پژوهشگران در مطالعهای جدید روی موشها، گروهی از سلولهای عصبی در روده را شناسایی کردهاند که به نظر میرسد هم در حرکت مدفوع در روده بزرگ و هم در ایجاد احساس درد و ناراحتی شکمی نقش دارند؛ کشفی که میتواند راه را برای درمانهای جدید یبوست مزمن و سندرم روده تحریکپذیر هموار کند.
به گزارش سیناپرس به نقل از ScienceAlert، دانشمندان در پژوهشی تازه موفق به شناسایی گروهی از نورونهای سیستم عصبی روده شدهاند که احتمال میرود به طور همزمان حرکت محتویات روده و احساس درد در دستگاه گوارش را کنترل کنند.
دستگاه گوارش دارای شبکه گستردهای از سلولهای عصبی است که با عنوان سیستم عصبی رودهای (Enteric Nervous System) شناخته میشود. این شبکه که از آن با عنوان «مغز دوم» نیز یاد میشود، بدون وابستگی مستقیم به مغز، بسیاری از عملکردهای گوارشی از جمله انقباضات عضلات روده و حرکت مواد غذایی را تنظیم میکند.
پژوهشگران برای شناسایی نورونهای مسئول این عملکرد، الگوی بیان ژنها را بررسی کردند و دریافتند ژنی به نام Pdyn میتواند نشانگر گروه خاصی از نورونهای حسی روده باشد. این ژن مسئول تولید پروتئینی به نام «پروداینورفین» است.
با استفاده از موشهای مهندسیشده ژنتیکی، محققان مشاهده کردند این نورونها عمدتاً در شبکه عصبی روده بزرگ قرار دارند و بخشی از مدارهای کنترلکننده حرکات روده را تشکیل میدهند.
در ادامه، پژوهشگران با استفاده از نور، این نورونها را در روده بزرگ جداشده از بدن موشها تحریک کردند. نتایج نشان داد تحریک این سلولها باعث حرکت مؤثرتر تودههای مدفوع به سمت جلو میشود؛ موضوعی که نشان میدهد این نورونها میتوانند به طور مستقل و بدون دریافت پیام از مغز، در تنظیم حرکات روده نقش داشته باشند.
با این حال، زمانی که همین نورونها در موشهای زنده فعال شدند، میزان دفع مدفوع تغییر محسوسی نکرد. به گفته محققان، این موضوع احتمالاً به دلیل آن است که در بدن زنده، عملکرد روده تحت تأثیر همزمان سیگنالهای مغز، نخاع و سیستم عصبی روده قرار دارد.
نکته قابل توجه این بود که تحریک این نورونها در موشهای زنده باعث بروز رفتارهایی مانند بیحرکت ماندن و جمع شدن عضلات اطراف چشم شد؛ رفتارهایی که معمولاً نشانه احساس درد یا ناراحتی در حیوانات محسوب میشوند.
پژوهشگران معتقدند این یافته نشان میدهد نورونهای مورد بررسی علاوه بر کنترل حرکات روده، احتمالاً در انتقال پیامهای مرتبط با درد و احساسات درونی دستگاه گوارش نیز نقش دارند. با این حال هنوز مشخص نیست این سلولها مستقیماً عامل ایجاد درد هستند یا تنها بخشی از مسیر انتقال این پیامها را تشکیل میدهند.
بررسیهای بیشتر همچنین نشان داد این نورونها دارای گیرندههایی هستند که احتمال میرود بتوانند به مولکولهای التهابی موسوم به سیتوکینها پاسخ دهند. به همین دلیل دانشمندان احتمال میدهند این سلولها در شرایط التهاب روده فعال شوند، هرچند این فرضیه هنوز به طور مستقیم آزمایش نشده است.
به گفته پژوهشگران، نورونهای مشابهی در روده انسان نیز وجود دارند، اما هنوز مشخص نیست عملکرد آنها دقیقاً مشابه آنچه در موشها مشاهده شده است باشد. در صورت تأیید این نتایج در مطالعات انسانی، این کشف میتواند به توسعه درمانهای هدفمند برای کاهش دردهای گوارشی، یبوست مزمن و سندرم روده تحریکپذیر (IBS) منجر شود.
البته محققان تأکید میکنند: این مطالعه هنوز در مرحله پیشانتشار (Preprint) قرار دارد و نتایج آن تاکنون فرآیند داوری علمی را طی نکرده است؛ بنابراین برای تأیید نهایی این یافتهها به پژوهشهای بیشتری نیاز خواهد بود.
مترجم:نداجوادهراتی