دراین همایش دکتر منوچهر جهانیان رئیس دانشکده علوم گردشگری دانشگاه علم وفرهنگ وعضو هیات مدیره انجمن علمی گردشگری ایران با اشاره به لزوم توجه به توانمندی ها وپتانسیل های گردشگری منطقه آران وبیدگل،چالش ها وفرصت های توسعه گردشگری ، گفت: صنعت گردشگری به عنوان یکی از مهم ترین و پر درآمد ترین صنایع جهان در آغاز هزاره سوم به شمار می رود که بخش قابل توجهی از درآمد های ارزی کشورها را به خود اختصاص می دهد.
وی تاکید کرد: در دنیای صنعتی امروز بسیاری از افراد در پی گذراندن اوقات فراغت خود در مکان هایی دور از شهر و در بستر طبیعت است به طوری که از اضطراب و هیاهوی زندگی شهری فاصله گیرند. همچنین درمیان حوزه های مختلف گردشگری،گردشگری سلامت به دلیل قابلیت ها و مزیت های رقابتی از توجهی دوچندان برخوردار است و رشد شتابان در میان سایر اشکال گردشگری از خود نشان داده اند.
دکتر جهانیان خاطرنشان کرد: با توجه به اینکه امروزه گردشگری درمانی فعالیتی روبه رشد در بخش گردشگری محسوب می شود و با توجه به وجود پتانسیل های بسیار زیاد آن در کشور بدیهی است احداث هتل کلینیک ها و دهکده های درمانی به عنوان تاسیسات مورد نیاز و جاذبه های گردشگری سلامت قدم های اولیه در این امر به شمار آید.
عضو هیات مدیره انجمن علمی گردشگری ایران افزود: در این راستا امروزه یکی از متداول ترین راه های توسعه گردشگری سلامت، دهکده سلامت در ساختگاه طبیعی مانند کوهستان، ساحل و کویر به همراه سایر فعالیت های تفریحی و درمانی مرتبط با آن است.از طرف دیگر کویر دارای پتانسیل های درمانی بالقوه ایست که کمتر به آن توجه شده است که از جمله آن می توان به نمک درمانی، شن درمانی، پیاده روی در کویر، مدیتیشن، گیاهان دارویی و …. اشاره کرد.بنابراین تحقیق پیشرو سعی دارد با شناسایی پتانسیل های موجود در کویر الگو مناسب جهت یک مرکز اقامتی و گردشگری درمانی در مناطق کویری ارائه دهد.
رئیس دانشکده گردشگری دانشگاه علم و فر هنگ عنوان کرد: تحقیقات نشان می دهد که مناظر شهری آشفته و متراکم و فاقد عناصر طبیعی، به دلایل متعددی از جمله افزایش استرس و کاهش تمرکز در ادراک موجب اختلال در میزان کارآیی و در بلند مدت منجر به بیماری میگردد.مناظر طبیعی دارای کیفیت هایی هستند که ارضاء کننده نیاز های بیولوژیکی انسان هستند. ارتباط فطری انسان با طبیعت سبب می شود تا برخی تماس ها با دنیای طبیعی، به طور طبیعی بر سلامتی تاثیر بگذارند. همچنین با شناخت و آگاهی از تاثیراتی که کویر می تواند در آرامش روحی و ایجاد روحیه شاداب بگذارد و همچنین عواملی که در کویر می تواند باعث درمان گردد می توان از آن استفاده نمود.
جهانیان افزود: مرکز اقامتی و درمانی کویر هم در صنعت گردشگری و هم از نظر خواص درمانی، موارد استفاده فراوانی دارد. این مرکز به همراه تاسیسات اقامتی یکی از عوامل مهمی است که برای جلب گردشگران در صنعت گردشگری می تواند مورد استفاده قرار گیرد.زیرا با توجه به نو بودن این ایده در کشور افراد بسیار زیادی برای گذراندن دوره نقاهت و استفاده از امکانات درمانی این مرکز مدت زمانی را در آن خواهند گذراند. علاوه بر افراد بیمار بسیاری از افراد سالم نیز برای استراحت به این مراکز مراجعه می کنند. در نتیجه از نظر جلب گردشگر می توان آن را در مقام ممتازی قرار داد.
