایی و از بین ببرند.
افزایش سلولهای ضدسرطان با افزایش سن
پژوهشگران برای بررسی این موضوع، نمونههای خون ۲۸ فرد ژاپنی را مورد بررسی قرار دادند. اگرچه تعداد شرکتکنندگان اندک است و همه آنها از یک جمعیت جغرافیایی بودند، نتایج نشان داد سهم سلولهای CD4 CTL در افراد بسیار مسن به شکل قابل توجهی افزایش مییابد.در گروهی از هشت فرد ۷۰، ۸۰ و ۹۰ ساله، میانه سهم این سلولها حدود ۴ درصد بود. این میزان در میان ۱۰ فرد بالای ۱۰۰ سال به ۹.۶ درصد و در افراد ابرصدساله، یعنی کسانی که بیش از ۱۱۰ سال عمر کرده بودند، به حدود ۱۷.۶ درصد رسید.
به این ترتیب، هرچه سن افراد مورد مطالعه بالاتر میرفت، سهم این سلولهای ایمنی در خون نیز بیشتر میشد؛ موضوعی که به گفته پژوهشگران میتواند نشانهای از سازگاری سیستم ایمنی با چالشهای ناشی از افزایش سن باشد.
سلولهایی که خسته نشدهاند
یکی از یافتههای مهم پژوهش این بود که سلولهای CD4 CTL مشاهدهشده در افراد بسیار مسن، برخلاف برخی سلولهای ایمنی در شرایط مزمن، نشانههای آشکاری از فرسودگی یا «خستگی ایمنی» نشان نمیدادند و همچنان فعال بودند.
بررسی ویژگیهای سطحی این سلولها نیز نشان داد که آنها احتمالاً از سلولهای T کمککننده معمولی شکل گرفتهاند. پژوهشگران دریافتند این سلولها در مسیر تبدیل خود، برخی پروتئینهای سطحی از جمله CD27 و CD28 را از دست دادهاند؛ تغییری که با ویژگیهای سلولهای T کشنده مرتبط است.
تکثیر یک سلول برای تشکیل «ارتش» دفاعی
پژوهشگران همچنین دریافتند: بخش قابل توجهی از این سلولها در افراد بسیار مسن، نسخههای مشابهی از یک سلول اولیه هستند. به بیان سادهتر، برخی از سلولهای T کشنده در پاسخ به محرکهای ایمنی، تکثیر شده و جمعیتی بزرگ از سلولهای مشابه را ایجاد کردهاند.
بهطور میانگین، حدود ۳۳ درصد از سلولهای CD4 CTL بررسیشده، از یک سلول اولیه منشأ گرفته بودند. در نمونه خون یکی از افراد بالای ۱۰۰ سال نیز تقریباً نیمی از این سلولها نسخههایی از یک سلول واحد بودند.این یافته میتواند نشان دهد که سیستم ایمنی افراد بسیار مسن، در مواجهه با تهدیدهای مکرر، برخی سلولهای دفاعی مؤثر را انتخاب و تکثیر میکند.
آیا این سلولها راز عمر طولانی را توضیح میدهند؟
کوسوکه هاشیموتو، متخصص ایمنیشناسی و از پژوهشگران این مطالعه، معتقد است یافتههای جدید نشان میدهد «پیری ایمنی» را نباید صرفاً به معنای کاهش عملکرد سیستم ایمنی در نظر گرفت.
به گفته او، افزایش انتخابی برخی سلولهای T نشان میدهد سیستم ایمنی حتی در سنین بسیار بالا نیز ممکن است به چالشهای مرتبط با افزایش سن پاسخ دهد و خود را با شرایط جدید سازگار کند.
با افزایش سن، سلولهای غیرطبیعی از جمله سلولهای پیر و سرطانی در بدن بیشتر میشوند. بنابراین، وجود جمعیت بیشتری از سلولهای ایمنی با قابلیت شناسایی و حذف این سلولها میتواند یکی از عوامل مؤثر در حفظ سلامت افراد بسیار مسن باشد.
با این حال، پژوهشگران تأکید دارند که این یافته هنوز به معنای کشف «راز قطعی طول عمر» نیست. تعداد شرکتکنندگان مطالعه کم بوده و همه آنها از جمعیت ژاپن انتخاب شدهاند؛ بنابراین نمیتوان نتایج را بدون بررسیهای بیشتر به تمام افراد در سراسر جهان تعمیم داد.
با وجود این محدودیتها، پژوهش جدید تصویری متفاوت از پیری سیستم ایمنی ارائه میکند: سیستم دفاعی بدن ممکن است با افزایش سن فقط ضعیف نشود، بلکه در برخی افراد، بخشهایی از آن برای مقابله با تهدیدهای جدید، سازگارتر و تخصصیتر شوند.این پژوهش در مجله Cell Reports منتشر شده است.
مترجم:امیرحسین فتائی