پژوهشگران آکادمی مطالعات پیشرفته IMT کشف کردهاند که مغز در خواب، خاطرات روزمره را با خیالپردازیها و رویدادهای بزرگ اجتماعی ترکیب میکند. این فرآیند ساختاری باعث میشود برخی رویاها بسیار واقعی و برخی دیگر سورئال و پراکنده به نظر برسند؛ ترکیبی از ویژگیهای شخصیتی فرد و تجربیات مشترک جهانی.
به گزارش سیناپرس، رویاها فقط بازپخش خاطرات روزانه نیستند. مغز در هنگام خواب تجربههای واقعی، خیالها و حتی تأثیر رویدادهای بزرگ اجتماعی را با هم ترکیب میکند و سناریوهای تازهای میسازد؛ فرایندی که باعث میشود برخی رویاها بسیار واقعی و برخی دیگر عجیب و فراواقعگرایانه به نظر برسند.
رویاها تحت تاثیر ویژگیهای شخصیتی، تجربههای فردی و حتی رویدادهای بزرگ جهانی شکل میگیرند. مغز در هنگام خواب، تجربههای روزمره را به روایتهایی زنده و گاه فراواقعگرایانه (سورئال) تبدیل میکند.
چرا برخی رویاها زنده و شبیه واقعیت احساس میشوند، در حالی که برخی دیگر پراکنده یا دشوار برای درک به نظر میرسند؟ پژوهشی تازه از سوی پژوهشگران مدرسه عالی مطالعات پیشرفته IMT در شهر لوکا (IMT School for Advanced Studies Lucca) به این پرسش پاسخ میدهد.
نتایج این پژوهش نشان میدهد که هم ویژگیهای فردی افراد و هم تجربههای مشترک زندگی میتواند بر محتوای رویاهای ما اثر بگذارد.
مطالعهای گسترده درباره رویاها و تجربههای روزمره
این پژوهش که در نشریه Communications Psychology منتشر شده است، بیش از ۳ هزار و ۷۰۰ توصیف از رویاها و تجربههای بیداری را که توسط ۲۸۷ شرکتکننده ۱۸ تا ۷۰ ساله ثبت شده بود، بررسی کرد. در طول یک دوره دو هفتهای، شرکتکنندگان هر روز تجربههای روزانه و رویاهای خود را ثبت میکردند.
پژوهشگران همچنین اطلاعات دقیقی درباره الگوهای خواب، تواناییهای شناختی، ویژگیهای شخصیتی و ویژگیهای روانشناختی شرکتکنندگان را گردآوری کردند.
تحلیل هوش مصنوعی الگوهای محتوای رویا را آشکار کرد
تیم پژوهشی برای بررسی گزارشهای رویا از روشهای پیشرفته پردازش زبان طبیعی (Natural Language Processing یا NLP) استفاده کرد تا معنا و ساختار روایتهای افراد از رویاهایشان را تحلیل کند. این روش به پژوهشگران اجازه داد رویاها را به صورت نظاممند و قابل اندازهگیری بررسی کنند.
نتایج نشان داد که رویاها تصادفی یا کاملا آشفته نیستند بلکه بازتاب تعامل پیچیدهای میان عوامل درونی و بیرونی هستند. از جمله عوامل درونی میتوان به تمایل فرد به سرگردانی ذهن (mind wandering)، میزان توجه و علاقه او به رویاها و کیفیت خواب و عوامل بیرونی به رویدادهای اجتماعی بزرگ مانند همهگیری COVID ۱۹ اشاره کرد.
مغز در خواب چگونه واقعیت را دگرگون میکند
پژوهشگران با مقایسه توصیفهای مربوط به زندگی روزمره با گزارشهای رویاها دریافتند که مغز صرفا تجربههای بیداری را بازپخش نمیکند بلکه آنها را دگرگون و بازترکیب میکند. برای مثال، مکانهای آشنایی مانند محل کار، بیمارستان یا مدرسه معمولاًبه همان شکل واقعی بازتولید نمیشوند.
در عوض، این مکانها در رویاها به صحنههایی زنده تبدیل میشوند که عناصر مختلف را با هم ترکیب میکنند و زاویه دید یا موقعیتها را به شکلهای غیرمنتظره تغییر میدهند.
این فرآیند نشان میدهد که رویاها نوعی بازسازی فعال واقعیت هستند. ذهن در این فرایند خاطرهها را با تجربههای خیالی یا پیشبینیشده در هم میآمیزد و سناریوهای تازهای میسازد که میتوانند بسیار غوطهورکننده یا حتی فراواقعگرایانه به نظر برسند.
شخصیت و رویدادهای زندگی سبک رویا دیدن را شکل میدهند
این پژوهش نشان میدهد که تجربه رویا دیدن در افراد بسیار متفاوت است. افرادی که ذهنشان بیشتر دچار سرگردانی یا پرسهزدن ذهنی میشود، بیشتر گزارش کردهاند که رویاهایشان ناپیوسته و دائما در حال تغییر است. در مقابل، افرادی که معتقدند رویاها معنادار و مهم هستند، محیطهای رویا را غنیتر و واقعیتر توصیف کردهاند.
این پژوهش همچنین بررسی کرد که رویدادهای بزرگ اجتماعی چگونه بر رویاها اثر میگذارند. دادههایی که پژوهشگران دانشگاه ساپیِنزا رم در دوره قرنطینه ناشی از همهگیری COVID ۱۹ جمعآوری کرده بودند، بعدا با یافتههای پژوهشگران مدرسه عالی مطالعات پیشرفته IMT در لوکا مقایسه شد.
این مقایسه نشان داد که در دوران قرنطینه، رویاها از نظر هیجانی شدیدتر بودند و اغلب مضامینی مانند محدودیت، محصور بودن یا از دست دادن آزادی را در بر میگرفتند. با گذشت زمان، شدت این الگوها کاهش یافت؛ موضوعی که نشان میدهد محتوای رویاها همزمان با سازگاری روانی افراد با رویدادهای بزرگ زندگی تغییر میکند.
رویاها بازتاب یک فرآیند ذهنی پویا هستند
«والنتینا السه» (Valentina Elce)، پژوهشگر مدرسه عالی مطالعات پیشرفته IMT در لوکا و نویسنده اصلی این مقاله، میگوید: «یافتههای ما نشان میدهد رویاها صرفا بازتابی از تجربههای گذشته نیستند بلکه فرایندی پویا هستند که هم از ویژگیهای شخصیتی ما و هم از تجربههایی که در زندگی پشت سر میگذاریم تاثیر میپذیرند.
با ترکیب دادههای گسترده با روشهای محاسباتی توانستیم الگوهایی در محتوای رویاها شناسایی کنیم که پیش از این تشخیص آنها بسیار دشوار بود».
هوش مصنوعی افقهای تازهای برای پژوهش درباره رویاها میگشاید
به نقل از آنا، این پژوهش همچنین به نقش روبهافزایش هوش مصنوعی در مطالعه رویاها اشاره میکند. مدلهای پردازش زبان طبیعی (Natural Language Processing – NLP) توانستند معنا و ساختار روایتهایی را که افراد از رویاهای خود نوشته بودند با دقتی قابل مقایسه با ارزیابی داوران انسانی مستقل تحلیل و ثبت کنند.
به گفته پژوهشگران، این توانایی میتواند راه را برای مطالعه آگاهی، حافظه و سلامت روان در مقیاسی گستردهتر و با یکنواختی و دقت تحلیلی بیشتر هموار کند.