در سالهای اخیر استفاده از ویپ و پاد بهویژه در میان نوجوانان و جوانان رشد چشمگیری داشته است. طراحی مدرن، تنوع طعمها و تبلیغات گسترده باعث شده بسیاری این محصولات را جایگزینی سالمتر برای سیگار بدانند. اما بررسیهای علمی و گزارشهای مراکز معتبر پزشکی نشان میدهد سیگارهای الکترونیکی، برخلاف تصور رایج، میتوانند سلامت ریه، قلب و حتی مغز را با خطرات جدی مواجه کنند.
پژوهشهای جدید نشان میدهد آئروسل تولیدشده توسط این دستگاهها تنها بخار آب نیست، بلکه ترکیبی از مواد شیمیایی، ذرات بسیار ریز و فلزات سنگین است که در صورت مصرف مداوم میتواند زمینهساز بیماریهای تنفسی و قلبی شود.
باور اول: ویپ فقط بخار آب تولید میکند
یکی از رایجترین تصورات درباره ویپ و پاد این است که کاربر تنها بخار آب استنشاق میکند. اما از دیدگاه علمی، ماده خارجشده از این دستگاهها «آئروسل» است؛ مخلوطی از ذرات معلق، ترکیبات شیمیایی و مواد حاصل از گرم شدن مایع داخل دستگاه.
مایعات مورد استفاده در ویپ معمولاً از پروپیلن گلیکول و گلیسیرین گیاهی تشکیل شدهاند. هرچند این مواد در برخی صنایع غذایی کاربرد دارند، اما زمانی که در دمای بالا توسط کویل دستگاه گرم میشوند، میتوانند ترکیبات مضری مانند فرمالدئید و سایر آلایندههای شیمیایی تولید کنند.
علاوه بر این، بررسیهای آزمایشگاهی نشان داده است که در اثر فرسایش المنتهای فلزی دستگاه، ذراتی از فلزات سنگین مانند نیکل، سرب و قلع نیز وارد آئروسل شده و از طریق ریه وارد بدن میشوند.
باور دوم: پاد اعتیاد کمتری نسبت به سیگار ایجاد میکند
یکی دیگر از باورهای رایج این است که پادها وابستگی کمتری ایجاد میکنند. در حالی که بسیاری از پادسیستمها از «سالت نیکوتین» استفاده میکنند؛ ترکیبی که امکان دریافت مقادیر بسیار بیشتری از نیکوتین را بدون ایجاد سوزش گلو فراهم میکند.
همین ویژگی باعث میشود مصرفکننده در مدت کوتاهی حجم بالایی از نیکوتین دریافت کند. نیکوتین نیز با سرعت وارد جریان خون شده و به مغز میرسد؛ فرآیندی که احتمال وابستگی شدید را افزایش میدهد.
متخصصان هشدار میدهند مصرف مداوم نیکوتین در دوران نوجوانی میتواند بر رشد بخشهای مسئول تصمیمگیری، یادگیری و کنترل رفتار در مغز اثر منفی بگذارد.
باور سوم: ویپ بهترین روش برای ترک سیگار است
بسیاری از افراد برای کنار گذاشتن سیگار به سراغ ویپ میروند، اما شواهد علمی نشان میدهد این روش همیشه به ترک کامل منجر نمیشود.
در بسیاری از موارد، افراد همزمان از سیگار و ویپ استفاده میکنند؛ یعنی در محیطهایی که امکان کشیدن سیگار وجود ندارد از ویپ استفاده کرده و در سایر مواقع دوباره به مصرف سیگار ادامه میدهند.
این الگوی مصرف دوگانه نهتنها وابستگی به نیکوتین را حفظ میکند، بلکه میزان قرار گرفتن بدن در معرض مواد شیمیایی مختلف را نیز افزایش میدهد. از سوی دیگر، عادت رفتاری سیگار کشیدن همچنان باقی میماند و روند ترک را دشوارتر میکند.
باور چهارم: جویس بدون نیکوتین هیچ خطری ندارد
برخی تصور میکنند حذف نیکوتین به معنای حذف تمام خطرات ویپ است، اما این تصور با یافتههای علمی همخوانی ندارد.
