نتایج یک بررسی علمی جدید نشان میدهد؛ رژیم غذایی کتوژنیک که بیشتر به عنوان روشی برای کاهش وزن شناخته میشود، ممکن است نقش مهمی در محافظت از مغز در برابر بیماریهای عصبی تحلیلبرنده از جمله آلزایمر، پارکینسون و هانتینگتون ایفا کند.
به گزارش سیناپرس، محققان دانشگاه کویمبرا در پرتغال با بررسی دهها مطالعه علمی، ارتباط میان رژیم کتوژنیک و سلامت مغز را ارزیابی کردهاند. یافتههای این پژوهش که در نشریه Translational Neurodegeneration منتشر شده، نشان میدهد؛ این رژیم غذایی میتواند برخی فرآیندهای زیستی مرتبط با بیماریهای عصبی را هدف قرار دهد و به کاهش آسیبهای مغزی کمک کند.
کتوژنیک چگونه عمل میکند؟
رژیم کتوژنیک یا «کتو» بر مصرف چربی و پروتئین بالا و کاهش شدید کربوهیدراتها استوار است. در این شرایط، بدن به جای استفاده از گلوکز (قند) به عنوان منبع اصلی انرژی، شروع به سوزاندن چربیها میکند و مولکولهایی به نام «کتون» تولید میشود.
این وضعیت که «کتوز» نام دارد، باعث تغییرات گسترده در متابولیسم بدن میشود و تاکنون بیشتر به دلیل تأثیر آن بر کاهش وزن و کنترل برخی موارد صرع مورد توجه بوده است.
چرا برای مغز مهم است؟
به گفته پژوهشگران، اختلال در پردازش و مصرف گلوکز یکی از ویژگیهای مشترک بسیاری از بیماریهای تحلیلبرنده مغز محسوب میشود. در چنین شرایطی، کتونها میتوانند به عنوان یک منبع جایگزین انرژی برای سلولهای عصبی عمل کنند.
مطالعات بررسیشده نشان دادهاند که این مولکولها قادرند عملکرد نورونها را بهبود بخشیده و تا حدی ثبات و کارایی سلولهای مغزی را حفظ کنند؛ موضوعی که بهویژه در بیماری آلزایمر اهمیت دارد.
کاهش التهاب و پاکسازی سلولی
بررسیها همچنین نشان دادهاند که رژیم کتوژنیک میتواند التهابهای عصبی را کاهش دهد؛ عاملی که در بروز بیماریهایی مانند پارکینسون و اماس نقش مهمی دارد.
علاوه بر این، کتونها فرآیندی به نام «اتوفاژی» را تقویت میکنند؛ مکانیزمی طبیعی که طی آن سلولها مواد زائد و آسیبدیده را پاکسازی میکنند. دانشمندان معتقدند این فرآیند میتواند در محافظت از سلولهای مغزی و کاهش سرعت تخریب عصبی مؤثر باشد.
از سوی دیگر، برخی مطالعات نشان دادهاند که این رژیم غذایی ترکیب باکتریهای مفید روده را نیز تغییر میدهد؛ تغییری که با عملکرد بهتر مغز و سلامت سیستم عصبی مرتبط است.
امیدی برای مقابله با بیماریهای عصبی
محققان میگویند مجموعه این آثار زیستی نشان میدهد رژیم کتوژنیک میتواند به عنوان یک مداخله کمکی در کنار درمانهای استاندارد بیماریهای عصبی مورد استفاده قرار گیرد.
به باور آنها، این رژیم ممکن است مقاومت متابولیک مغز را افزایش داده و در مدیریت علائم برخی بیماریهای تحلیلبرنده نقش حمایتی ایفا کند.
با وجود نتایج امیدوارکننده، پژوهشگران هشدار میدهند که بخش عمده مطالعات موجود روی حیوانات انجام شده و هنوز شواهد کافی از کارآزماییهای گسترده انسانی در دسترس نیست.
همچنین رژیم کتوژنیک یکی از سختترین رژیمهای غذایی از نظر پایبندی بلندمدت محسوب میشود و بسیاری از افراد در ادامه آن با مشکل مواجه میشوند.
متخصصان یادآور میشوند که رژیم کتوژنیک بدون خطر نیست. برخی مطالعات آن را با عوارضی مانند یبوست، بیخوابی، افزایش کلسترول خون و حتی افزایش خطر بیماریهای قلبی و دیابت نوع ۲ در درازمدت مرتبط دانستهاند.
به همین دلیل، استفاده از این رژیم باید تحت نظر متخصصان تغذیه و پزشکان انجام شود و مزایا و خطرات آن برای هر فرد بهصورت جداگانه ارزیابی شود.
نویسندگان مطالعه تأکید کردهاند که شواهد فعلی از پتانسیل بالای رژیم کتوژنیک برای کمک به پیشگیری یا کنترل بیماریهای عصبی حکایت دارد، اما برای تعیین میزان اثربخشی، ایمنی و نحوه استفاده طولانیمدت از آن، تحقیقات بالینی بیشتری مورد نیاز است.
آنها معتقدند این رژیم میتواند در آینده به یکی از ابزارهای مکمل در مبارزه با بیماریهای ویرانگر مغز تبدیل شود؛ بیماریهایی که با افزایش امید به زندگی، به یکی از مهمترین چالشهای سلامت جهان بدل شدهاند.
مترجم: ندا جوادهراتی