در دنیای پیچیده علوم پزشکی، گاه یافتههایی پدیدار میشوند که باورهای رایج را به چالش کشیده و افقهای نوینی را پیش روی پژوهشگران میگشایند. یکی از این دستاوردهای حیرتانگیز، نتایج مطالعات اخیر است که نشان میدهد سطوح بالاتر تریگلیسیرید (چربی خون) در سالمندان، ممکن است با کاهش خطر ابتلا به زوال عقل و کند شدن روند افت شناختی همراه باشد.
به گزارش سیناپرس، به طور کلی باور عموم مردم بر این است که چربی خون بالا امری مضر و خطرناک محسوب شده و مطالعات متعددی نیز این موضوع را با افزایش اختلالات قلبی و عروقی مرتبط میداند اما نتایج پژوهش منتشر شده در مجله تخصصی «آکادمی نورولوژی» (Academy of Neurology)، حاوی پیامی متناقض در این رابطه است.
بر این اساس مشخص شد اگرچه افزایش چربی خون عموما با خطرات قلبی-عروقی گره خورده است، اما داشتن سطوح بالاتر تریگلیسیرید، میتواند به عنوان یک سپر محافظتی در برابر آلزایمر عمل کند. البته باید تاکید کرد که این یافتهها به معنای اثبات قطعیِ جلوگیری کامل از زوال عقل نیست، بلکه همبستگی آماری جالبی را میان این دو متغیر آشکار ساخته است.
از منظر فیزیولوژیک، تریگلیسیریدها رایجترین نوع چربی موجود در خون هستند که عمدتا اسیدهای چرب را تشکیل میدهند. جالب آنکه تا ۹۵ درصد از چربیهای دریافتی ما از رژیم غذایی، به شکل تریگلیسیرید ذخیره شده و نقش حیاتی در تامین انرژی بدن ایفا میکنند.
محققان معتقدند که مغز نیز برای فعالیتهای پیچیده خود نیازمند منابع انرژی غنی است و تریگلیسیریدها میتوانند منبع اصلی تامین انرژی برای سلولهای عصبی باشند. بنابراین، سطوح بالاتر این چربیها ممکن است بازتابدهندهای از سلامت کلی سیستم بدنی و سبک زندگی فردی باشد که در نهایت، فرد را در برابر فرآیند زوال عقل مصونتر نگه میدارد.
بر این اساس، تریگلیسیریدها میتوانند به عنوان شاخصی پیشبینیکننده و مفید برای ارزیابی خطر زوال عقل در جمعیتهای مسنتر مورد توجه قرار گیرند.
در این مطالعه جامع، دانشمندان از پایگاههای دادهای بخش مراقبتهای بهداشتی بهره جستند تا گروهی شامل ۱۸,۲۹۴ نفر را بررسی کنند. ویژگی بارز این گروه، میانگین سنی ۷۵ سال بود که پیش از شروع مطالعه هیچگونه تشخیصی مبنی بر بیماری آلزایمر یا زوال عقل نداشتهاند.
شرایط سلامت و عملکرد ذهنی این مشارکتکنندگان به مدت متوسط شش سال تحت رصد دقیق قرار گرفت. در طول این دوره، ۸۲۳ نفر از شرکتکنندگان به زوال عقل مبتلا شدند که این آمار پایهای برای تحلیلهای بعدی فراهم آورد.
محققان در هر سال از طول مطالعه، سطح کلسترول بد یاLDL ، کلسترول خوب یا HDL و تریگلیسیرید افراد را اندازهگیری کردند. سپس، شرکتکنندگان را بر اساس میزان تریگلیسیرید ناشتا (در حالت گرسنگی) به چهار دسته تقسیم نمودند. میانگین تریگلیسیرید در این گروه ۱۰۶ میلیگرم در دسیلیتر ثبت شد.
لازم به ذکر است که طبق استانداردهای بالینی، سطح تریگلیسیرید زیر ۱۵۰ میلیگرم در دسیلیتر برای بزرگسالان طبیعی و سالم تلقی میشود.
پس از اعمال تعدیلهای آماری برای حذف متغیرهای مداخلهگر (مانند سن، جنسیت، فشار خون و سایر عوامل موثر بر خطر زوال عقل)، نتایج بسیار قابل تاملی حاصل شد: دو برابر شدن سطح تریگلیسیرید با ۱۸ درصد کاهش خطر ابتلا به زوال عقل مرتبط بود. این یافته نشان میدهد که حتی در محدودهای که چربی خون از نظر استاندارد کمی بالاتر است، اثرات حفاظتی قابل توجهی مشاهده میشود.
علاوه بر این، محققان دریافتند که سطوح بالاتر تریگلیسیرید با «کاهش آهستهتر شناخت ترکیبی» همراه است. منظور از شناخت ترکیبی، نتیجهگیری نهایی مجموعهای از آزمونهاست که شامل عملکرد کلی، سرعت پردازش روانی-حرکتی، مهارتهای زبانی، کارکردهای اجرایی (مانند برنامهریزی و تصمیمگیری) و حافظه در طول زمان است. به بیان سادهتر، افرادی که تریگلیسیرید بالاتری داشتند، آهستهتر دچار افت در این تواناییهای ذهنی شدند.
با وجود این یافتههای امیدبخش، محققان با احتیاط تاکید کردهاند که تفسیر این نتایج نباید به معنای توصیه به افزایش مصرف چربیها باشد. آنها تصریح کردند که در مطالعات آینده، باید به بررسی دقیقتری پرداخت تا مشخص شود آیا اجزای خاصی در ساختار تریگلیسیریدها وجود دارند که مستقیما عملکرد شناختی را تقویت میکنند یا خیر. همچنین، مکانیسم دقیق این تعامل و نحوه تعادل میان فواید احتمالی برای مغز و خطرات قلبی-عروقی آن، نیازمند تحقیقات گستردهتر است.
این پژوهش یادآور آن است که طبیعت انسان پیچیدهتر از آن است که بتوانیم برخی از مولفههای آن را به سادگی «خوب» یا «بد» برچسب بزنیم و شاید رازهای سلامتی در همین ظرافتهای بیولوژیکی نهفته باشد.
مترجم: فاطمه کردی