یک ماه پیش بود که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی میزان فروش فیلمها و سینماهای کشور در نیمۀ اول سال ۱۴۰۳ را اعلام کرد. بر اساس اعلام این نهاد فروش فیلمها و سینماهای کشور ۹۱۲ میلیارد و ۵۵۰ میلیون تومان بوده است و از این بین ۱۶ میلیون و ۱۹۷ هزار و ۹۷۵ نفر هم به دیدن فیلمهای اکران شده در سینماها رفتند. اعداد ارائه شده از سوی وزارت ارشاد تنها شامل فروش فیلمها نمیشود بلکه ذائقۀ مخاطبان و همچنین نمایی کلی از وضعیت سینما را نیز تا حد زیادی مشخص میکند.
کمدیها در صدر فیلمهای پر مخاطب
مهدی نوروز: فرقی نمی کند در دهۀ ۶۰ باشیم یا دهۀ ۱۴۰۰، در ۴ دهۀ گذشته فیلمهای کمدی همواره بیشترین مخاطب را برای سینماهای ایران به همراه داشتهاند. امسال نیز در میان فیلمهای اکران شده، «تگزاس ۳» با ۷۶ هزار و ۱۴۰ سانس و فروش بیش از ۲۳۴ میلیارد و ۹۲۱ میلیون تومان در جایگاه اول قرار گرفته و پس از آن «تمساح خونی» با ۵۵ هزار و ۸۷۰ سانس و فروش بیش از ۱۴۶ میلیارد و ۷۱۴ میلیون تومان جایگاه دوم را به دست آورده است و البته پس از این دو فیلم کمدی، فیلم غیرکمدی «مست عشق» قرار دارد که با ۴۶ هزار و ۶۸۵ سانس و فروش بیش از ۱۲۰ میلیارد و ۱۲۶ میلیون تومان سوم شده است.
رویایی که تکرار نشد
به گزارش خبرگزاری سینا، باز هم فرقی نمیکند که در دهۀ ۶۰ باشیم یا ۱۴۰۰ زیرا در هیچ دورهای پس از آن تاریخ، سینما دیگر از لحاظ مخاطب رکورد سالهای پایانی دهۀ ۶۰ را نزد. مطابق آماری که سال گذشته در ایسنا منتشر شد، بالاترین میزان مخاطب برای سینما مربوط به سال ۱۳۶۹ بوده است. در این سال ۸۱ میلیون و ۷۰۰ هزار قطعه بلیط سینما فروخته شد. بنابراین بی راه نیست اگر درخشانترین دورۀ سینما را از لحاظ مخاطب بین ۱۳۶۶ تا ۱۳۶۹ قلمداد کنیم. این دوره حتی در دهۀ هفتاد و با وجود فضای نسبتاً بازتر و فیلمهای متنوعتر هم تکرار نشد و در دو دهۀ پس از آن نیز فروش سینما افتان و خیزان در رویای رسیدن به عدد رویایی سال ۱۳۶۹ بود اما هرگز نتوانست آن را تکرار کند. بر پایۀ همین آمار، از سال ۱۳۷۵ میزان تعداد تماشاگران سینما در طول یک سال به زیر ۵۰ میلیون نفر سقوط کرده است، این سقوط آزاد در سال ۱۳۸۰ به ۲۲ میلیون نفر رسیده، سال ۱۳۹۲ حتی به ۹ میلیون نفر نیز رسیده است و پس از آن مجدد روندی افزایشی داشته و در دو سال منتهی به ۱۳۹۹ بین ۲۸ تا ۲۶ میلیون نفر نوسان داشته است.
