پیش از این نیز تحقیقاتی در این زمینه انجام شده بود که نشان می داد صنعت انرژی خورشیدی در دنیا در مراحل اولیه و ابتدایی قرار داشت. آن زمان کاربرد انرژی خورشیدی با شتاب روبه رشدی مورد توجه قرار گرفته بود. با هدف پی بردن به این که نبض انرژی خورشیدی اکنون در چه کشورهایی می تپد، سال گذشته در این زمینه تحقیقات جامعی انجام شد تا اطلاعات پیشین به روزرسانی شود. برای این که بتوانیم درک بهتری از مسیر پیشرفت کشورها در توسعه کاربرد انرژی خورشیدی داشته باشیم، در کنار رتبه کنونی کشورها در فهرست ده کشور پیشرو در بهره گیری از انرژی خورشیدی، جایگاه این کشور ها در مطالعه قبلی نیز آورده شده که نشاندهنده سرعت روبه رشد بهره گیری از انرژی خورشیدی به عنوان یک منبع انرژی پاک و مقرون به صرفه است. به نظر می رسد با توجه به روند روبه رشد صنعت خورشیدی باید واحدهای اندازه گیری در این صنعت را از مگاوات به گیگاوات ارتقا دهیم. در ادامه فهرست ده کشور پیشرو در صنعت خورشیدی براساس ظرفیت انرژی فتوولتائیک آمده است. فکر می کنید کدام کشورها در فهرست برترین کشورها در صنعت خورشیدی قرار دارند؟
1ـ آلمان: ۳۵.۵ گیگاوات
(سال ۲۰۱۰: ۹.۸ گیگاوات ـ رتبه نخست)
آلمان سال ۲۰۱۰ در رتبه نخست کشورهای پیشرو در بهره گیری از صنعت انرژی خورشیدی قرار داشت و تنها کشوری است که در این سال ها این روند را حفظ کرده و همچنان در رتبه نخست کشورهای پیشرو در بهره گیری از سیستم های فتوولتائیک قرار دارد. این کشور سال ۲۰۰۹ به تنهایی ۳.۸ گیگاوات سیستم فتوولتائیک وارد شبکه کرد و هر سال حداقل ۳.۳ گیگاوات ظرفیت فتوولتائیک جدید در این کشور عملیاتی شده است. این در حالی است که در فاصله زمانی بین سال های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۲ ظرفیت فتوولتائیک جدید بهره برداری شده در این کشور به ۶ گیگاوات رسیده است.
به گزارش انجمن صنعت فتوولتائیک اروپا، هزینه تشویقی که از طرف شرکت های تامین کننده انرژی یا متولی شبکه برق به تولیدکننده برق از منابع تجدیدپذیر پرداخت می شود، فرصت های مالی مناسب، در دسترس بودن شرکت های متخصص در زمینه تولید سیستم های فتوولتائیک و همچنین آگاهی های عمومی از مهم ترین علل موفقیت آلمان در رسیدن به چنین جایگاهی بوده است. پیش بینی می شود آلمان سال های آینده نیز همچنان در میان دیگر کشورهای اروپایی در این عرصه پیشتاز باشد و با رشد ۲۶ درصدی یک چهارم ظرفیت فتوولتائیک دنیا را به خود اختصاص دهد. این در حالی است که کشورهای چین و ایتالیا که در رتبه های بعدی این فهرست قرار دارند در عملیاتی شدن ظرفیت فتوولتائیک جدید رشد ۱۳ درصدی داشته اند.
2ـ چین: ۱۸.۳ گیگاوات
(سال ۲۰۱۰: ۰.۳۰۵ مگاوات ـ رتبه هشتم)
به نظر می رسد چین در هر حوزه ای در مقایسه با دیگر کشورها باید قدم های بزرگ تری بردارد. از آنجا که چین پرجمعیت کشور دنیاست و بیشترین ردپای کربن (Carbon Footprint) یا به عبارتی بیشترین تاثیر را در افزایش انتشار دی اکسیدکربن دارد، اخیرا خبرهای جالب توجهی درباره مشارکت هر چه بیشتر این کشور در راه اندازی نیروگاه های خورشیدی شنیده می شود. از سال ۲۰۱۰ که برای آخرین بار وضع کشورهای مختلف از نظر بهره برداری از ظرفیت سیستم های فتوولتائیک مورد بررسی قرار گرفت تا به امروز، ظرفیت تولید برق از انرژی خورشیدی فتوولتائیک در این کشور ۶۰۰۰ درصد افزایش یافته و از یک سوم گیگاوات به ۱۸.۳ گیگاوات رسیده است. چین یکی از تولیدکنندگان بزرگ صفحات خورشیدی در سطح دنیاست. این کشور پیش از این در نظر داشت تا سال ۲۰۲۰ ظرفیت تولید برق از انرژی خورشیدی را به ۳۰ مگاوات برساند؛ این در حالی است که در برنامه جدید در نظر گرفته شده قرار است ظرفیت فتوولتائیک در این کشور تا سال ۲۰۱۷ به ۳۰ گیگاوات افزایش پیدا کند. به این ترتیب این کشور که تاکنون بیشترین نقش را در افزایش میزان انتشار گازهای گلخانه ای داشته است به جمع کشورهای پیشرو در زمینه استفاده از انرژی های سبز می پیوندد.