بخش قابلتوجهی از خطرات ویپ به مواد طعمدهنده و ترکیبات شیمیایی موجود در مایع دستگاه مربوط میشود. برخی از این ترکیبات هنگام گرم شدن میتوانند باعث التهاب شدید مجاری تنفسی شوند.
برای مثال، مادهای مانند دیاستیل که در برخی طعمدهندهها استفاده شده است، در صورت استنشاق با بیماری برونشیولیت انسدادی یا همان «ریه پاپکورنی» ارتباط دارد؛ بیماریای که باعث آسیب دائمی راههای هوایی شده و در بسیاری از موارد قابل درمان کامل نیست.
بنابراین، حتی مایعات فاقد نیکوتین نیز لزوماً بیخطر محسوب نمیشوند.
باور پنجم: دود ویپ برای اطرافیان ضرری ندارد
بوی خوش و رایحههای میوهای باعث شده بسیاری تصور کنند استفاده از ویپ در محیطهای بسته آسیبی برای اطرافیان ایجاد نمیکند.
در حالی که تحقیقات نشان میدهد آئروسل بازدم مصرفکنندگان حاوی ذرات معلق بسیار ریز، نیکوتین، ترکیبات آلی فرار و سایر مواد شیمیایی است که میتواند در هوای محیط باقی بماند یا روی سطوح بنشیند.
کودکان، سالمندان، بیماران مبتلا به آسم و زنان باردار بیش از سایر افراد در برابر این آلایندهها آسیبپذیر هستند و قرار گرفتن مکرر در معرض آنها ممکن است خطر مشکلات تنفسی و برخی عوارض سلامت را افزایش دهد.
EVALI؛ بیماری مرتبط با مصرف سیگارهای الکترونیکی
در سالهای اخیر پزشکان با نوعی آسیب ریوی مرتبط با مصرف سیگارهای الکترونیکی روبهرو شدهاند که با عنوان EVALI شناخته میشود.
این بیماری معمولاً با علائمی مانند تنگی نفس، سرفه، تب، درد قفسه سینه، تهوع و کاهش وزن آغاز میشود و در موارد شدید میتواند به بستری شدن در بخش مراقبتهای ویژه یا حتی مرگ منجر شود.
اگرچه در بسیاری از موارد گزارششده، مصرف محصولات غیرمجاز حاوی THC و ویتامین E استات نقش مهمی داشته است، اما متخصصان تأکید میکنند استفاده از هر نوع سیگار الکترونیکی بدون آگاهی از ترکیبات آن میتواند خطر آسیب ریوی را افزایش دهد.
آیا ویپ از سیگار کمخطرتر است؟
برخی مطالعات نشان میدهد سیگارهای الکترونیکی در مقایسه با سیگارهای معمولی ممکن است مصرفکننده را در معرض مقدار کمتری از برخی مواد سمی قرار دهند، اما این موضوع به معنای بیضرر بودن آنها نیست.
کارشناسان سلامت معتقدند افرادی که هرگز سیگار مصرف نکردهاند، نباید به بهانه کمخطرتر بودن به سمت ویپ یا پاد بروند. همچنین نوجوانان، زنان باردار و بیماران قلبی و ریوی بیش از دیگران در معرض عوارض این محصولات قرار دارند.
شواهد علمی موجود نشان میدهد ویپ و پاد برخلاف تبلیغات رایج، محصولات بیخطر محسوب نمیشوند. استنشاق آئروسلهای شیمیایی، دریافت مقادیر بالای نیکوتین، احتمال آسیب به ریه، قرار گرفتن در معرض فلزات سنگین و خطر وابستگی شدید از مهمترین نگرانیهای پزشکان درباره این محصولات است.
هرچند پژوهشها درباره آثار بلندمدت سیگارهای الکترونیکی همچنان ادامه دارد، اما متخصصان بر این باورند که بهترین راه برای حفظ سلامت ریه و قلب، پرهیز از مصرف هرگونه فرآورده دخانی یا نیکوتینی و تنفس هوای پاک است.