پیر شدن یک پدیده مشخص و ثابت نبوده و دو فرد همسان ممکن است از نظر توانمندی و عمر زیستی با یکدیگر متفاوت باشند. به زبان ساده تر، سن واقعی شما تابعی از سن تقویمی شما نبوده و بدنتان بر اساس ساعت زیستی منحصر به فرد شما می تواند جوان تر یا پیرتر از سن تقویمی شما باشد.
به گزارش سیناپرس، تاریخ تولد از نظر تقویمی میگوید که یک فرد چند سال زنده بوده است. اما در اعماق هر سلول، نوع دیگری از ساعت در حال کار است که سرعت فرسایش واقعی بدن را اندازهگیری میکند.
نتایج یک پژوهش جدید که ۲۵ سال ادامه داشته است، نشان می دهد سن واقعی شما تابعی از تاریخ تولدتان نبوده و در حقیقت این سرعت ساعت زیستی ژن های شما است که میزان پیری و جوانی شما را نشان می دهد.
طی این مطالعه، تیمی از محققان که صدها بزرگسال را در ایتالیا تحت نظر داشتند، دریافتند احتمال مرگ در افرادی که پیری بیولوژیکی آنها در طول زمان شتاب گرفته است، به مراتب بیشتر است و دو فرد همسال که ممکن است در حال حاضر نرخ پیری مشابهی داشته باشند، میتوانند آیندههای بسیار متفاوتی داشته باشند. این موضوع مستقیما بستگی به این مساله دارد که ساعت بیولوژیکی یکی از آنها به آرامی در حال شتاب گرفتن است یا ثبات خود را حفظ کرده است.
نتایج این یافتهها که در مجله تخصصی Nature Aging منتشر شدهاند، اهمیت زیادی برای حوزه در حال رشد جوانسازی انسان و تلاش ها علیه فرایند پیری دارند. بر این اساس مشخص شد اگر پیری بیولوژیکی یک مسیر ثابت نبوده و متغیری است که در پاسخ به تغییرات سلامتی، محیط و سبک زندگی تغییر میکند، آنگاه ردیابی این تغییرات میتواند به ابزاری قدرتمند برای شناسایی کسانی که نیاز به کمک دارند ممکن شده و به محققان کمک می کند تا بفهمند آیا درمانها واقعاً مؤثر هستند یا خیر.
محققان این تیم تحقیقاتی از سال ۲۰۰۰ میلادی بر فرایند پیری در میان افراد ساکن در دو شهر نزدیک فلورانس ایتالیا تمرکز داشته و شرایط ۶۹۹ بزرگسال را تجزیه و تحلیل کرده و طی این بازه زمانی، نمونه دی ان ای آنها را چندین بار بررسی کردند.
گفتنی است میانگین سن افراد بررسی شده در ابتدای مطالعه ۶۳ سال بود و حدود ۵۶ درصد از شرکتکنندگان زن بودند.
در طی حدود بیست و پنج سال مطالعات، ۳۹۶ نفر از ۶۹۹ شرکتکننده فوت کردند. محققان برای اندازهگیری پیری بیولوژیکی، از هفت ابزار مختلف معروف به «ساعتهای اپیژنتیک» استفاده کرد.
این ابزارها نشانگرهای شیمیایی روی دی ان ای هر فرد را تحلیل میکنند تا تخمین بزنند بدن انسان صرفنظر از تاریخ تقویمی و زمان تولد خود، در واقعیت چه سنی دارد. برخی از این الگوها در اوایل دهه ۲۰۱۰ طراحی شدند تا صرفاً با سن واقعی یک فرد همخوانی داشته باشند و در ادامه نسخههای جدیدتر برای پیشبینی مرگ یا برای ثبت سرعت افت فیزیکی بر اساس تغییرات در نشانگرهای سلامتی در طول زمان ایجاد شدهاند.
طی این پژوهش، وقتی محققان فقط به یک اندازهگیری اولیه از سن بیولوژیکی افراد نگاه کردند، تقریباً تمام مولفه های زیستی ارتباطی مستقیم با ریسک مرگومیر نشان دادند و به این ترتیب به طور قطعی مشخص شد افرادی که از نظر بیولوژیکی از سن تقویمی خود پیرتر بودند، در طول دوره پیگیری بیشتر در معرض خطر مرگ قرار داشتند.
