2026؛ نقطه عطفی در پیشرفتهای علمی و فناوری جهان
رشد شمار دانشمندان حوزه هوش مصنوعی، ماموریت اکتشاف ماههای کره زمین و مریخ و حفاری عظیم کف اقیانوس در میان مجموعه پیشرفتهایی است که پژوهشها را در سال 2026 شکل میدهند.
به گزارش خبرگزاری سیناپرس به نقل از nature، هرساله با آغاز سال نوی میلادی، پیشبینیهایی پیرامون اتفاقات علمی که قرار است در آن سال رقم بخورد، منتشر میشود. امسال هم از این امر مستثنی نیست. در این گزارش به برخی از این پیشبینیها اشاره می کنیم.
هوش مصنوعی در علم
بررسیها نشان میدهد که هوش مصنوعی در سالی که گذشت با پیشرفت چشمگیری روبرو بود که گمانهزنیها حکایت از تداوم این روند رو به رشد دارد. «عاملهای هوش مصنوعی که چند مدل زبانی بزرگ (LLM) را برای انجام فرایندهای پیچیده و چندمرحلهای ادغام میکنند، به طور گستردهتری مورد استفاده قرار خواهند گرفت به گونهای که برخی از آنها با نظارت انسانی کمی همراه هستند.
سال 2026 ممکن است با نخستین پیشرفتهای علمی مهم حاصل از هوش مصنوعی همراه باشد، اما به نظر میرسد استفاده بیشتر از این فناوری میتواند منجر به بروز نقصهای جدی در برخی سیستمها شود. محققان پیش ازاین خطاهایی را گزارش کردهاند که عاملهای هوش مصنوعی مستعد آن هستند مانند حذف دادهها.
در سال 2026 قرار است مفاهیم و رویکردهایی فراتر از LLMها ارائه شوند که بر طراحی مدلهای هوش مصنوعی در مقیاس کوچکتر متمرکز خواهد بود. این سیستمهای تولیدکننده متن نیستند بلکه پردازشگر نمایشهای ریاضی اطلاعات محسوب میشوند.
شتاب در ویرایش ژنی
در سالی که تازه شروع شده، راهاندازی دو آزمایش بالینی برای توسعه ژندرمانیهای شخصیسازی شده به منظور درمان کودکان مبتلا به اختلالات ژنتیکی نادر اتفاق خواهد افتاد. این درمان، پیشتر باعث درمان پسربچهای مبتلا به یک اختلال متابولیک نادر شد که با درمان CRIPSR متناسب با اصلاح جهش خاص بیماریزا، گسترش مییابد.
تیم پزشکانی که این کودک را درمان کرده بود، قصد دارد تاییدیه اجرای یک آزمایش بالینی را از سازمان غذا و داروی آمریکا اخذ کرده و به واسطه آن، درمان ویرایش ژنی را در سایر کودکان مبتلا به اختلالات متابولیک نادر مورد استفاده قرار دهند. این شرایط ناشی از تغییراتی است که در 7 ژن بدن کودکان رخ میدهد و با این نوع ویرایش ژنی قابل درمان است. امید میرود امسال آزمایش مشابهی برای درمان اختلالات ژنتیکی سیستم ایمنی انجام شود.
آزمایش خونی برای تشخیص 50 نوع سرطان
انتظار میرود انگلیسیها که پیشتر یک آزمایش خون را برای شناسایی حدود 50 نوع سرطان پیش از بروز علائم ابداع کرده بودند، وارد فاز بالینی شوند. در این تست، تکههای DNA آزاد شده توسط سلولهای سرطانی در خون غربالگری میشوند و به این ترتیب، نوع بافت یا اندامی که سیگنال از آن دریافت میشود، شناسایی میشود.
این آزمایش روی بیش از 140 هزار شرکتکننده مورد بررسی قرار گرفته و در صورت امیدوارکننده بودن نتایج، مقامات بهداشتی انگلیس قصد دارند این ابزار را در اختیار بیمارستانها قرار دهند.
ترافیک سنگین در ماه
کره ماه امسال آبستن ماموریتهای متعددی است. «آرتمیس2» ناسا قرار است چهار فضانورد را برای پرواز به دور ماه با فضاپیمای «اوریون» اعزام کند. این پرواز 10 روزه، نخستین ماموریت دارای سرنشین به کره ماه از دهه 1970 خواهد بود که به آمادهسازی برای ماموریتهای بعدی برای فرود روی ماه کمک خواهد کرد.