پتانسیل های درمانی کویر نیز یکی از مزیت هایی است که با برنامه ریزی صحیح می توان از آن بهره گرفت و به توسعه گردشگری سلامت کمک کرد.
- مهمترین توانمندی های شهرستان آران وبیدگل
گردشگری ورزشی
فاصله مناسب منطقه از شهر،عدم وجود کاربری های مختلف وهمچنین وجود دشت صاف وتپه های ماسه ای از توان بالقوه منطقه برای برگزاری انواع مسابقات موتورسواری ورالی می باشد.دربرنامه ریزی ومکان یابی مناسب وهمچنین سرمایه گذاری امکان گسترش گردشگری ورزشی در کویر مرنجاب وجود دارد.هر چند هم اکنون در منطقه چنین فعالیت های بدون برنامه وصرفا تفریحی انجام می گیرد واثار مخربی بر محیط طبیعی وفرهنگی منطقه وارد می نماید.
گردشگری زیارتی
در این منطقه اماکن مقدس دینی وزیارتگاههایی وجود دارد از جمله امام زاده هلال ابن علی از فرزندان حضرت علی (ع) که هرساله زائران فراوانی برای زیارت به منطقه سفر می نمایند.
گردشگری علمی
تمرکز بالای 80 درصدی عوارض خشک و بیابانی در یک محدوده کوچک بالاترین توان را برای پذیرش دانشجویان، محققان و پژوهش گران نشان می دهد. همچنین آسمان صاف و زیبای کویر موجب جذب منجمان به منطقه شده است.
گردشگری تاریخی
وجود کاروانسرای تاریخی مرنجاب در منطقه نشان دهنده توان منطقه برای جذب توریسم تاریخی و فرهنگی است که درباره دلیل ساخت این قلعه و کاروانسرا در کنار دریاچه نمک، باید گفت که با هدف نظامی ساخته شده است. بالای کاروانسرا به شکل سنگرهای دیده بانی است و همیشه 500 پاسدار مسلح در قلعه حضور داشتند و امنیت عبور کالا از چین به اروپا و بالعکس را در این منطقه تامین می کردند.(نیک اندیش، 1388، 67). همچنین نزدیکی این منطقه به شهرهایی چون کاشان با پتانسیل بالای گردشگری تاریخی مانند: خانه طباطبایی ها، آب انبارها، کاروانسرا ها و دیگر آثار تاریخی اش و همچنین آثار تاریخی نزدیک به منطقه مانند کاروانسرای قصر بهرام واقع در شرق منطقه، می توان به جذب گردشگر تاریخی کمک کند.
- جاذبه های طبیعی
جزیره سرگردان
در شمال کویر مرنجاب به فاصله نه چندان دور تپه ای است که به جزیره سرگردانی شهرت دارد. این جزیره که بلندترین نقطه آن در حدود 808 متر بالاتر از سطح آب های آزاد است از سنگ های متخلخل آتشفشانی تشکیل شده است و عاری از هر گونه پوشش گیاهی است. مناظر دریاچه نمک از فراز این جزیره آنچنان بدیع و زیباست که هر بیننده ای را به خود جذب می کند. اطلاق نام سرگردان به این خاطر است که هنگامی که از فاصله دور به این جزیره نگاه می کنند دو انتهای جزیره در افق محو می شوند و منظهر ای مانند کشتی سرگردان در دریای بیکران کویر پدید می آورد.
