علی کدخدایی اشاره به اینکه علوم پایه گرایشهای ریاضی، فیزیک، شیمی، زیستشناسی و زمینشناسی را شامل میشود، گفت: چنان که از اسم علوم پایه برمیآید، این علوم پایه و مبنای سایر علوم هستند؛ مثلاً زیستشناسی مبنای علم پزشکی است یا رشتههای مهندسی از نتایج تحقیقات علوم پایه همچون شیمی و زمینشناسی استفاده میکنند.
وی با بیان اینکه در سایر کشورها پروژههای مهمی در حوزه علوم پایه تعریف شده و گرنتهای بسیار خوبی به آنها اختصاص داده میشود، تصریح کرد: در کشور ما حمایتهایی از انجام تحقیقات در رشتههای علوم پایه صورت میگیرد، اما این حمایتها کافی نیست. طرحهای حمایتی از چند سال پیش شروع به کار کردهاند؛ به عنوان مثال صندوق "حمایت از پژوهشگران جوان کشور" پروژههای مقطع دکتری یا پسادکتری رشتههای علوم پایه را مورد حمایت قرار میدهد.
عضو هیئت علمی گروه زمینشناسی دانشگاه تبریز یکی از مهمترین چالشها در حوزه تحقیقات علوم پایه را "نبود آزمایشگاههای مجهز برای انجام تحقیقات" عنوان کرد و گفت: در بسیاری از آزمایشگاهها دستگاههایی هست که یک قطعه آنها خراب شده و به عنوان مثال باید از کشور فرانسه وارد شود، اما به دلیل مشکلات ارزی و تحریمها در اختیار ما قرار نمیگیرد.
کدخدایی ادامه داد: به عنوان مثال اگر بخواهیم دستگاهی در زمینه نفت یا زمینشناسی از آمریکا خریداری کنیم، به هیچ وجه چنین امکانی نداریم. اگر همان دستگاه را از انگلیس خریداری کنیم باید آن را به افغانستان، از افغانستان به ترکیه، از ترکیه به عراق و از عراق به ایران بیاوریم که این اقدام نه تنها با مشکلات زیادی مواجه بوده، بلکه بسیار هزینهبر است.
وی یادآور شد: بسیاری از تجهیزات آزمایشگاهی در علوم پایه قدیمی شدهاند و نیاز به بهروز رسانی دارند. به عنوان یک زمینشناس اگر بخواهم کار تحقیقاتی باکیفیت انجام دهم نیاز به دستگاههای متعدد از جمله آخرین ورژن میکروسکوپ الکترونیکی و … دارم تا بتوانم مقالات خوبی ارائه دهم. این در حالی است که بسیاری کارها را با دست خالی انجام میدهیم.
دانشیار گروه زمینشناسی دانشگاه تبریز ادامه داد: علوم پایه میتواند با مطالعات نظری و توسعه علم جلو برود مثلاً اینکه به دنبال اثبات یک فرمول در فیزیک باشد یا روشی را توسعه دهد. در عین حال این شاخه از علوم میتواند به دنبال انجام کارهای تجربی یا عملی باشد که این مورد نیاز به مطالعات آزمایشگاهی دارد.
کدخدایی با اشاره به سابقه تحصیلی خود در دانشگاه Curtin استرالیا، گفت: برای تجهیز یک آزمایشگاه مرکزی در این دانشگاه، 12 میلیون دلار هزینه شد. با توجه به تفاوت عمدهای که از این نظر با کشورهای غربی داریم، میتوان گفت چالشهای انجام تحقیق در حوزه علوم پایه در کشور ما بیشتر از جنس سختافزاری، نرمافزاری، مشکلات ارزی و دشواری ورود تجهیزات آزمایشگاهی به کشور است.
ضرورت کاهش پذیرش دانشجو در رشتههای علوم پایه
وی در پاسخ به این سؤال که کم شدن گرایش جوانان به رشتههای علوم پایه چه پیامدهایی در بخش پژوهش به جا میگذارد، توضیح داد: تبعات ضعیف شدن علوم پایه و کم شدن استقبال از آن، خودش را در علوم دیگر از جمله فنی مهندسی و پزشکی نشان میدهد. مشکل عمده در رشتههایی همچون فیزیک، شیمی یا زمینشناسی اشتغال فارغالتحصیلان است.
پژوهشگر جوان برجسته شاخه زمینشناسی سال 98 فرهنگستان علوم تصریح کرد: جوانی که مقطع دکتری رشته فیزیک را اخذ میکند در صورتی که بخت با او یار باشد می تواند به عنوان عضو هیئت علمی در دانشگاه جذب شود. این در حالی است که با وجود تعداد زیاد فارغالتحصیلان علوم پایه، جذب کمتری در دانشگاهها اتفاق میافتد؛ بنابراین اگر قرار باشد کسی با درجه دکتری به کار در یک شرکت مشغول شود، ترجیح میدهد همین کار را با مدرک لیسانس انجام دهد.
کدخدایی اظهار کرد: دانشگاهها در علوم پایه بسط پیدا کردهاند و به دانشگاههای ملی شاخ و برگ داده شده است. این در حالی است که با وجود 31 استان، بایستی 31 دانشگاه رشتههای علوم پایه را جذب کنند. اگر تنها استان تهران را در نظر بگیرید، دانشگاههای تهران، شهید بهشتی، خوارزمی و بسیاری دانشگاههای دیگر در رشتههای علوم پایه دانشجو جذب میکنند در حالی که جامعه این اندازه کشش ندارد.
وی تأکید کرد: ظرفیت پذیرش دانشگاهها در رشتههای علوم پایه باید کمتر شده و به دانشگاههای درجه یک و سراسری محدود شود. در ایالت استرالیای غربی که وسعت آن حدوداً دو برابر ایران است، تنها یک دانشگاه علوم پایه وجود دارد. اگر با روند کنونی که موجب بیانگیزگی دانشجویان علوم پایه است پیش برویم، این موضوع تهدیدی جدی برای فن و تکنولوژی ما اعم از علوم فنی مهندسی، تحقیقات فضایی، علوم پزشکی و… به حساب میآید. منبع ایسنا