با نزدیک شدن به برگزاری مسابقات جام جهانی فوتبال، میلیونها هوادار، بازیکن و تیمهای ملی از سراسر جهان راهی کشور میزبان میشوند. این تجمعهای عظیم، فرصتهای بیسابقهای برای تعامل فرهنگی و ورزشی فراهم میکنند، اما کارشناسان بهداشتی هشدار میدهند که چنین رویدادهایی میتوانند خطر شیوع بیماریهای عفونی از جمله هانتاویروس را افزایش دهند.
هانتاویروس چیست؟
هانتا ویروس یا ویروس هانتا گروهی از ویروسهای منتقلشونده از جوندگان است که میتواند بیماریهای جدی مانند سندرم ریوی هانتاویروس و تب خونریزیدهنده همراه با سندرم کلیوی ایجاد کند. راه اصلی انتقال، تماس با ادرار، مدفوع یا بزاق جوندگان آلوده و تنفس ذرات آلوده در هوا است.
بیشتر انواع هانتاویروس از انسان به انسان منتقل نمیشوند؛ اما ویروس آندز در آمریکای جنوبی در تماس نزدیک و طولانی میتواند بهندرت بین انسانها منتقل شود. درمان اختصاصی قطعی وجود ندارد و مراقبت فوری بیمارستانی، مهمترین عامل کاهش خطر مرگ است.
بیماری هانتاویروس یک عفونت ویروسی است که از جوندگان آلوده به انسان منتقل میشود. این ویروسها در بدن جوندگان معمولا بیماری واضحی ایجاد نمیکنند، اما میتوانند از راه ادرار، مدفوع و بزاق وارد محیط شوند. انسان وقتی در فضای آلوده به ترشحات جوندگان قرار میگیرد، بهخصوص هنگام جارو کردن یا تمیز کردن محیط بسته و آلوده، ممکن است ذرات ویروس را تنفس کند.
هانتاویروسها دو شکل مهم بیماری در انسان ایجاد میکنند. در قاره آمریکا، بیشتر با سندرم ریوی یا قلبی ریوی هانتاویروس شناخته میشوند که ریه و قلب را درگیر میکند. در اروپا و آسیا، بیشتر باعث تب خونریزیدهنده همراه با سندرم کلیوی میشوند که کلیه و رگهای خونی را درگیر میکند.
همچنین علائم اولیه هانتا ویروس میتواند شبیه سرماخوردگی، آنفولانزا یا عفونتهای ویروسی دیگر باشد. به همین دلیل، تشخیص زودهنگام آن فقط بر اساس علائم ساده نیست و سابقه تماس با جوندگان اهمیت زیادی دارد. در سندروم ریوی هانتاویروس، علائم اولیه میتواند شامل:
- تب
- خستگی
- درد عضلات بزرگ بدن
- سردرد
- سرگیجه
- لرز
- تهوع، استفراغ
- اسهال و درد شکم
علائم شدید و خطرناک هانتاویروس زمانی مطرح میشود که بیمار دچار تنگی نفس، سرفه، درد یا فشار قفسه سینه، افت فشار خون، کاهش اکسیژن، گیجی، ضعف شدید یا بدتر شدن سریع حال عمومی شود. در تب خونریزیدهنده همراه با سندرم کلیوی، علائم میتواند با تب ناگهانی، سردرد شدید، درد پشت و شکم، تهوع، تاری دید، قرمزی چشم، افت فشار خون، شوک و نارسایی حاد کلیه همراه شود.
هانتا ویروس اصلا شرایطی شبیه به ویروس کرونا ندارد
«مینو محرز» فوق تخصص بیماریهای عفونی درگفتگویی خاطر نشان کرد: هانتا ویروس اصلا شرایطی شبیه به ویروس کرونا ندارد و انتقال اصلی آن از طریق تماس با موشها و فضولات جوندگان است. این بیماری بر خلاف کووید ۱۹، سرعت انتشار بالایی ندارد و عمدتا از طریق تماس با جوندگان و فضولات آنها به انسان انتقال پیدا میکند.
