به گزارش سیناپرس به نقل از همشهری،رفتوآمدهای علمی پس از برجام گسترش یافته و تعداد هیأتهای علمی برای تبادلنظر و مذاکرات دو یا چندجانبه روزبهروز افزایش پیدا کرده است. بسیاری از کارشناسان معتقدند پسابرجام فرصت ویژهای برای کسب و انتقال فناوریهای جدید و مدرن، شناساندن هرچه بیشتر توانمندیهای علمی جوانان ایرانی به سایر کشورها و کسب تجربیات و یافتههای جدید علمی ایجاد کردهاست. علاوه براین بعد از توافق هستهای شرایط بهمراتب بهتری برای استفاده از امکانات، تجهیزات و تجربیات دانشمندان خارجی و همکاری آنان با دانشمندان داخلی، تبادل دانشجو و استاد و اعزام دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری برای دورههای مطالعاتی فراهم شده است. درباره تأثیر برجام بر رشد علمی کشور با دکتر_حسین_سالارآملی، قائممقام وزیر علوم در امور بینالملل و رئیس مرکز همکاریهای علمی و بینالمللی گفتوگو کردهایم.
برجام چه تأثیری بر تبادلات علمی داشته است؟
وزارت علوم، تحقیقات و فناوری یکی از وزارتخانههایی است که پس از برجام بدون ادعا و سر وصدا برنامهریزی گستردهای را برای همکاریهای بینالمللی انجام داده و بهره بسیاری از فضای پسابرجام در داخل کشور برده است. در این رابطه کشورهای هدف وزارت علوم از قبل مشخص شده بود و پس از برجام ارتباطات اولیه با این کشورها صورت گرفته، تفاهمنامههایی در سطح وزرا به امضا رسیده و بهدنبال آن وارد مرحله عملیاتی و اجرایی شدهایم. با بسیار از کشورهای هدفمان برنامههای عملیاتی بسیار گستردهای داریم که تحولی را در افزایش کیفیت علمی در داخل کشورهای طرف تفاهمنامه ایجاد کرده است. روزانه صدها تبادل علمی و فنی بین کشور ما و کشورهای مختلف در حال انجام است و امروز میتوانیم بگوییم که ایران از لحاظ علم و فناوری به هاب رفتوآمد دانشمندان کشورهای منطقه تبدیل شدهاست.
شاهدیم که بدون استثنا دانشمندانی از کشورهای مختلف وارد ایران میشوند و یا از ایران به کشورهای دیگر میروند و این موضوع هماکنون در اوج خودش است و قابل مقایسه با سایر کشورهای منطقه و گذشته نیست. در سال 95بهطور متوسط در هر هفته شاهد ورود 10هیأت علمی فناوری از کشورهای خارجی به داخل کشور بودیم که این روند در 6ماه اول سال 96با رشد حدود 30درصدی روبهرو بوده است. همچنین ما بنا به دعوت مجامع علمی دنیا درهفته حدود 8هیأت ایرانی به خارج از کشور اعزام میکنیم که در این رفت وآمدهای سنگین و گسترده صدها تبادل علمی و دانش فنی صورت میگیرد و یا اینکه از امکانات آزمایشگاهی کشورهای مختلف استفاده میشود.
چند قرارداد مشترک دانشگاهی در این مدت بین ایران و سایر کشورها منعقد شدهاست؟
براساس آخرین آمارها تنها در سال گذشته (1395) 243پروژه مشترک دانشگاهی بین استادان داخل کشور ما با استادان و دانشگاههای خارجی به امضا رسیده است که در نوع خود روند رو به توسعه و فضای بسیار مثبتی را آشکار میکند. در سال 95توانستیم 12قرارداد بین دانشگاههای برتر ایران و دانشگاههای برتر دنیا برای دورههای مشترک تحصیلی در مقاطع فوق لیسانس و دکتری به امضا برسانیم که عملیاتی هم شد؛ برای مثال میتوان به برگزاری دوره مشترک دانشگاه خواجه نصیر با دانشگاه کایست کرهجنوبی که جزو نوآورترین دانشگاههای آسیاست یا دانشگاه امیرکبیر با دانشگاه دلف هلند و دانشگاه تهران با دانشگاه پوردو آمریکا اشاره کرد.
درخصوص ایجاد کرسیهای ایرانشناسی و اسلامشناسی هم اقداماتی انجام شده است؟
در پسابرجام این فرصت ایجاد شد تا بتوانیم کرسیهای ایرانشناسی و اسلامشناسی را در دانشگاههای متعدد دنیا راهاندازی کنیم. امروزه در بیش از 31کشور دنیا حدود 50کرسی زبان و ادبیات فارسی، ایرانشناسی یا اسلامشناسی دایر شدهاست که هزاران دانشجوی خارجی در این کرسیها مشغول فراگیری زبان و ادبیات فارسی یا ایرانشناسی هستند. خیلی از کرسیهای زبان فارسی ما در کشورهای منطقه مانند پاکستان، هندوستان و تاجیکستان و کشورهای اروپایی ازجمله روسیه، فرانسه، ایتالیا، آلمان و اتریش و شرق آسیا مانند ژاپن و چین دایر است.
چند دانشجوی خارجی در کرسیهای ایرانشناسی یا اسلامشناسی در دانشگاههای خارجی مشغول به تحصیل هستند؟
درسال 1395حدود 3هزار و 360دانشجوی خارجی در مقاطع مختلف در این کرسیها در دانشگاههای سایر کشورها مشغول به تحصیل بودند.