از بلیط ۱۲ تومانی تا بلیط ۸۰ هزارتومانی
احتمالاً با مرور سطرهای بالا انگشت اتهام شما به سمت متهم همیشگی یعنی تورم نشانه برود. بی راه هم نیست. البته قبلش بیاید یک حساب سرانگشتی از قیمت بلیط سینما داشته باشیم. در دهۀ ۶۰ قیمت بلیط سینما چیزی بین ۷ تا ۱۴ تومان بوده است. در همین زمان و مطابق جداول، حقوق یک کارمند حدود ۲۲۸۰ تومان و نرخ تورم نیز ۲۷.۷ درصد بوده است. در شرایط فعلی و حداقل دستمزد ۹ میلیون تومانی و قیمت بلیط ۸۰ هزارتومانی هنوز هم سینما به یک درصد هزینه خانوار نمی رسد. اما وقتی آن را کنار سایر شرایط محدود کنندۀ اقتصادی خانوار قراردهیم، متوجه خواهیم شد که کمتر خانوادهای حاضر خواهد شد هر ماه نفری ۸۰ هزارتومان برای سینما خرج کند.
بیشتر بخوانید:
رکود تورمی اعداد در بازار نشر و کتاب/ جدول کتاب منتشر شده
در کنار این موضوع باید رشد سریع پلتفرمها را هم در نظر گرفت که این مورد تنها مختص ایران نیست و در بسیاری از کشورهای توسعه یافته نیز کم اقبالی به سینما را به همراه داشته است. اما متهم اصلیتر غول بی شاخ و دم و البته نامرئی به نام همهگیری بود که به سرعت تمام پیکرۀ اقتصاد را تسخیر و ناتوان کرد. در ایران همهگیری کرونا باعث شد سالنهای سینما به مدت دو سال بسته شوند و آمار مخاطبان هنوز هم با لرزش شدید به روزهای پیش از کرونا نزدیک میشود به نحوی که در سال ۱۳۹۹ میزان تماشاگران سینما به زیر ۷ میلیون نفر سقوط کرد و تا سال ۱۴۰۲ نیز نتوانست از ۱۰ میلیون نفر فراتر برود. وضعیتی که حتی جنگ و موشکباران دهۀ ۶۰ نیز نتوانسته بود ایجاد کند.
آرزویی که رویا میشود
حرکت افتان و خیزان سینمای ایران برای رکورد شکنی مخاطب دهۀ ۶۰ یا دست کم سقوط آرام از آن رکورد در شرایطی بوده که در این مدت جمعیت ایران از ۴۹ میلیون نفر در سال ۱۳۶۵ به آستانۀ ۸۶ میلیون نفر در سال ۱۴۰۳ رسیده است. البته سالنهای سینما در این مدت همپای جمعیت رشد نکردهاند و همواره در مورد کمبود سالن سینما نوشته شده است.
اکنون وضعیت چگونه است؟ برابر با آمار ارائه شده، پر فروشترین فیلم سه سال اخیر «فسیل» با ۷۴۸۷۳۵۲ بیننده است و در سال ۱۴۰۳ نیز فیلم «تگزاس ۳» با ۴۴۲۳۵۳۹ قرار داشته است. به عبارتی پر فروشترین فیلم سال ۱۴۰۳ تنها یک میلیون و ۴۰۰ هزار بلیط بیشتر از پر فروشترین فیلم سال ۱۳۶۶ یعنی اجارهنشینها فروخته است.
اما آیا سینما باز هم میتواند رکورد بزند؟ پاسخ بله به این سؤال بسیار خیال پردازانه به نظر میرسد. اگر در اواسط دهۀ ۸۰ یا حتی میانۀ دهه ۹۰ بودیم، شاید میشد با کمی خوشبینی محتاطانه گفت که سینما به روزهای رکورد خود نزدیک خواهد شد. اما اکنون و در کنار بحرانهای روز افزون اقتصادی، نبود سالنهای کافی، رشد پلتفرمهای آنلاین و هزار و یک مشکل گفتنی و ناگفتنی دیگر به نظر میرسد که رسیدن به اوج فروش یکی دو دهۀ قبل نیز یک رویا باشد چه آنکه بخواهد رکورد ۸۱ میلیونی دهۀ ۶۰ شکسته شود.