یافته های جدید زمین شناسی از سامانه مس پورفیری باغ خشک
سامانه پورفیری باغ خشک در بخش جنوبی کمربند ماگمایی سنوزوییک ارومیه-دختر جای گرفته است. کانی سازی مس در باغ خشک با دو توده نفوذی نیمه ژرف دیوریتی- مونزودیوریتی و گرانودیوریتی همراه است که در سنگ های آتشفشانی آندزیتی نفوذ کرده اند. یکی از نکات مهم در زمینه این دو توده این است که هر دو توده نفوذی توسط سیال های گرمابی به مجموعه های دگرسانی پتاسیک، فیلیک و پروپیلیتیک دگرسان شده اند.
کاهش دما در شوری ثابت از میان بارهای غنی از بخار به میان بارهای غنی از مایع در رگچه های کانه دار، پیشنهاد می کند که سرد شدن عامل کنترل کننده مهمی در فرایند کانی سازی به صورت استوک ورک و افشان بوده است.
کانی سازی در باغ خشک، به شکل استوک ورک های کوارتز- سولفید و همچنین سولفیدهای افشان در این دو توده نفوذی و نیز به مقدار کمتر در سنگ های آتشفشانی میزبان رخ داده است. در تحقیقات به عمل آمده در این زمینه، سامانه پورفیری باغ خشک، دو نوع رگچه کوارتز شناسایی شده است که نخست شامل رگچه های کوارتز کالکوپیریت پیریت ± مولیبدنیت (رگچه های کانه دار یا بارور) و دوم رگچه های کوارتز± پیریت (رگچه های نابارور) است.
توده های نفوذی باغ خشک در کردار به هنجارشده نسبت به گوشته اولیه، با غنی شدگی در عناصر لیتوفیل بزرگ یون و عناصر خاکی کمیاب سبک، نسبت به عناصر با شدت میدان بالا و عناصر خاکی کمیاب سنگین و نیز فروافتادگی در محل عناصر Ti، Nb و Ta مشخص می شوند. شایان ذکر است که این امر از ویژگی های شاخص کمان های ماگمایی مرتبط با فرورانش است.
در کردارهای تفکیک جایگاه زمین ساختی، توده های نفوذی باغ خشک در محیط کمان قاره ای قرار می گیرند. سه نوع اصلی میان بار سیال در رگچه های کوارتز کانه دار شناسایی شده است: میان بارهای غنی از بخار باشوری پایین (8-4 درصد جرمی معادل نمک)، میان بارهای چند فازی با شوری بالا (35-5/ 32 درصد جرمی معادل نمک) و میان بارهای غنی از مایع با شوری به نسبت پایین (10-4 درصد جرمی معادل نمک).
میان بارهای غنی از بخار، دماهای همگنی میان 326 تا 434 درجه سانتی گراد دارند و بیشتر اندازه گیری ها میان 380 تا 420 درجه سانتی گراد است. تجزیه ریزطیف نمایی لیزر رامان (Laser Raman Microspectroscopy) حضور گاز کربن دیوکسید و بلورهای نوزاد کالکوپیریت را در میان بارهای غنی از بخار تایید کرده است.
میان بارهای چند فازی غالباً در گستره دمای 300 تا 375 درجه سانتی گراد به فاز مایع همگن شدند. میان بارهای غنی از مایع، دماهای همگن شدگی میان 150 تا 384 درجه سانتی گراد دارند و بیشتر اندازه گیری ها میان 250-200 درجه سانتی گراد و 375-300 درجه سانتی گراد است.
شوری و دمای همگن شدگی میان بارهای سیال کوارتز در رگچه های نابارور، به ترتیب 4- 5/ 0 درصد جرمی معادل نمک و 240-200 درجه سانتی گراد اندازه گیری شده است. داده های میان بار سیال نشان از آن دارد که مس با یک سیال غنی از بخار یا فوق بحرانی داغ (420-380 درجه سانتی گراد)، دارای کربن دیوکسید و نه چندان شور (8-4 درصد جرمی معادل نمک) در سامانه وارد شده است.
کاهش دما در شوری ثابت از میان بارهای غنی از بخار به میان بارهای غنی از مایع در رگچه های کانه دار، پیشنهاد می کند که سرد شدن عامل کنترل کننده مهمی در فرایند کانی سازی به صورت استوک ورک و افشان بوده است. در مرحله های پسین فعالیت گرمابی، سیال های گرمابی با شوری پایین و فقیر از مس، سبب تشکیل رگچه های فراوان نابارورکوارتز، پیریت شده است.
منبع: مرتضی عین علی، سعید علیرضایی، رونالد بکر، 1394. ریزطیف نمایی لیزر رامان میان بارهای سیال و تکامل سیال های کانه ساز در سامانه مس پورفیری باغ خشک، جنوب کمربند ماگمایی ارومیه- دختر، فصلنامه علوم زمین، سال بیست و پنجم، شماره 97.