بروز سرطان روده بزرگ با شروع زودهنگام در افراد جوان (زیر ۵۰ سال) از اوایل دهه ۱۹۹۰ در سراسر جهان رو به افزایش بوده است. پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۰، میزان ابتلا به سرطانهای کولون و رکتوم به ترتیب ۹۰ و ۱۲۴ درصد افزایش یابد.
به گزارش سیناپرس، یکی از دلایل احتمالی این روند، افزایش مصرف جهانی رژیم غذایی غربی است؛ رژیمی که سرشار از گوشت قرمز و فرآوریشده، قند افزوده و غلات تصفیهشده است. حدود ۶۰ درصد از رژیم غذایی استاندارد آمریکایی (SAD) را غذاهای فوقفرآوریشده مانند شیرینیهای صنعتی، نوشابهها و گوشتهای فرآوریشده تشکیل میدهند. این نوع رژیم غذایی با افزایش خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ ارتباط دارد.
یکی از جنبههای غذاهای فوقفرآوریشده که نگرانکننده است، رنگارنگ بودن آنهاست؛ ویژگیای که در بسیاری از خوراکیها و شیرینیهای خوشمزه تعطیلات پایان سال بهوضوح دیده میشود.
اما بسیاری از رنگهایی که در آبنباتهای عصایی، شیرینیهای شکری و حتی سس کرنبری و ژامبون کبابی دیده میشوند، مصنوعی هستند. همچنین برخی شواهد نشان میدهند که این رنگهای خوراکی مصنوعی ممکن است فرآیندهایی را در بدن فعال کنند که با سرطان مرتبطاند.
اگرچه تحقیقات درباره خطر احتمالی سرطانزایی رنگهای مصنوعی هنوز در مراحل اولیه قرار دارد، به باور من شاید بد نباشد پیش از مصرف خوراکیهای رنگارنگ در تعطیلات، کمی بیشتر درباره آنها فکر کنید.
رنگهای خوراکی مصنوعی چه ترکیباتی هستند؟
صنعت غذا از رنگهای مصنوعی استفاده میکند زیرا ظاهر محصولات را جذابتر میسازند. نخستین رنگهای خوراکی در اواخر قرن نوزدهم از قطران زغالسنگ تولید شدند. امروزه این رنگها معمولاً از مادهای شیمیایی مشتق از نفت به نام «نفتالین» سنتز میشوند و محصول نهایی اغلب در گروه «رنگهای آزو» قرار میگیرد.
تولیدکنندگان مواد غذایی رنگهای مصنوعی را به رنگهای طبیعی مانند عصاره چغندر ترجیح میدهند، زیرا ارزانتر، درخشانتر و ماندگارتر هستند. با وجود آنکه طی یک قرن گذشته صدها نوع رنگ مصنوعی تولید شده، بیشتر آنها سمی شناخته شدهاند. تنها ۹ رنگ خوراکی مصنوعی طبق مقررات U.S. Food and Drug Administration برای استفاده در غذا مجاز هستند و تعداد کمتری نیز استانداردهای سختگیرانه European Union را پشت سر میگذارند.
چه عواملی باعث سرطان روده بزرگ میشوند؟
آسیب به DNA مهمترین عامل ایجاد سرطان روده بزرگ است. هنگامی که DNA در ژنهای کنترلکننده سرطان آسیب میبیند، ممکن است جهشی ایجاد شود که به سلول فرمان تقسیم بیرویه داده و آن را سرطانی کند.
عامل مهم دیگر، التهاب است. التهاب زمانی رخ میدهد که سیستم ایمنی سلولهای التهابی را برای ترمیم آسیب یا مقابله با عوامل بیماریزا به محل موردنظر میفرستد.
اما اگر این التهاب برای مدت طولانی ادامه یابد، میتواند به سلولهای سالم آسیب برساند. در این حالت مولکولهایی به نام «رادیکالهای آزاد» آزاد میشوند که توانایی آسیب رساندن به DNA را دارند.
نوع دیگری از مولکولها به نام «سیتوکینها» نیز میتوانند التهاب را طولانیتر کرده و حتی در نبود آسیب واقعی، تقسیم سلولی را در روده افزایش دهند و زمینه رشد سرطان را فراهم کنند.