چین در حال آمادهسازی برای پرتاب کاوشگر بعدی خود یعنی «چانگ ای-7» در ماه آگوست خواهد بود. این ماموریت از یک فضاپیمای جهنده با قابلیتهای جذب شوک استفاده خواهد کرد. هدف آن، رسیدن به نزدیکی قطب جنوب است؛ منطقهای پوشیده از سنگ و دهانه که فرود روی آن منطقه چالشبرانگیز است.
در سال 2023، فضاپیمای «چاندرایان-3» هند، اولین فضاپیمایی بود که با موفقیت در نزدیکی قطب جنوب در کره ماه فرود آمد. اگر این کاوشگر فرود موفقی داشته باشد، «چانگ ای-7» به دنبال یخ آب خواهد بود و به بررسی زلزلههای ایجاد شده روی کره ماه میپردازد.
مأموریتهای اکتشافی در قمرهای مریخ
محققان همچنان در سال جدید هم چشم از مریخ برنمیدارند به طوری که ژاپن قصد دارد ماموریت اکتشاف قمرهای مریخ (MMX) خود را برای بازدید از دو قمر سیاره سرخ، فوبوس و دیموس، آغاز کند. این فضاپیما نمونههایی از سطح فوبوس جمعآوری کرده و آنها را در سال 2031 به زمین باز میگرداند که تاکنون سابقه نداشته است.
آژانس فضایی اروپا در نظر دارد ماهواره شکارچی سیاره خود را با عنوان PLATO تا پایان سال آینده پرتاب کند. این ماهواره که مجهز به 26 دوربین بوده و بیش از 200 هزار ستاره درخشان را رصد خواهد کرد و نیز سیارات دوقلوی زمین را با دمایی شناسایی میکند که امکان تشکیل آب مایع را فراهم میکند.
نخستین ماموریت خورشیدی هند، ماهواره Aditya-L1 است که خورشید را در طول حداکثر فعالیت خورشیدی، اوج یک چرخه فعالیت تقریبا 11 ساله، با بالاترین میزان لکههای خورشیدی، شعلهها و طوفانهای خورشیدی رصد خواهد کرد. این ماهواره از سال گذشته در مدار هاله قرار داشته که امکان مشاهده مداوم خورشید را در فاصله حدود 1.5 میلیون کیلومتری از زمین فراهم میکند.
دادههای به دست آمده از سوی این ماهواره به محققان کمک میکند تا تصویر بهتری از سطح خورشید در حداکثر فعالیت خورشیدی بسازند.
سیستمهای حفاری جدید
در سال جدید انتظار میرود کشتی حفاری اقیانوس چین موسوم به «منگ شیانگ»، اولین سفر علمی خود را آغاز کند. این کشتی برای حفاری تا عمق 11 کیلومتری از پوسته اقیانوسی به سمت گوشته زمین و جمعآوری نمونه طراحی شده است. این کار به محققان کمک میکند در مورد چگونگی شکلگیری کف اقیانوس و عوامل محرک فعالیت تکتونیکی، اطلاعات کسب کنند.
فیزیکدانان قرار است امسال برخورددهنده بزرگ هاردونی (LHC) در آزمایشگاه فیزیک ذرات اروپا واقع در «سرن» در حوالی ژنو سوئیس بهروزرسانی شود. LHC آخرین ذرات خود را به مدت سه سال برخورد خواهد داد و سپس خاموش میشود تا دستگاهی به شدت بسیار بالا، معروف به LHC با درخشندگی بالا، نصب شود که در سال 2030 شروع به کار خواهد کرد.
از سوی دیگر، محققان آزمایشگاه شتابدهنده ملی فِرمی در ایلینوی، امیدوارند بتوانند ساخت آشکارساز Mu2e را در ماه آوریل به پایان برسانند. این آزمایش بررسی خواهد کرد که آیا این آشکارساز یک ذره زیراتمی مرموز با عمر کوتاه میتواند بدون تشکیل ذرات اضافی به الکترون تبدیل شود یا خیر. پس از اتمام ساخت و ساز، تیم این آزمایشگاه باید زمانی را برای تنظیم آهنرباها صرف کند. انتظار میرود جمعآوری دادهها در سال 2027 آغاز شود.
مترجم: ندا اظهری