3ـ ایتالیا: ۱۷.۶ گیگاوات
( سال ۲۰۱۰: ۱.۲ گیگاوات ـ رتبه پنجم)
این کشور با افزایش ظرفیت های جدید فتوولتائیک از رتبه پنجم فهرست کشورهای پیشرو به رتبه سوم ارتقا پیدا کرده است. در این کشور ۷.۸ درصد انرژی موردنیاز کشور از منبع خورشیدی تامین می شود. در نظر گرفتن سیاست های تشویقی برای تولیدکنندگان برق از منابع تجدیدپذیر در کنار بهره مندی از تابش نور خورشید فرصت مناسبی برای استفاده از منابع تجدیدپذیر انرژی در این کشور فراهم کرده است. ادامه این روند مستلزم ایجاد هماهنگی بین سیاست های اجرایی در حوزه انرژی است.
4ـ ژاپن: ۱۳.۶ گیگاوات
(سال ۲۰۱۰: ۲.۶ گیگاوات ـ رتبه سوم)
گرچه رتبه ژاپن در این فهرست رتبه بندی از سوم به چهارم تنزل پیدا کرده است، اما همچنان یکی از کشورهای پیشرو در این حوزه است. در چهار سال گذشته ظرفیت فتوولتائیک در این کشور بیش از ۵۰۰ درصد افزایش یافته است. این کشور قصد دارد تا سال ۲۰۲۰ ظرفیت تولید برق از انرژی خورشیدی را به ۲۸ گیگاوات برساند؛ این در حالی است که پیش بینی کرده با همکاری بخش دولتی و خصوصی تا سال ۲۰۳۰ ظرفیت فتوولتائیک را به ۵۳ گیگاوات برساند. این کشور پس از فاجعه هسته ای فوکوشیما در زمینه بهره گیری از انرژی خورشیدی به تصمیمات جدیدی رسیده و بر این اساس از ایجاد مزارع خورشیدی شناور در سواحل جزایر این کشور خبر داده است.
5ـ ایالات متحده آمریکا: ۱۲ گیگاوات
(سال ۲۰۱۰: ۱.۶ گیگاوات ـ رتبه چهارم)
این کشور در چهار سال گذشته با رشد ۷۵۰ درصدی در زمینه ایجاد ظرفیت های جدید فتوولتائیک مواجه بوده است. اما از آنجا که در این حوزه تغییرات بسیار سریع اتفاق می افتد با یک رتبه تنزل به جایگاه پنجم فهرست رتبه بندی کشورهای پیشرو در این حوزه رسیده است. بی شک کاهش هزینه بهره برداری از انرژی خورشیدی در این کشور و همچنین سیاست های حمایتی مالی از سوی دولت در این روند نقش بسیار مهمی داشته است. علاوه بر این، قوانین تصویب شده با هدف ترویج استفاده از منابع خورشیدی در این کشور می تواند تضمین کننده رشد قابل توجه در زمینه افزایش ظرفیت فتوولتائیک در این کشور باشد.
6ـ اسپانیا: ۵.۶ گیگاوات
(سال ۲۰۱۰: ۳.۴ گیگاوات ـ رتبه دوم)
از آنجا که سال ۲۰۰۸ ایجاد و رونق صنعت انرژی خورشیدی در اسپانیا مورد توجه قرار گرفته بود این کشور در زمینه بهره گیری از سیستم های فتوولتائیک از کشورهای پیشرو در سطح دنیا بود. اما در فاصله زمانی بین سال های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۳ رتبه این کشور در فهرست رتبه بندی کشورها به میزان قابل توجهی کاهش پیدا کرده است. در این بازه زمانی ظرفیت فتوولتائیک در کشور آلمان به بیش از چهار برابر افزایش پیدا کرده است در حالی که در اسپانیا میزان ظرفیت فتوولتائیک حتی به دو برابر هم نرسیده است. تاخیر یا کاستی دولت در در اختصاص یارانه تعیین شده برای این حوزه و همچنین کاهش تقاضا برای انرژی در نتیجه بحران اقتصادی در این کشور از مهم ترین علل کند شدن روند توسعه سیستم های فتوولتائیک در این کشور بوده است. با توجه به ظرفیت های خوب موجود در این کشور و امکان بهره مندی از تابش نور خورشید پیش بینی می شود ظرفیت تولید برق از سیستم های خورشیدی در این کشور تا پایان امسال روند رو به رشدی داشته باشد.