هیچ موردی از نوع جدید هانتاویروس در ایران گزارش نشده است
همچنین علیرضا رئیسی معاون بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی درگفتگویی درباره ویروس هانتا اظهار کرد: این ویروس جدید نیست و سال هاست در دنیا شناخته شده است، ضمن اینکه تاکنون هیچ موردی از نوع جدید هانتاویروس در ایران گزارش نشده و جای نگرانی وجود ندارد.
وی ادامه داد: انتقال اصلی بیماری از حیوان به انسان است و انتقال انسان به انسان بسیار نادر است و فقط در شرایط خاص امکان دارد که رخ بدهد؛ به عنوان مثال فردی که ویروس را از جوندگان دریافت کرده، در تماس بسیار نزدیک و طولانی مدت در فضای بسته با فرد دیگری قرار داشته باشد.
وی بیان کرد: سازمان جهانی بهداشت نسبت به این ویروس، به ویژه در کشورهای اروپایی و آمریکا هشدارهایی داده، اما خطر همهگیری آن را بسیار پایین اعلام کرده و این ویروس اساساً ویژگیهایی شبیه کرونا ندارد که بتواند همهگیری گسترده ایجاد کند.
معاون وزیر بهداشت گفت: تاکنون هیچ موردی از نوع جدید هانتاویروس در کشور ما گزارش نشده و حتی در کشورهای اطراف ایران نیز گزارشی در این زمینه وجود نداشته است. تمرکز موارد اخیر بیشتر بر همان کشتی تفریحی بوده و افرادی که در آن حضور داشته اند، تحت ارزیابی و قرنطینه قرار گرفتهاند.
ریسک جام جهانی
اما در شرایطی که فیفا هنوز درگیر بحرانهای سیاسی و امنیتی است، حالا یک نگرانی تازه هم به نام هانتا ویروس به این بحران اضافه شد.
با شروع جام جهانی و تجمع میلیونها نفر از نقاط مختلف جهان به یک کشور میزبان، زمینهای بالقوه برای انتقال بیماریها ایجاد می شود. در حالی که هانتاویروس عمدتاً از جوندگان منتقل میشود، سفرهای بینالمللی میتوانند ویروسهای انسانی و حیوانی دیگر را گسترش دهند.
بنابراین کارشناسان بهداشت جهانی هشدار میدهند که حتی اگر خطر همهگیری هانتاویروس پایین باشد، رعایت نکات بهداشتی در چنین رویدادهایی حیاتی است.
در کشورهای میزبان، مناطق روستایی و مناطقی که جوندگان آلوده در آنها شایع هستند، باید با برنامههای آموزشی، نصب هشدارها و افزایش نظارت بر محیطها و مواد غذایی اقدام کنند. بازدیدکنندگان و ساکنان باید از تماس مستقیم با جوندگان، فضولات و محیطهای آلوده پرهیز کنند و بهداشت فردی را رعایت کنند.
سناریوی همهگیری؟
اگرچه هانتاویروس به ندرت از انسان به انسان منتقل میشود، وقوع یک جهش نادر یا تماس تصادفی گسترده با منابع آلوده میتواند ریسک محدود اما جدی ایجاد کند؛ اما کارشناسان میگویند: برگزاری یک رویداد جهانی با جمعیت میلیونی بدون اقدامات پیشگیرانه میتواند حتی یک بیماری نادر را به یک تهدید بینالمللی تبدیل کند.
با این حال، مقامات بهداشتی خاطرنشان میکنند که شانس وقوع همهگیری جهانی مشابه کووید-۱۹ بسیار پایین است. هانتاویروس یک بیماری کنترلپذیر است و رعایت فاصله از منابع آلوده، بهداشت فردی و اقدامات پیشگیرانه میتواند خطر را به حداقل برساند.
اما در نبرد با طبیعت، همیشه انسانها پیروز نیستند. در شرایطی که جنگ، فشارهای امنیتی و تغییرات محیطی بر زندگی ما سایه انداختهاند، ویروسهایی مانند هانتا میتوانند تهدیدی جدی برای همه باشند.
گزارش:فرگل غفاری