نتایج یک پژوهش جدید نشان میدهد مصرف غذاهای فوقفرآوری شده بهطور مستقل از سایر عوامل رژیم غذایی، باعث کاهش تمرکز و افزایش خطر ابتلا به زوال عقل میشود. با توجه به اینکه این غذاها بخش بزرگی از کالری دریافتی مردم را تشکیل میدهند، این یافته هشداری جدی برای سلامت عمومی است.
به گزارش سیناپرس، پژوهشگران دریافتند، مصرف غذاهای فوق فرآوری شده با کاهش توجه و افزایش خطر زوال عقل مرتبط است.
نتایج پژوهش جدید، ارتباطی نگرانکننده بین مصرف غذاهای فوق فرآوری شده (UPF) و کاهش عملکرد شناختی، به ویژه در زمینه توجه و همچنین افزایش خطر ابتلا به زوال عقل را نشان میدهد. این یافتهها مستقل از کیفیت کلی رژیم غذایی افراد است و زنگ خطری جدی برای سلامت عمومی محسوب میشود.
غذاهای فوق فرآوری شده که بهعنوان فرمولاسیونهای صنعتی متشکل از مواد تشکیلدهنده تصفیه شده و افزودنیهای آرایشی با حداقل محتوای غذای کامل تعریف میشوند، بخش قابلتوجهی از رژیم غذایی در کشورهای توسعه یافته را تشکیل میدهند. در استرالیا، این میزان به تقریبا ۴۲ درصد از کل انرژی دریافتی میرسد و روند مشابهی در کشورهای با درآمد پایین و متوسط نیز مشاهده میشود.
نتایج تحقیقات موجود نشان میدهد که مصرف بالاتر غذاهای فوق فرآوری شده با عملکرد شناختی ضعیفتر و خطر بالاتر ابتلا به زوال عقل مرتبط است، با این حال، به دلیل ناهمگونی تحقیقات و همزمانی کیفیت پایین رژیم غذایی با مصرف بالاتر غذاهای فوق فرآوری شده، این نتیجهگیریها قطعی نیستند. برخی از شاخصهای رایج کیفیت رژیم غذایی بهعنوان مثال رویکردهای غذایی برای توقف فشار خون بالا (DASH) یا شاخص تغذیه سالم جایگزین (AHEI) شامل برخی مواد فوق فرآوری شده ازجمله گوشت فرآوری شده میشوند که ارزیابی تاثیر مصرف غذاهای فوق فرآوری شده به خودی خود بر سلامت را دشوار میکنند.
کمیسیون سلامت عمومی نشریه پزشکی «لنست» در سال ۲۰۲۴ در مورد مدیریت زوال عقل به این نتیجه رسید که شواهد بسیار کمی برای تایید ارتباط علّی بین کاهش مصرف غذاهای فوق فرآوری شده و پیشگیری از زوال عقل وجود دارد اما نتایج پژوهش کنونی به دنبال توضیح نقش غذاهای فوق فرآوری شده در خطر زوال عقل جدا از کیفیت کلی رژیم غذایی بود.
پژوهشگران برای درک این موضوع، ۲۱۹۲ بزرگسال استرالیایی در سنین ۴۰ تا ۷۰ سال، مرحلهای که عوامل خطر زوال عقل انباشته و علائم آن نمایان میشوند را ارزیابی کردند. بیشتر شرکتکنندگان زن بودند و میانگین سنی آنان حدود ۵۷ سال بود.
غذاهای فوق فرآوری شده ۲۱ درصد از کل میزان روزانه غذا و نوشیدنیهای مصرفی و ۴۱ درصد از کل انرژی دریافتی را تشکیل میدادند و سهم انرژی با افزایش مصرف غذاهای فوق فرآوری شده افزایش مییافت.
رایجترین غذاهای فوق فرآوری شده مصرفی شامل نوشیدنیها و دسرهای لبنی، نوشیدنیهای شیرین، تنقلات شور بستهبندی شده و محصولات سیبزمینی، گوشت فرآوری شده و غذاهای آماده بودند که هر کدام بین ۲.۴ تا ۲.۹ درصد از کل مصرف را تشکیل میدادند.
مصرف بالاتر غذاهای فوق فرآوری شده در بین مردان و افراد جوانتر مشاهده شد. همچنین با سطح تحصیلات پایینتر، چاقی و پایبندی کمتر به رژیم غذایی مدیترانهای که بیشتر حاوی غذاهای فوق فرآوریشده کم در نظر گرفته میشود، مرتبط بود.
افزایش ۱۰ درصدی مصرف این مواد، معادل مصرف روزانه یک بسته ۱۵۰ گرمی چیپس سیبزمینی است که این میزان با کاهش متوسط اما مداوم ۰.۰۵ امتیازی در نمرات توجه شرکتکنندگان همراه بود. بهطور همزمان، نمرات در شاخص تعدیلشده خطر زوال عقل، ۰.۲۴ افزایش یافت. هرچند این تاثیرات در مقیاس فردی کوچک به نظر میرسند، اما روند کلی نشاندهنده کاهش مداوم توجه با افزایش مصرف غذاهای فوق فرآوری شده و تفاوتهای قابلتوجهی در بالاترین گروه مصرفکننده غذاهای فوق فرآوری شده مشاهده شده است.
تاثیر مستقل از کیفیت رژیم غذایی
یکی از جنبههای مهم این پژوهش، تلاش برای جداسازی تاثیر غذاهای فوق فرآوری شده از کیفیت کلی رژیم غذایی بود. نتایج تحقیقات پیشین اغلب به دلیل همزمانی مصرف بالای غذاهای فوق فرآوری شده با رژیم غذایی نامناسب، قادر به نتیجهگیری قطعی نبودند، با این حال، نتایج پژوهش کنونی نشان میدهد که حتی با در نظر گرفتن کیفیت کلی رژیم غذایی، مصرف غذاهای فوق فرآوری شده بهطور مستقل با پیامدهای منفی شناختی مرتبط است.
پیامدها برای سلامت مغز
این یافتهها بر اهمیت توجه به ترکیب مواد غذایی مصرفی و کاهش وابستگی به غذاهای فوق فرآوری شده تاکید میکند. با توجه به افزایش شیوع زوال عقل در سراسر جهان، شناسایی عوامل قابل تعدیل مانند رژیم غذایی، اهمیت حیاتی پیدا میکند.
به نقل از خراسان رضوی، پژوهشگران معتقدند که این نتایج میتواند مبنایی برای توصیههای بهداشتی قویتر در مورد محدود کردن مصرف غذاهای فوق فرآوری شده برای حفظ سلامت مغز و پیشگیری از زوال عقل باشد.
نتایج این پژوهش در نشریه Alzheimer’s & Dementia: Diagnosis, Assessment, & Disease Monitoring منتشر شده است.