7ـ فرانسه: ۴.۶ گیگاوات
(سال ۲۰۱۰: ۰.۲۷۲ گیگاوات ـ رتبه نهم)
یکی از ویژگی های شاخص این کشور در روند رو به رشد افزایش ظرفیت فتوولتائیک جدید استفاده از هزینه تشویقی پرداخت شده از سوی شرکت های تامین کننده انرژی یا متولی شبکه برق در بهره گیری از سیستم های فتوولتائیک در ساخت ساختمان های جدید یا به عبارتی سیستم های فتوولتائیک یکپارچه با ساختمان است که به تولیدکننده برق از منابع تجدیدپذیر منجر می شود.
براساس گزارش اعلام شده از سوی انجمن فتوولتائیک اروپا، نبود حمایت های سیاسی در زمینه ایجاد انگیزه بیشتر برای بهره گیری از انرژی خورشیدی در این کشور موجب کند شدن روند رشد این کشور در این حوزه بوده است. این کاستی ها موجب رونق بیشتر صنایع مبتنی بر منابع سوخت فسیلی و هسته ای در این کشور شده است.
8ـ استرالیا: ۳.۳ گیگاوات
(سال ۲۰۱۰: ۰.۱۲۵ گیگاوات)
استرالیا از جمله کشورهایی است که اخیرا به جمع ده کشور پیشرو در زمینه بهره گیری از انرژی خورشیدی پیوسته است. تا پایان سال ۲۰۰۹، ظرفیت ولتائیک در این کشور ۱۲۵ مگاوات برآورد شده بود. این در حالی است که اجرای راهکارهای هوشمندانه مانند هزینه تشویقی که از طرف شرکت های تامین کننده انرژی یا متولی شبکه برق به تولیدکننده برق از منابع تجدیدپذیر پرداخت می شود و همچنین در نظر گرفتن سیاست هایی به منظور بهره گیری از منابع تجدیدپذیر انرژی موجب شد تا پایان سال ۲۰۱۳ ظرفیت سیستم های فتوولتائیک در این کشور با رشد ۲۶۰۰ درصدی به ۳.۳ گیگاوات افزایش پیدا کند. روند پیوسته کاهش هزینه انرژی خورشیدی و همچنین برخورداری از بیشترین پتانسیل خورشیدی در سطح دنیا موجب شده است هزینه انرژی خورشیدی در این کشور به کمتر از نصف هزینه های شبکه های برق کاهش پیدا کند.
9ـ بلژیک: ۳ گیگاوات
(سال ۲۰۱۰: ۰.۳۶۳ گیگاوات ـ رتبه هفتم)
یکی از نمادهای شاخص این کشور، گل های خورشیدی است. بلژیک از مدعیان اصلی کشور های پیشرو در زمینه بهره گیری از انرژی خورشیدی در سطح دنیاست که از سال ۲۰۰۹ تاکنون در این زمینه موفقیت های چشمگیری را از آن خود کرده است. موفقیت این کشور بیش از هر چیز مدیون اجرای طرح بسیار خوبی موسوم به گواهینامه سبز است که از عملکردی شبیه سیاست های تشویقی در نظر گرفته شده برای تولیدکنندگان برق از منابع تجدیدپذیر برخوردار است. تخفیف های مالیاتی در نظر گرفته شده برای استفاده از انرژی برقی تولید شده به وسیله سیستم های فتوولتائیک و همچنین کاهش هزینه صفحات خورشیدی از دیگر عواملی است که در رشد بازار خورشیدی در این کشور نقش بسیار مهمی داشته است.
10ـ انگلیس: ۲.۹ گیگاوات
(سال ۲۰۱۰: ۰.۰۲۷ گیگاوات)
انگلیس از دیگر کشورهایی است که بتازگی به جمع کشورهای پیشرو در استفاده از انرژی خورشیدی پیوسته است. در مطالعاتی که سال ۲۰۰۹ در این زمینه انجام شد، هیچ اثر و نشانه ای از کشور انگلیس دیده نمی شد. در حقیقت این کشور با ظرفیت فتوولتائیک ۲۷ مگاواتی نمی توانست در میان کشورهای پیشرو در این حوزه، حرفی برای گفتن داشته باشد، اما از آن زمان تاکنون رشد سریعی را در زمینه بهره گیری از انرژی خورشیدی شاهد بوده ایم. به گزارش انجمن صنایع فتوولتائیک اروپا، سال ۲۰۱۳ ظرفیت بهره برداری از انرژی خورشیدی در این کشور به دو برابر افزایش پیدا کرده است و میزان نصب تجهیزات فتوولتائیک در این کشور حتی در مقایسه با کشور ایتالیا که در رتبه پنجم این فهرست قرار دارد، به مراتب بیشتر بوده است.