دریاچه نمک
موقعیت خاص دریاچه نمک و نحوه تشکیل چند ضلعی های منظم لانه زنبوری با دیوار های کریستالی و بلورین در سطح دریاچه از چنان منظره چشم نوازی برخوردار است که چنانچه، راه ارتباطی آن تا حدودی ساماندهی شود می تواند به یکی از پر جاذبه ترین مناطق سیاحتی تبدیل شود، کما اینکه هم اکنون نیز صدها سیاح و جهانگرد داخلی و خارجی از آن بازدید می کنند. مضافاً اینکه سایر مناظر کویری و گیاه های مختلفی که در اطراف آن می روید به طور کلی از نظر اکوسیستم حائز اهمیت است.
آسمان کویر
طلوع و غروب زیبای خورشید در افق باز کویر به همراه آسمان پر ستاره عاملی است که هر ساله بسیاری از گردشگران و گروه های نجومی را به این منطقه می کشاند تا در بام کاروانسرا مستقر شوند و تلسکوپ ها و دوربین های خود را به سوی آسمان نشانه روند و زیبایی های آسمان را در سکوتی شگرف رصد کنند.
پارک ملی کویر
از جمله مناطق اطراف کویر مرنجاب می توان به پارک ملی کویر در شرق این منطقه اشاره نمود. این منطقه مجموعه ای شبیه جزیره است که بین دریاچه نمک، کویر ریگ، کویر مرکزی و کویر کوهسار محصور شده و نمونه بارزی از بیابان ها و اتپ های کم آب است. این منطقه در سطح کره زمین یکی از نقاطی است که به عنوان ذخیره گاه کره باید مورد حفاظت قرار گیرد. کل، بز، میش، قوچ وحشی، گربه شنی، ی.زپلنگ ایرانی، جوامع گیاهی متنوع، کاروانسرای قصر بهرام و وجود چشمه های متعددی چون چشمه شاهی، عین الرشید و سیاه کوه از مهم ترین جاذبه های این پارک است.
- پتانسیل های درمانی کویر
نمک درمانی
نمک درمانی اشاره به طیف وسیعی از تکنیک هایی دارد که در آن ذرات نمک را با هدف بهبود علائم بیماری ریوی استنشاق می کنند. این ممکن است از طریق آرامش در غارهای نمک و یا اتاق های مصنوعی که در نمک پوشیده شده است و ذرات نمک در هوا معلق است تا بازدید کنندگان از آن استنشاق نمایند. روش دیگر استفاده از لوله های نمک یا دستگاه های دیگر می باشد Asthma Australa. نمک درمانی از حمام گرم آب و نمک برای رفع خستگی پاها نمونه بارز استفاده از نمک برای درمان می باشد . سونا های نمکی انفرادی و دسته جمعی ، لوله نمک ، استراحت های نمکی در درون غار های نمکی و دیگر موارد از نمونه های بارزی هستند که هم اکنون در سراسر دنیا برای افراد و گردشگرانی که دارای بیماری اسم هستند و یا نیاز به آرامش اعصاب دارند و یا کاربران کلاس های یوگا و مدیتیشن توصیه می گردد
ماساژ درمانی
عبارتست از دست ورزی بر روی بافت های نرم بدن. این درمان به رهایی از استرس و فشار عضلانی و درد ناشی از صدمات و سرعت بهبود ناراحتی های حاد و مزمن کمک می کند. امروزه میلیون ها نفر در سراسر جهان از این روش جهت مراقبت های بهداشتی استفاده می کنند. یک فرد در تمام ادوار زندگی اعم از دوران طفولیت، رشد، بلوغ و کهنسالی می تواند از فوائد ماساژ شامل، افزایش ضریب هوشیاری و تفکر، افزایش اعتماد به نفس و تمرکز، بهبود جریان خون و لنف، افزایش قابلیت ارتجاعی بافت های بدن، تقویت سیستم عصبی و ایمنی بدن، تسکین و بهبودی درد و گرفتگی های عضلانی ناشی از آسیب های ورزشی، جراحی و تصادفات، افزایش قابلیت جذب غذا و نهایتاً خواب آرام استفاده نماید. استرس، کمر درد، اضطراب، سر درد، بی خوابی و بی اشتهایی، آرتروز و … تنها نمونه های کوچکی از بیماری هایی هستند که از طریق ماساژ قابل بهبود و حتی درمان می باشند. ارائه خدمات ماساژ در تعدادی از هتل های کیش از جمله هتل داریوش و هتل مارینا پارک مرسوم می باشد که نقش تاثیرگذار در افزایش رضایتمندی گردشگران ایفاء می کند.
