آموزش عالی نیازمند هدایت منابع محدود به اولویت‌های واقعی است

رئیس موسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام(ISC) گفت: امروز نظام آموزش عالی و پژوهش کشور نیازمند رویکردی است که بتواند منابع محدود را به سمت اولویت‌های واقعی هدایت کند و از تصمیم‌های غیرهدفمند جلوگیری نماید.

به گزارش سیناپرس، محمدمهدی علویان‌مهر، رئیس موسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام(ISC)  چهارشنبه در دومین همایش حکمرانی مطلوب در تمدن نوین اسلامی با اشاره به تاسیس موسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام به پیشنهاد رهبر شهید انقلاب، اظهار کرد: امروز بسیاری از کشورهای اسلامی از جمله قطر، عراق، پاکستان و مالزی خواهان ایجاد مقری از این موسسه علمی در خاک خود هستند.

نقش ISC در حکمرانی علم و فناوری

او با اشاره به نقش ISC در حکمرانی علم، فناوری و آموزش عالی، افزود: در جهان امروز، حکمرانی موفق بدون داده‌تحلیل، رصد دقیق و ارزیابی مستمر امکان‌پذیر نیست و تصمیم‌گیری در حوزه علم و فناوری اگر بر پایه اطلاعات دقیق و شاخص‌های معتبر نباشد، ممکن است به سیاست‌هایی منجر شود که با واقعیت‌های نظام علمی کشور فاصله داشته باشد.

رئیس موسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام(ISC) ادامه داد: از این رو، حکمرانی علمی نیازمند نهادهایی است که بتوانند وضعیت علمی کشور را به صورت مستمر پایش کنند، روندها را تحلیل نمایند، نقاط قوت و ضعف را نشان دهند و مسیر آینده را برای سیاست‌گذاران روشن‌تر سازند؛ در این میان ISC جایگاهی مهم و اثرگذار دارد.

علویان‌مهر افزود: این موسسه تنها یک پایگاه ثبت و نمایه‌سازی مقالات علمی نیست، بلکه نهادی داده‌محور، تحلیلی و راهبردی است که می‌تواند در خدمت حکمرانی علم و فناوری قرار گیرد؛ ماموریت ISC تنها گردآوری داده‌های علمی نیست، بلکه تبدیل داده به بینش، تبدیل بینش به تصمیم و تبدیل تصمیم به اقدام موثر است.

شرط معناداری حکمرانی علمی

وی تاکید کرد: حکمرانی علمی زمانی معنا پیدا می‌کند که سیاست‌گذار بداند دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌های کشور در چه وضعیتی قرار دارند، تولیدات علمی کشور در چه حوزه‌هایی رشد داشته و کدام رشته‌ها نیازمند حمایت بیشتر هستند، همکاری‌های علمی بین‌المللی در چه سطحی است، کیفیت پژوهش‌ها چگونه ارزیابی می‌شود و جایگاه کشور در منطقه، جهان اسلام و عرصه بین‌الملل چیست.

اهمیت حیاتی داده‌های پایش علم و فناوری

رئیس موسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام(ISC) بیان کرد: در ISC با مجموعه‌ای از داده‌ها، شاخص‌ها و تحلیل‌هایی مواجه هستیم که برای حکمرانی علمی کشور اهمیت حیاتی دارند؛ داده‌های استنادی، رتبه‌بندی دانشگاه‌ها، ارزیابی مجلات علمی، تحلیل روند تولید علم، بررسی اثرگذاری پژوهش‌ها، پایش همکاری‌های علمی و شناسایی حوزه‌های نوظهور، همگی ابزارهایی هستند که می‌توانند به تصمیم‌سازی دقیق‌تر کمک کنند.

علویان‌مهر افزود: یکی از مهم‌ترین نقش‌های این موسسه در حکمرانی، کمک به سیاست‌گذاری مبتنی بر شواهد است تا تصمیم‌ها بر پایه واقعیت، داده و تحلیل اتخاذ شوند، نه بر اساس برداشت‌های کلی و گزارش‌های پراکنده.

