وزیر علوم در اختتامیه جشنواره خوارزمی:
اقتصاد دانشبنیان چارهای جز فروتنی در برابر تخریب خلاق ندارد
سیونهمین دوره جشنواره بینالمللی خوارزمی و بیست و هفتمین دوره جشنواره جوان خوارزمی صبح امروز (دوشنبه، ۲۷ بهمن) در ساختمان وزارت علوم با حضور دکتر محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت و دکتر حسین سیمایی، وزیر علوم برگزار شده و برگزیدگان معرفی شدند.
به گزارش خبرگزاری سیناپرس، متن کامل سخنرانی وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در سیونهمین دوره جشنواره بینالمللی خوارزمی به شرح ذیل است:
خدمت معاون اول محترم رئیس جمهور جناب آقای دکتر عارف که از شخصیتهای علمی و فناوران ارشد کشور هستند خیر مقدم عرض میکنم. ایشان در تاریخ فناوری بعد از انقلاب اسلامی در تولید محصول ملی و استراتژیک به خصوص در دوران دفاع مقدس نقش موثری داشتند. خیلی خوشبختیم از اینکه از پشتیبانیهای موثر دکتر عارف برای پیشبرد اهداف علم تحقیقات و فناوری برخوردار هستیم.
ما از آذر ماه که هفته پژوهش را برگزار کردیم تا امروز رویداد های مکرر علمی، فرهنگی و فناوری داشتیم. اگر همه رویدادها فهرست شود خواهید دید که شاید هفتهای نگذشته که دانشگاههای ما یک رویداد بزرگ را تجربه نکرده باشند.
روز گذشته جشنواره فارابی بسیار باشکوه و با بیش از ۳۰ برگزیده در حوزه علوم انسانی با حضور ارجمند رئیس جمهور محترم برگزار شد و امروز در خدمت فناوران و نوآوران عزیز در این جلسه با حضور معاون اول محترم رئیس جمهور هستیم.
در کنار این موارد پروژهها و مسئولیتهایی است که از طرف دولت واگذار میشود به دانشگاهها. شاید گزاف نباشد اگر بگویم هر هفته بعضی از دانشگاههای ما با نهاد ریاست جمهوری در رفت و آمد هستند برای تبادل اطلاعات، گزارش دادن و ماموریت گرفتن علمی، تحقیقاتی و فناوری. انصافاً در این دوره شاهد فعال شدن مسئولیت اجتماعی دانشگاه و مسئولیت پذیری هستیم. همچنین شاهد هستیم که دولت سعیِ بلیغی دارد که حوزههای علمی، فرهنگی و فناوری را تقویت کند.
جشنواره خوارزمی آیینهای از بلوغ علمی جامعه دانشگاهی ایران و نمایشی است از ذهن خلاق ایرانی است که هنوز در پی فتح قلههای دانایی است. ما امروز در برابر یک دوراهی تاریخی قرار گرفتیم؛ مسیر اول مسیر «تقلید و بهبود تدریجی» هست که ما را به بازیکنی خوب در زمین دیگران تبدیل میکند.
مسیر دوم مسیر «تخریب خلاق» هست اگر به تاریخ فناوری و جوایز نوبل سری بزنید خواهید دید که موتور رشد اقتصادی در بسیاری از کشورها تاکنون مبتنی بر تقلید یا شتاب دهی بوده اما هیچ کشوری بدون تجربه «طوفان تخریب خلاق» به اقتصادی پیشرفته دست نیافته. این برای ما یک پیام راهبردی دارد که اقتصاد دانش بنیان چارهای جز فروتنی و گشادهرویی در برابر تخریب ندارد. نیچه یک فیلسوف شهیر آلمانی تعبیر جالبی دارد که امروز میشود برای تخریب خلاق از آن استفاده کرد: «اگر بخواهد معبدی نو ساخته شود لاجرم باید معبد قبلی خراب شود»
منظور از تخریب تعطیلی و انهدام نیست؛ تخریب خلاق یعنی بیرون ریختن کهنهها به دست خود قبل از اینکه از کار بیفتد و مستهلک شویم. یعنی اینکه یک شرکت دانش بنیان یا یک فناور باید جرات کند محصول دیروز خود را خودش از بازار حذف کند پیش از آنکه دیگران این کار را با محصولی نوآور و بهتر انجام دهند. یعنی دانشگاه ما باید جرات کند از وابستگی به مسیر، خود را نجات دهد. قواعدی را که به آن صرفا عادت کرده یا تعبد پیدا کرده تعطیل کند و رشتهای نو و قاعدهای پویا بیافریند. این تخریب فعال مقدمه سرمایهگذاری در نوسازی و جوهره نوآوری است.
مایلم سوالی را در جمع شما پژوهشگران مطرح کنم: آیا نوآوری صرفاً یک مسئله فنی و مهندسی است؟ دیروز در جشنواره فارابی به نحوی عقیده خودم را عرض کردم که چون موضوع توسعه انسان هست و انسان یک موجود پیچیده و ذوابعاد است لذا نوآوری محصول تعامل پویا و متواضعانه علوم مهندسی با علوم انسانی، اقتصاد باروانشناسی با مدیریت و … است.
نمیتوان در یک اکوسیستم نوآوری با ذهنیت صرفاً خطی یا فنی محصولی خلق کرد که قرار است با پیچیدگیهای رفتار انسان و بازار مواجه شود. از طرف دیگر ذهنیت علوم انسانی هم صرفاً نمیتواند به خلق محصول دست پیدا کند. به هر حال نوآوری تنها محصول آزمایشگاه نیست محصول برخورد ایدههای متفاوت است
یک نکته خطیر برای نوآوران جدید این هست که نوآوران قبلی با استفاده از «رانتِ موقعیت» که لزوماً بار منفی ندارد و با حق تقدمی که پیدا کردهاند و برتری بالفعلی که دارند؛ ممکن است جلویِ تخریب فعال فناوران جدید را بگیرند تا رقیب متولد نشود. لذا دولت باید حمایتگر فناوران و نوآوران جدید باشد تا به دست رقبای قویتر حذف نشود. وظیفه دولت نه حمایت کورکورانه از غولهاق موجود نه تخریب آنهاست؛ بلکه گشودن میدان برای ورود «تخریبکنندکان جدید» است.
به دوستان جوان برگزیده خوارزمی می دوباره تاکید بکنم از مرزها نترسید! مرزهای علمی تصنعی و بهدلیل محدودیت انسانی است. نوآوری یک کنش میان رشتهای است.
