نسخه سبز خودکفایی؛ ایران در مسیر مهندسی زیست دارویی

پژوهش‌های فناورانه در حوزه بیوتکنولوژی گیاهان دارویی نشان می‌دهد ایران با شناسایی ترکیبات موثر بومی و انتقال مسیرهای زیستی آن‌ها به میزبان‌های صنعتی، می‌تواند ضمن کاهش وابستگی دارویی، به تولید پایدار و صادرات‌محور داروهای گیاهی دست یابد و جایگاه خود را در اقتصاد دانش‌بنیان تقویت کند.

کریم فرماپور، دانشجوی دکترای بیوتکنولوژی باغبانی در حوزه گیاهان دارویی با اشاره به تنوع بالای ارقام گیاهان دارویی در استان‌های مختلف کشور به خبرنگار خبرگزاری سیناپرس گفت: هر رقم، متناسب با شرایط محیطی خاص خود، ترکیبات دارویی متفاوتی تولید می‌کند؛ ترکیباتی که می‌توانند در صنایع داروسازی، غذایی، آرایشی‌ـ‌بهداشتی و دیگر بخش‌ها نقش‌آفرین باشند.

به گفته وی، گرچه گرایش جهانی از داروهای سنتزی به سمت داروهای با پایه گیاهی در حال افزایش است، اما داروهای گیاهی نیز پیش از ورود به بازار ملزم به عبور از مراحل دقیق آزمایش‌های ایمنی زیستی و تأییدیه‌های علمی هستند.

فرماپور تاکید کرد: گیاهان دارویی علاوه بر ترکیبات مفید، ممکن است حاوی مواد بالقوه مضر نیز باشند؛ موضوعی که پژوهش‌ها را به سمت شناسایی و جداسازی تک‌ترکیبات موثر و ایمن سوق داده است. این رویکرد، هم از نظر علمی و هم اقتصادی، امکان افزایش بهره‌وری و طول عمر محصولات دارویی را فراهم می‌کند.

این پژوهشگر عنوان کرد: مسیر توسعه در این حوزه از شناسایی و مقایسه گیاهان دارویی بومی با نمونه‌های سایر مناطق آغاز می‌شود و با بررسی متابولیت‌ها و ترکیبات دارویی شاخص ادامه می‌یابد. در مراحل بعد، این ترکیبات وارد فازهای تحقیقاتی پیشرفته می‌شوند تا قابلیت تولید صنعتی پیدا کنند.

به گفته وی، ایران با قرار گرفتن بر نوار خشکی جهان، از مزیت برخورداری از گیاهان دارویی مقاوم به خشکی، شوری و شرایط سخت محیطی بهره‌مند است؛ مزیتی که می‌تواند پایه‌ای برای تولید پایدار و صادرات‌محور باشد.

فرماپور با اشاره به نقش بیوتکنولوژی در آینده این صنعت گفت: با شناسایی مسیرهای بیوسنتزی متابولیت‌های ثانویه در گیاهان دارویی، می‌توان این مسیرها را به میزبان‌های نابجا مانند مخمرها منتقل کرد؛ میزبان‌هایی که قادرند به‌صورت ۲۴ ساعته، خارج از فصل و با راندمان بالا، ترکیبات دارویی مورد نیاز بازار داخلی و صادراتی را تولید کنند. در این میان، مهندسی متابولیک و زیست‌شناسی مصنوعی به‌عنوان پیشران‌های اصلی اقتصاد دارویی جهان، نقشی کلیدی ایفا می‌کنند.

وی معتقد است: توسعه این فناوری‌ها نه‌تنها می‌تواند نیاز بازار داخلی را تامین کند، بلکه با ایجاد ارزآوری، کشور را از وابستگی دارویی به دیگران بی‌نیاز سازد. امروز اگرچه استفاده از گیاهان دارویی از عطاری‌ها تا صنایع مختلف رواج دارد، اما هدف نهایی پژوهشگران، عبور از مصرف سنتی و حرکت به سوی تولید فناورانه، استاندارد و صادرات‌محور است؛ مسیری که می‌تواند گیاهان دارویی ایران را به یکی از ستون‌های اقتصاد دانش‌بنیان کشور تبدیل کند.

خبرنگار: پروین ابراهیمی