شناخت وضعیت موجود؛ مقدمه برنامه‌ریزی آینده‌نگر

وی گفت: نقش دیگر ISC، رصد جایگاه علمی کشور برای حرکت در مسیر مرجعیت علمی است، چرا که شناخت دقیق وضعیت موجود، مقدمه هر برنامه‌ریزی آینده‌نگر است.

رئیس موسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام(ISC) بیان کرد: ISC می‌تواند نشان دهد که کشور در چه حوزه‌هایی دارای مزیت علمی است، در کدام بخش‌ها با افت یا رکود مواجه است، کدام دانشگاه‌ها نقش پیشران دارند و چه ظرفیت‌هایی برای توسعه همکاری‌های علمی وجود دارد.

کمیت تولید علم برای حکمرانی کافی نیست

علویان‌مهر گفت: در حکمرانی علم تنها کمیت تولیدات علمی اهمیت ندارد؛ کیفیت، اثرگذاری، حل مسئله، استنادپذیری، همکاری‌های بین‌رشته‌ای و بین‌المللی نیز اهمیت فراوان دارد.

او افزود: از این رو، ISC می‌تواند با توسعه شاخص‌های دقیق‌تر و بومی‌تر به نظام علمی کشور کمک کند تا از نگاه کمی فاصله بگیرد و به سمت ارزیابی کیفی و اثرمحور حرکت کند.

شناسایی ظرفیت دانشگاه‌ها در سراسر کشور

رئیس موسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام(ISC) اظهار کرد: علاوه بر آن، حکمرانی مطلوب باید بتواند ظرفیت دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی را در سراسر کشور شناسایی کند، چرا که برخی دانشگاه‌ها ممکن است در مناطق کمتر برخوردار فعالیت کنند اما ظرفیت‌های ارزشمندی در حوزه‌های خاص داشته باشند.

علویان‌مهر یادآور شد: داده‌های ISC می‌تواند به شناسایی این ظرفیت‌ها کمک کند و زمینه را برای حمایت هدفمندتر از دانشگاه‌ها و پژوهشگران فراهم آورد.

وی گفت: دانشگاه‌ها برای برنامه‌ریزی راهبردی خود نیازمند شناخت دقیق از عملکرد علمی، جایگاه ملی و بین‌المللی، نقاط قوت، حوزه‌های قابل توسعه و میزان اثرگذاری پژوهش‌های خود هستند و گزارش‌ها و تحلیل‌های ISC می‌تواند به رؤسای دانشگاه‌ها و مدیران آموزش عالی کمک کند تا تصمیم‌های دقیق‌تری در زمینه توسعه رشته‌ها، حمایت از پژوهشگران، ارتقای مجلات، تقویت همکاری‌های بین‌المللی و جهت‌دهی به پژوهش‌های مسئله‌محور اتخاذ کنند.

پشتیبانی از دیپلماسی علمی و حکمرانی منطقه‌ای

رئیس موسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام(ISC) اضافه کرد: یکی دیگر از ابعاد مهم نقش ISC، پشتیبانی از دیپلماسی علمی و حکمرانی منطقه‌ای علم است؛ این پایگاه می‌تواند بستری برای شناخت ظرفیت‌های علمی کشورهای اسلامی، توسعه همکاری‌های علمی، مقایسه جایگاه دانشگاه‌ها و ایجاد شبکه‌های پژوهشی مشترک باشد.

علویان‌مهر اظهارکرد: جهان اسلام برای تبدیل ظرفیت‌های علمی پراکنده به قدرت علمی مؤثر نیازمند داده، ارزیابی، رتبه‌بندی، شبکه‌سازی و سیاست‌گذاری مشترک است و ISC می‌تواند در این مسیر یکی از نهادهای مرجع و راهبردی باشد.

حکمرانی علم؛ فراتر از مرزهای داخلی

وی با بیان اینکه حکمرانی علم در جهان امروز تنها ناظر به داخل کشور نیست، گفت: هیچ کشوری نمی‌تواند بدون شناخت محیط بین‌المللی علم، برای آینده علمی خود تصمیم‌گیری کند؛ روندهای نوظهور مانند هوش مصنوعی، زیست‌فناوری، علوم داده، فناوری‌های کوانتومی، انرژی‌های نو، سلامت دیجیتال و تغییرات اقلیمی، آینده نظام‌های علمی و اقتصادی را دگرگون می‌کنند.