سهم ایران از انرژی خورشیدی؟
با توجه به مشکلات پیش رو در زمینه استفاده از منابع انرژی فسیلی، در آینده استفاده از انرژی های نو مانند انرژی خورشیدی از اهمیت بسیاری برخوردار خواهد بود. میزان تابش انرژی خورشید در پهنه ایران ۲.۵ برابر بسیاری از کشورهای اروپایی است و شرایط بهره گیری از انرژی خورشیدی در بسیاری از مناطق کشور مهیاست. این در حالی است که این انرژی در ایران سهم اندکی دارد. کشور ما به دلیل قرار داشتن بر کمربند تابش خورشیدی از قابلیت خوبی در این زمینه برخوردار است. در ۹۰ درصد خاک ایران بیش از ۳۰۰ روز آفتابی وجود دارد که میزان تابش خورشیدی در این روزها حدود ۱۸۰۰ تا ۲۲۰۰ کیلووات ساعت بر متر مربع است. در بیشتر مناطق ایران به ازای هر متر مربع بیش از پنج کیلووات ساعت انرژی رایگان از خورشید دریافت می شود. یک لامپ ۲۰ واتی برای این که ده ساعت در روز روشن باشد به ۲۰۰ وات ساعت انرژی نیاز دارد. به این ترتیب با در نظر گرفتن این که در هر متر مربع ۵۰۰۰ وات ساعت انرژی خورشیدی رایگان دریافت می شود می توان با انرژی دریافتی از یک متر مربع از سطح ۲۵ لامپ ۲۰ واتی را به مدت ده ساعت در روز روشن نگه داشت. بر این اساس با اندک توجهی به انرژی خورشیدی می توان بدون نیاز به نیروگاه های دیگر برای تولید برق و انرژی در کشور از نیروگاه های خورشیدی استفاده کرد. در کشور ما از سال ۱۳۷۰ تلاش هایی با هدف استفاده از انرژی های نو و بویژه انرژی خورشیدی انجام شده است که بسیاری از کارشناسان بر این باورند پیشرفت قابل توجهی را در این حوزه شاهد نبوده ایم. بررسی های آماری انجام شده حاکی است تاکنون کمتر از ۰.۲ درصد از ظرفیت های ایران در حوزه انرژی خورشیدی بهره برداری شده است. گفته می شود وجود مراکز متعدد برای تصمیم گیری در این زمینه و نبود حمایت های کافی از سوی دولت از مشکلات اصلی عقب ماندگی کشور در این حوزه است. در همه کشورهای پیشرو در این زمینه حمایت های دولتی عامل اصلی رسیدن به موفقیت بوده است.
این در حالی است که زیرساخت ها و قوانین حمایتی در کشور ما جایگاهی ندارد. همچنین باید توجه داشت شبکه های برق کشور برای استفاده از انرژی خورشیدی آمادگی لازم را ندارد. گرچه وجود منابع سرشار فسیلی در ایران و پایین بودن هزینه های نفت و گاز نیز در توسعه نیافتن کشور در بهره برداری از منابع تجدیدپذیر انرژی چندان بی تقصیر نبوده است. به هر حال منابع فسیلی ایران نیز روزی به پایان می رسد و در چنین شرایطی کشورهایی موفق هستند که پیش از این رسیدن به این مرحله بحرانی، استفاده از انرژی های نو را به عنوان یک ضرورت مورد توجه قرار داده باشند.
در ایران برای تولید برق در نیروگاه های حرارتی از سوخت مازوت (نفت کوره) استفاده می شود. هر تن مازوت در هشت بشکه جای می گیرد. پس می توان حساب کرد هر بشکه حاوی ۱۴۷ لیتر مازوت است. قیمت هر تن مازوت حدود ۵۲۸ دلار و قیمت هر بشکه قریب به ۷۷ دلار است. در ایران قیمت هر کیلو مازوت صادراتی حدود ۴۷ سنت و قیمت هر کیلو مازوت داخلی (M380) ششصد تومان است. توجه به اعداد جدول زیر نشان می دهد که در صورت رواج استفاده از انرژی خورشیدی برای تولید برق و صادرات منابع نفتی چه مقدار ارزآوری برای کشور می تواند انجام شود.
محاسبات با استفاده از الگوریتم تبدیل واحدها در پایگاه www.unitjuggler.com انجام شده است.
منبع:جام جم آنلاین