البته این تمام داستان نبود و مهمترین بخش موضوع زمانی شناسایی شد که تیم مطالعاتی بررسی کرد چگونه خوانشهای این ساعتهای زیستی برای هر فرد، در طول زمان تغییر میکنند. در ادامه وقتی سن بیولوژیکی اولیه و همچنین نرخ تغییرات در یک مدل آماری یکسان گنجانده شد، پیشبینیها بسیار دقیقتر شدند.
به گفته پژوهشگران، سرعت پیری بیولوژیکی به عنوان یک پیشبینیکننده قوی و مستقل برای زمان مرگ ثابت شده و در این میان هفت عامل مجزا شناسایی شد که هر یک در پیری زیستی یک فرد تاثیرگذار هستند.
نکته هیجان انگیز این است که نتایج حتی پس از تنظیم متغیرها برای سن، جنسیت و عوامل سلامت قلب مانند استعمال دخانیات، فعالیت بدنی، شاخص توده بدن، کلسترول، فشار خون و قند خون نیز پابرجا ماند.
بی عدالتی در ساعتهای زیستی
یکی از مهمترین نکات کشف شده طی این مطالعات، حقیقت دردناکی بود که به وضوح نشان می داد همه ابزارهای پیری بیولوژیکی در انسان ها به طور یکسان عمل نمی کنند. شاید مهمترین نکته استخراج شده از این مطالعه، جنبه مفهومی آن باشد.
سن بیولوژیکی در بدو تولد قفل نمیشود و دادهها نشان دادند که این ساعتها در طول زندگی فرد تغییر میکنند که احتمالاً بازتابدهنده تغییرات در سلامتی هستند. ساعت زیستی برخی افراد با گذر زمان شتاب گرفته و همین عامل در سایر افراد ضرباهنگ پایدارتری را حفظ می کند و به این ترتیب دو فرد همسن مسیرهای مختلفی با پیامدهای بقای متفاوتی در پیش می گیرند.
وقتی محققان شرکتکنندگان را به گروههای جوانتر و مسنتر تقسیم کردند، ارتباط بین یک اندازهگیری اولیه واحد و مرگ در گروه مسنتر برای برخی الگوهای تشخیصی ضعیفتر بود، در حالی که ارتباط بین نرخ تغییرات و مرگ در هر دو گروه سنی ثابت ماند.
به این ترتیب پیش بینی میزان عمر یک فرد و زمان تقریبی مرگ وی به ویژه برای افراد مسن امکان پذیر شده و ردیابی تغییرات در طول زمان ممکن است اطلاعات بیشتری نسبت به یک خوانش یکباره ارائه دهد.
اعضای این تیم پژوهشی استدلال کردند که تحقیقات بعدی باید بررسی کند که آیا درمانهایی که نرخ پیری بیولوژیکی را از طریق تغییرات سبک زندگی، داروها یا سایر استراتژیها کند میکنند، میتوانند به زندگیهای طولانیتر و سالمتر منجر شوند یا خیر. آنها همچنین خواستار توسعه الگوهایی شدند که به طور خاص برای ثبت تغییرات در طول زمان طراحی شده باشند، نه اینکه از ابزارهای ساخته شده برای اندازهگیریهای تکمرحلهای اقتباس شوند.
در این میان یک معمای کنجکاویبرانگیز در تمام هفت الگوی ساعت زیستی شناخته شده در انسان ظاهر شد بر این اساس مشخص شد سن بیولوژیکی کمتر از یک سال برای هر سال تقویمی که میگذشت، افزایش می یابد و دلایل این موضوع هنوز نامشخص است، اما این مساله خود میتواند بازتابدهنده ویژگیهای عجیب در نحوه ترسیم عملکرد ساعت های زیستی بوده و یا ممکن است به این معنا باشد که برخی جنبههای پیری به سادگی توسط اندازهگیریهای مبتنی بر دی ان ای افراد قابل شناسایی و ضبط نیستند.
این مطالعه به وضوح روشن میکند که بررسی یک بخش از سن بیولوژیکی تنها در یک بازه زمانی، اگرچه مفید است، اما بخشی از تصویر کلی را از قلم میاندازد.
زیرا پیری زیستی یک فرآیند در حرکت است و نظارت بر اینکه این فرآیند به کدام سمت می رود دارای اهمیت بسیار زیادی است. به این ترتیب می توان دریافت که چرا برخی افراد نسبت به سن خود جوان تر یا پیر تر به نظر رسیده و در گام بعدی شاید بتوان سن دقیق مرگ افراد را به کمک مطالعه این ساعت های زیستی تخمین زد.
گزارش: نیروانا محمدحسینی