شن درمانی
ریزه های شن از نیروها و انرژی های بسیار زیادی تشکیل شده است داخل شن های که دانه های ریز می باشند چینی ها به جای متوسل شده به انواع درمان های امروزی از شن درمانی استفاده می کنند که در بسیاری از موارد از این طریق بهبودی حاصل شده است. این درمان نیاز به تجهیزات خاصی ندارد، فقط برخی مناطق خاص باید برای این کار در نظر گرفته شود. شن درمانی، یکی از درمان های سنتی ایرانی است که از قدیم رواج داشته است. کویر های ایران به خصوص ریگان که در جنوب شرق استان کرمان قرار دارد دارای شن های شفا بخش هستند که همه ساله گردشگران بسیاری را به خود جذب می کنند تا با دراز کشیدن بر روی ریگ ها امراض پوستی، مفاصل و استخوان هایشان را درمان کنند
رایحه درمانی
این شیوه درمانی به مفهوم استفاده از عصاره و روغن های معطر گیاهی با مقاصد درمانی و زیبایی است. معمولاً این عصاره ها از گل،ریشه یا پوست گیاه به شیوه های مختلف استخراج می شوند، به نحوی که خلوص و خاصیت عطری عصاره حفظ گردد.روغن ها به دو روش روان شناختی و فیزیولوژیکی بر بدن موثرند. در شیوه فیزیولوژیکی روغن ها به واسطه افشانه،استحمام با کمپرس های حاوی روغن یا از طریق ماساژ بر روی پوست به راحتی جذب بدن می شود. از سوی دیگر استشمام این عصاره ها با تولید شیمیایی موثر بر اعصاب مانند اندرونین و انکفانین موجب تسکین روحی می گردد. بدیهی است که انتخاب روغن باید بر اساس نوع پوست صورت گیرد.
خورشید درمانی (حمام آفتاب)
علاوه بر این که کل حیات ما به انرژی خورشیدی وابسته است، نور خورشید مزایای درمانی بسیاری نیز دارد از جمله اینکه قرار گرفتن در معرض نورخورشید، رنگ پوست را شفاف و درخشان می سازد و باعث درمان برخی از بیماری های پوستی می شود، تحقیقات نشان داده است که اشعه خورشید، سیستم دفاعی بدن را تقویت می کند، اشعه خورشید روی روحیه و رفتار ما تأثیر مستقیم دارد، نور خورشید برای مشکل بی خوابی مفید است، خورشید احتمال ابتلا به بیماری سرطان را کاهش می دهد، قرار گرفتن در معرض تابش خورشید، باعث تقویت سیستم قلب و عروق می شود. همچنین نور خورشید به گردش خون، تپش قلب و فشار خون کمک می کند و میزان قند و کلسترول خون را نیز تنظیم می کند.خورشید همچنین از طریق تحریک غده تیروئید، میزان متابولیسم بدن را افزایش می دهد و بدین ترتیب باعث کاهش وزن می شود. پروفسور کردوانی نیز در ارتباط با قابلیت های درمانی کویر می گوید: «سوراخ نبودن لایه اُزن در فضای بالای کویر لوت، از مهمترین قابلیت های این دشت بزرگ ایران است و اشعه آفتاب در کویر لوت نه تنها خطرناک نیست، بلکه خاصیت درمانی نیز دارد. بنابراین، آفتاب درمانی از قابلیت های مهم کویر لوت است.