ورود دانشگاههای ایرانی به پروژههای مشترک با دانشگاههای خارجی در پسابرجام چگونه بودهاست؟
یکی از بسترهایی که در پسابرجام مهیا شده درخصوص ورود دانشگاههای ایرانی به پروژههای مشترک و گرندهای بزرگ (اعتبار پژوهشی) است و ما الان بیش از 4گرند یک میلیون یورویی از اتحادیه اروپا گرفتهایم.
این گرندها و اعتبارات پژوهشی را کدام دانشگاههای داخلی اخذ کردهاند؟
یکی از این گرندها را دانشگاه علامه طباطبایی به همراه چند دانشگاه کسب کرده است، دومی را دانشگاههای ملایر و تربت حیدریه بهطور مشترک بهعنوان دانشگاههای جوان دریافت کردهاند، سومی را دانشگاه علوم پایه زنجان اخذ کرده و این روند گرفتن گرند و کشاندن دانشگاهها به سطح دانشگاههایی که بتوانند از گرندهای یک میلیون یورویی و بالاتر بهرهمند شوند، ادامه دارد. قبل از برجام عمده گرندها و جوایز دانشگاههای ایرانی از حدود 20هزار تا 50هزار یورو بود که جهش ناگهانی در این خصوص نشاندهنده استفاده مناسب جامعه علمی و فناوری ما از شرایط و امکانات مهیا شده در فضای علمی جهان است.
اخباری داشتیم که اعزام دانشجویان ایرانی به خارج از کشور برای بلندمدت محدود شده، در اینباره توضیح دهید؟
البته نباید فراموش کنیم که محور همه این فعالیتها حفظ نیروهای نخبه ایرانی در داخل کشور است، ما در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری تقریبا مجوز اعزام دانشجو برای مدت 3تا 4سال به خارج از کشور را نمیدهیم. در این مدت دانشجویان ایرانی تنها برای مدت 6تا 9ماه به خارج از کشور اعزام میشوند و از امکانات دانشگاهها استفاده کرده و سپس به ایران مراجعت میکنند.
درخصوص تولید مقالات علمی مشترک نیز همکاریهایی انجام شده است؟
نکته عجیب و غیرقابل باوری در بحث مقالات علمی مشترک وجود دارد. در سال گذشته میزان مقالات مشترک دانشمندان ایرانی و خارجی به22درصد کل مقالات علمی جمهوری اسلامی ایران رسیده است. یعنی 22درصد از کل مقالات علمی ما که در اسکپوس وISI به چاپ رسیده کار مشترک دانشمندان و محققان ایرانی با دانشمندان خارجی بوده است. بهعبارت دیگر بهرهگیری از توان فکری، امکانات و آزمایشگاهی دانشگاههای خارج از کشور از موارد مدنظر ما بودهاست. برای مثال اگر ما 38هزار مقاله در سال منتشر میکنیم، 22درصد از آنها مقاله مشترک با دانشمندان خارجی است.
آقای دکتر در رتبهبندی جهانی دانشگاهها وضعیت دانشگاههای ایرانی در پسابرجام پیشرفتی داشته است؟
سال 1392یک دانشگاه ایرانی جزو دانشگاههای برتر دنیا براساس اعلام مؤسسه تامسون رویترز بود ولی امسال 18دانشگاه ایرانی در این ردهبندی قرار دارند. البته این بهمعنای رشد 18برابری نیست، معنایش این است که ما در فضای علمی جهان بینالملل حضور پیدا میکنیم و خودمان را محک میزنیم. قرار گرفتن 18دانشگاه ایرانی بین بهترین دانشگاههای دنیا نکته امیدوارکنندهای برای کشور است از طرفی برای دانشگاههای ایرانی یک برند و اعتبار نیز محسوب میشود که قابل استفاده است.
باتوجه به سخنان شما به این نتیجه میرسیم که برجام تأثیرات مهمی در رشد علمی کشورمان داشتهاست؟
خیلیها در داخل کشور اعتقاد دارند که موفقترین مجموعه کشور در پسابرجام وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و جامعه علمی و فناوری کشور بوده است. آمار و ارقام هم نشان میدهد اگر ما نخستین دستگاه در بهرهوری از پسابرجام نباشیم یقینا جزو اولینها هستیم که بیشترین بهره مندی را از فضای جدید داشتهایم و امیدواریم این فضا ادامه پیدا کند. البته باید به یاد داشته باشیم که پتانسیلها و ظرفیتهای موجود علمی کشور به بروز این موفقیت کمک شایانی کرده است.
وضعیت تبادل دانشجو پس از برجام
هماکنون 52هزار دانشجوی خارجی در دانشگاههای داخل کشور در حال تحصیل هستند که بهترتیب حدود 23هزار دانشجو در دانشگاههای تحت پوشش وزارت علوم، بیش از 7هزار نفر در دانشگاه آزاد، حدود 2هزار و 900دانشجو در دانشگاههای تحت پوشش وزارت بهداشت و 18هزار دانشجو در جامعه..المصطفی(ص) حضور دارند. هزار و 500دانشجو هم در دانشگاه پیامنور بهصورت تحصیل از راه دور آموزش میبینند و در مجموع روند تبادل دانشجو روبه توسعه است. این دانشجویان بهعنوان سرمایههای اجتماعی، امنیتی و اقتصادی مدنظر هستند. از سوی دیگر تأکید میکنم سیاست وزارت علوم اعزام بلندمدت دانشجو به خارج از کشور نیست، این روش در ماندگاری نیروهای نخبه در داخل کشور بسیار اثرگذار است.