بهینه سازی الگوی کشت زعفران در دشت بیرجند
الگوی کشت به عنوان یکی از مهم ترین پارامترهای موثر در مدیریت منابع آب مطرح است. البته تعیین الگوی کشت چندان آسان نبوده و به دست آوردن آن برای یک منطقه کشاورزی، با مجهولات فراوانی همراه است. تنوع محصولات قابل کشت، درصد کشت، میزان آب مورد نیاز، اشتغال، میزان سوددهی هر محصول و همچنین میزان منابع آب در دسترس مجموعه عواملی هستند که در تعیین الگوی کشت مناسب موثر هستند.
در سناریوی اول زعفران، محصولات جالیزی، زیره سبز و سبزیجات، بالاترین حد مربوطه (با توجه به وجود محدودیت) از سطح زیر کشت را به خود اختصاص دادند، اما در سناریوی دوم که محدودیت اختصاص سطح زیر کشت به محصولات کاهش یافت، ابتدا زعفران و سپس محصولات جالیزی به ترتیب با مقادیر 8/34 و 5/32 درصد از کل سطح زیر کشت، بیشترین سطح را به خود اختصاص دادند.
به تازگی تحقیقاتی با هدف تعیین الگوی کشت بهینه در دشت بیرجند صورت پذیرفته است که این تحقیقات با استفاده الگوریتم فراکاوشی جهش ترکیبی قورباغه انجام گرفته اند. در این مدل از معیارهای اقتصادی و اجتماعی جهت حداکثر کردن درآمد خالص، اشتغال نیروی کار و حداقل کردن آب مصرفی، هزینه محصولات و مقدار آب مجازی صادراتی استفاده شده است.
شایان ذکر است که وزن معیارها بر اساس اطلاعات منطقه و مطالعات میدانی توسط روش تحلیل سلسله مراتبی تعیین گردیده اند. این مدل پس از بدون بعد کردن معیارهایی که به آنها اشاره شد، به عنوان اهداف مدل و با دو سناریوی متفاوت مورد بررسی قرار گرفت.
نتایج نشان داد که در سناریوی اول زعفران، محصولات جالیزی، زیره سبز و سبزیجات، بالاترین حد مربوطه (با توجه به وجود محدودیت) از سطح زیر کشت را به خود اختصاص دادند، اما در سناریوی دوم که محدودیت اختصاص سطح زیر کشت به محصولات کاهش یافت، ابتدا زعفران و سپس محصولات جالیزی به ترتیب با مقادیر 8/34 و 5/32 درصد از کل سطح زیر کشت، بیشترین سطح را به خود اختصاص دادند.
هم چنین لازم به ذکر است که با توجه به اقلیم خشک منطقه میزان آب مصرفی نسبت به الگوی کشت پایه در سناریوی اول و دوم به ترتیب 14 و 20 درصد کاهش داشت.
منبع: صادق صادقی طبس، عباس خاشعی سیوکی، محسن پوررضا بیلندی و سید رضا هاشمی، 1394. تاثیر معیارهای اجتماعی، سیاسی و اقتصادی در بهینه سازی الگوی کشت زعفران با استفاده از الگوریتم جهش ترکیبی قورباغه، دو فصلنامه پژوهش های زعفران، سال سوم، شماره 2.