آب درمانی
درمان با آب استفاده از آب برای معالجه بیماری ها و نارسایی ها می باشد که بر اساس خصوصیت های حرارتی و مکانیکی ن صورت می پذیرد. آب گرم یا داغ با اتساع مویرگ ها به افزایش توزیع مواد مغزی و اکسیژن بین بافت ها و اعضا بدن کمک می کند و اثراتی شامل عفونت زدایی، افزایش جریان خون،کاهش مواد سمی و تقلیل درد و خستگی از طریق انقباض عضلات بر آن را داراست. آب سرد یا خنک نیز سبب انقباض مویرگ ها شده و باعث کاهش تورم می شود.
مراقبه(مدیتیشن)
از دیرباز تا کنون ، کویرها مکان هایی برای الهام گرفتن و خود سازی معنوی برای افراد بوده است. مراقبه در بیابان با آشنایی و اهمیت چشم انداز محلی و گیاهان آغاز خواهد شد و ترکیبی از آموزش و تمرین آرامش و تمرکز حواس را ارائه می کند. مراقبه در کویر برای همه مردم با هر نوع سنت و اعتقاد معنوی در نظر گرفته شده است. این فعالیت شامل انجام ورزش های تمرکز حواس(یوگا)، وعده های غذایی مفید و پیاده روی های طولانی در کویر می باشد.
روان درمانی
در اواخر دهه نود میلادی موج اندیشه جدیدی، جوامع اروپایی و آمریکایی را فرا گرفت و تعداد زیادی از مردم این سرزمین در جستجوی خدای گم شده خویش به عرفان شرقی روی آوردند. تعلیمات ارائه شده در آیین بودا و تصوف شرقی که مرافقبه و گوشه نشینی را به رهروان خود توصیه می کند، سبب شده تا بسیاری از جهانگردان برای یافتن خلوت خویش و یگانگی با نیروی جهانی به دنبال اماکن بکر و دست نخورده طبیعی باشند و در این میان کوه ها و کویر های ایران مامنی برای آن هاست(گل شیری اصفهانی، 1394، 81).
ایرج مرادی مستند ساز و تهیه کننده مجموعه مستند " کویر ایران" به علاقه جهانگردان خارجی برای حضور در کویر ایران و تجربه سکوت زیبای آن اشاره کرده و می گوید:" روان درمانی با بیابان به یکی از دلایل سفر جهانگردان اروپایی تبدیل شده و بسیاری از آنها برای استفاده از سکوت و انرژی کویر به مناطق کویری سفر می کنند. او بیان می کند که تجربه آندره ژید از مراقبه در بیابان سبب شده تا قشر جدیدی از گردشگران که به دنبال عرفان شرقی هستند مشتاقانه روزهای متوالی را در دل کویر ایران سپری کنند.
مهمترین چالش های منطقه
-بیابان زایی وخشکسالی
-بارندگی کمتر از 100 میلی متر
-عدم توجه به زیرساخت ها
-عدم تعامل وهماهنگی بین بخشی
-آلودگی های زیست محیطی
-عدم توجه به معماری همگام با پایداری محیطی
مهمترین پیشنهادات کاربردی واجرایی
-تعامل،همکاری وهماهنگی بین بخشی وفرابخشی بین مجموعه ها ودستگاههای دولتی وخصوصی برای توسعه گردشگری منطقه.
-استفاده از تبلیغات حرفه ای و نوین وبکارگیری تجهیزات وفناوری های جدید ومدرن برای معرفی محصولات گردشگری منطقه.
-برندسازی محصولات گردشگری منطقه در سطح ملی وبین المللی.
-ایجاد فراهم آوردن زیرساخت ها وامکانات مورد نیاز گردشگران.
-توجه به بازاریابی اجتماعی در جهت رفاه عمومی و بویژه ساکنین جامعه میزبان ومحلی.
-توجه به مدیریت مقصد ومقصد سازی منطقه برای جذب گردشگران داخلی وبین المللی.
گزارش : فرگل غفاری