رئیس موسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام(ISC) ادامه داد: ISC می‌تواند با پایش این روندها و ارائه تحلیل‌های آینده‌نگر به سیاست‌گذاران کمک کند تا کشور در برابر تحولات علمی جهان منفعل نباشد، بلکه کنشگر و آماده باشد.

تقویت شفافیت در نظام علمی

علویان‌مهر اضافه کرد: در کنار این موارد، یکی از مسئولیت‌های مهم ISC، تقویت شفافیت در نظام علمی است؛ وقتی داده‌ها دقیق، قابل‌اعتماد و در دسترس سیاست‌گذاران و مدیران قرار گیرد، امکان ارزیابی عملکرد، مقایسه وضعیت، شناسایی خلأها و اصلاح مسیر فراهم می‌شود.

او تاکید کرد: شفافیت علمی نه تنها به بهبود مدیریت کمک می‌کند، بلکه اعتماد عمومی و اعتماد جامعه علمی را نیز افزایش می‌دهد.

هشدار درباره استفاده سطحی از شاخص‌ها

رئیس موسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام با بیان اینکه البته داده‌ها به تنهایی کافی نیستند، تاکید کرد: داده باید درست فهمیده، درست تحلیل و درست به کار گرفته شود.

او ادامه داد: یکی از آسیب‌های حکمرانی علمی، استفاده سطحی یا نادرست از شاخص‌ها است. شاخص‌ها باید ابزار تصمیم‌سازی باشند.

رشد در تعداد مقالات، هدف نهایی نیست

علویان‌مهر بیان کرد: هدف نهایی رتبه، تعداد مقاله یا تعداد استناد نیست، بلکه اینها زمانی ارزشمند هستند که در کنار کیفیت آموزش، اثر اجتماعی پژوهش، اخلاق علمی، حل مسائل کشور و توسعه فناوری دیده شوند.

رئیس موسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام افزود: ISC باید هم تولیدکننده داده و هم مروج استفاده صحیح از داده‌ها و شاخص‌ها باشد.

علویان‌مهر تاکید کرد: ISC باید نخست مرجع داده‌های معتبر علمی و پژوهشی باشد؛ دوم ابزار سیاست‌گذاری مبتنی بر شواهد را فراهم کند؛ سوم عملکرد علمی دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها و مجلات را پایش و تحلیل کند؛ چهارم به شناسایی مزیت‌های علمی کشور کمک کند؛ پنجم زمینه‌ساز ارتقای کیفیت و اثرگذاری پژوهش‌ها باشد؛ ششم از دیپلماسی علمی و همکاری‌های بین‌المللی پشتیبانی کند و هفتم آینده‌نگری علمی را در خدمت تصمیم‌گیری ملی قرار دهد.

از حالت واکنشی به هوشمند و پیش‌نگر

به نقل از ایرنا، او تاکید کرد: امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند آن هستیم که حکمرانی علم و فناوری کشور از حالت واکنشی به حالت هوشمند، پیش‌نگر و بومی تبدیل شود؛ توسعه رتبه‌بندی‌های معتبر، ارائه داشبوردهای مدیریتی و تقویت ارتباط با دانشگاه‌ها و نهادهای سیاست‌گذار می‌تواند نقش موثرتری در نظام حکمرانی کشور ایفا کند.

آینده علم کشور در گرو تصمیم‌های امروز

رئیس موسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام با بیان اینکه آینده علم کشور در گرو تصمیم‌های امروز ماست، اظهار کرد: اگر امروز بتوانیم داده را به درستی به خدمت سیاست‌گذاری درآوریم، اگر بتوانیم ارزیابی را به ابزاری برای رشد تبدیل کنیم و اگر بتوانیم همکاری‌های علمی را هدفمند سازیم و پژوهش را به حل مسائل واقعی کشور پیوند بزنیم، آنگاه می‌توانیم به آینده‌ای روشن‌تر برای نظام علمی ایران امیدوار باشیم.