عادتهای غذایی نامناسب در طولانیمدت میتوانند نوعی التهاب خفیف و مزمن ایجاد کنند که علائم آشکاری ندارد، اما همچنان مولکولهای التهابی به سلولهای سالم آسیب میرسانند.
رنگهای مصنوعی و سرطان
اگرچه هیچیک از رنگهای مصنوعی مورد تأیید FDA رسماً در دسته مواد سرطانزا قرار نگرفتهاند، اما تحقیقات موجود به برخی خطرات بالقوه اشاره میکنند که از نظر من و بسیاری از پژوهشگران نگرانکننده هستند.
برای مثال، باکتریهای موجود در روده میتوانند رنگهای مصنوعی را به مولکولهایی تجزیه کنند که برخی از آنها سرطانزا شناخته شدهاند. البته هنوز تحقیقات بیشتری لازم است تا مشخص شود میکروبیوم روده چگونه با رنگهای مصنوعی تعامل میکند و این تعامل چه تأثیری بر خطر سرطان دارد.
مطالعات همچنین نشان دادهاند که رنگهای مصنوعی میتوانند به DNA و پروتئینهای داخل سلول متصل شوند. برخی شواهد نیز حاکی از آن است که این رنگها ممکن است سامانههای التهابی بدن را تحریک کنند. هر دو مکانیسم میتوانند برای سلامت کولون و رکتوم مشکلساز باشند.
در مطالعات حیوانی، مشاهده شده است که رنگهای مصنوعی به DNA جوندگان آسیب میرسانند. همچنین دادههای منتشرنشده گروه پژوهشی ما نشان میدهد که رنگ خوراکی Allura Red (قرمز ۴۰) و Tartrazine (زرد ۵) در شرایط آزمایشگاهی و با افزایش دوز و مدت تماس، میتوانند به DNA سلولهای سرطان روده آسیب وارد کنند.
با این حال، پیش از آنکه بتوانیم با اطمینان بگوییم این رنگها مستقیماً موجب آسیب DNA میشوند، لازم است این نتایج در مطالعات حیوانی و انسانی نیز تکرار و تأیید شوند.
چرا کودکان بیشتر در معرض خطر هستند؟
رنگهای خوراکی مصنوعی ممکن است برای کودکان نگرانی بیشتری ایجاد کنند. کودکان به دلیل آنکه بدنشان هنوز در حال رشد و تکامل است، نسبت به سموم محیطی آسیبپذیرتر هستند.
من و بسیاری از پژوهشگران معتقدیم این نگرانی میتواند درباره رنگهای مصنوعی نیز صدق کند، بهویژه با توجه به استفاده گسترده آنها در محصولات غذایی ویژه کودکان.
در یک مطالعه در سال ۲۰۱۶ مشخص شد که بیش از ۴۰ درصد مواد غذایی بازاریابیشده برای کودکان در یکی از فروشگاههای بزرگ North Carolina حاوی رنگهای خوراکی مصنوعی بودند. با این حال، هنوز به تحقیقات بیشتری نیاز است تا اثرات قرار گرفتن مکرر کودکان در معرض این مواد بهطور دقیق مشخص شود.
چگونه خطر سرطان روده بزرگ را کاهش دهیم؟
مصرف چند خوراکی رنگارنگ در تعطیلات باعث سرطان روده بزرگ نمیشود. اما پیروی طولانیمدت از رژیمی سرشار از غذاهای فرآوریشده میتواند خطرساز باشد.
گرچه هنوز تحقیقات بیشتری درباره ارتباط رنگهای مصنوعی و سرطان لازم است، اما هماکنون نیز میتوان اقداماتی مبتنی بر شواهد علمی برای کاهش خطر سرطان روده بزرگ انجام داد:
- انجام غربالگری سرطان روده بزرگ در زمان مناسب
- افزایش فعالیت بدنی
- پیروی از رژیم غذایی سالم با مصرف بیشتر غلات کامل، میوهها و سبزیجات
- کاهش مصرف الکل
- کاهش مصرف گوشت قرمز و گوشتهای فرآوریشده
این توصیهها به معنای مصرف کمتر غذاهای رنگارنگ و فوقفرآوریشدهای است که در تعطیلات فراوان یافت میشوند؛ اما در بلندمدت، سلامت روده شما از این تصمیم سود خواهد برد.
مترجم: فرگل غفاری