این 14 گروه عبارتند از:
1ـ کارگروه مخابرات و ارتباطات با مسئولیت وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و ریاست معاون مربوط در آن وزارت.
2ـ کارگروه بهداشت و درمان با مسئولیت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و ریاست معاون مربوط در آن وزارت.
3ـ کارگروه خشکسالی، سرمازدگی و مخاطرات کشاورزی (زراعت، باغداری، دامداری، آبزیان و طیور) با مسئولیت وزارت جهاد کشاورزی و ریاست معاون مربوط در آن وزارت.
4ـ کارگروه حمل و نقل، شریانهای حیاتی، بلایای جوی و طوفان با مسئولیت وزارت راه و ترابری و ریاست معاون مربوط در آن وزارت.
5 ـ کارگروه تشکلهای مردمنهاد با مسئولیت وزارت کشور و ریاست معاون امور اجتماعی، فرهنگی و شوراهای وزارت کشور.
6 ـ کارگروه بیمه، بازسازی و بازتوانی، تأمین و توزیع ماشینآلات، آواربرداری ساختمانها، آتشنشانی، مواد خطرناک و انتقال و تدفین متوفیان با مسئولیت وزارت کشور و ریاست معاون هماهنگی امور عمرانی و رئیس سازمان شهرداریها و دهیاریهای کشور.
7ـ کارگروه امنیت و انتظامات با مسئولیت وزارت کشور و ریاست معاون امنیتی و انتظامی وزارت کشور.
8 ـ کارگروه امور سیل و مخاطرات دریایی، برق، آب و فاضلاب با مسئولیت وزارت نیرو و ریاست معاون مربوط در آن وزارت.
9ـ کارگروه تأمین سوخت و مواد نفتی با مسئولیت وزارت نفت و ریاست معاون مربوط در آن وزارت.
10ـ کارگروه مخاطرات زلزله، لغزش لایههای زمین، ابنیه، ساختمان و شهرسازی با مسئولیت وزارت مسکن و شهرسازی و ریاست معاون مربوط در آن وزارت.
11ـ کارگروه تأمین مسکن با مسئولیت وزارت مسکن و شهرسازی (بنیاد مسکن انقلاب اسلامی).
12ـ کارگروه مخاطرات زیستمحیطی با مسئولیت سازمان حفاظت محیطزیست و ریاست معاون مربوط در آن سازمان.
13ـ کارگروه آموزش و اطلاعرسانی با مسئولیت سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران و ریاست معاون مربوط در آن سازمان.
14ـ کارگروه امداد و نجات و آموزش همگانی با مسئولیت جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران با ریاست رئیس سازمان امداد و نجات.
تمامی این کارگروههای چهاردهگانه به تمهیدات و پیشبینیهایی احتیاج دارند که در زمان مورد نیاز کارآمد و مؤثر واقع شوند. بهطور مثال کارگروه مخابرات و ارتباطات باید ترتیبی دهد که در زمان بروز حوادث و بلایای طبیعی ارتباط مناطق دچار بحران و آسیبدیده را با سایر مناطق حفظ کند. نمونهای از این کمبود و نقصان در زلزله اخیر مناطق غربی کشور قابل مشاهده بود. در ساعات اولیه بروز زلزله برقراری تماس با شهری مثل کرمانشاه کاملاً غیرممکن بود که این مسئله نه تنها جو روانی جامعه را به هم میریزد و تولید نگرانی و ترس مضاعف میکند بلکه روند اطلاعرسانی را نیز مختل میکند.
در شرایط بحرانی این شیوههای ارتباطی هستند که نقش مؤثری در امدادرسانی ایفا میکنند. در کشورهای پیشرفته هنگام بروز حادثه نه تنها شیوههای ارتباطی موجود قطع نمیشوند بلکه علاوه بر آنها از روشهای مدرنتر ارتباط بهره گرفته میشود تا مدیریت بحران را تقویت کنند.
بهعنوان مثال بعد از طوفان سال 2007 آمریکا، گروهی از محققان دانشگاه هاروارد به بررسی این موضوع پرداختند که با رصد کردن توئیتهای ارسالی میتوان مناطق آسیبدیده را سریعتر شناسایی و برای امدادرسانی آنها اقدام کرد. در زلزله اخیر غرب ایران نیز اگر در ساعات اولیه آن به توئیتر مراجعه کنیم با اخباری از جانب عکاسان و خبرنگارانی در روستاهای دورافتاده مواجه میشویم که هنوز پای هیچ امدادرسانی به آن مناطق باز نشده بود.
لزوم همین تمهیدات و پیشبینیهای ضروری در مورد دیگر کارگروهها نیز صدق میکند. کارگروه بهداشت و درمان باید آمادگی کافی از لحاظ علمی و تکنیکی و تجهیزاتی با بروز اپیدمیهای ناشی از وقوع حوادث طبیعی را داشته باشد. این اپیدمیها که معمولاً بعد از رخ دادن یک بلای طبیعی به وجود میآیند، به ویژه اگر در فصل گرما، میتوانند به اندازه همان حادثه طبیعی خطرناک و تهدیدکننده باشند. در چنین شرایط بحرانی آیا ما توانایی و بنیه ارائه حجم بزرگی از واکسن برای یک بیماری شایعشده در سطح وسیعی از یک منطقه را خواهیم داشت؟ آیا قادر خواهیم بود که از گسترش بیماری اپیدمیک جلوگیری کرده و بیمارنشدهها را مصون نگاه داشت و اپیدمی را کنترل کنیم؟ اینها سؤالاتی هستند که باید پاسخ داده شوند.
در مورد شهر تهران گفته میشود که در صورت بروز زلزله بسیاری از شریانهای حیاتی خود را از دست میدهد. چراکه اغلب پلهای ساختهشده در تهران قدیمی هستند و درنتیجه زلزله فرو میریزند و مسیرهای عبور و مرور مختل میشوند. همچنین شریان گازرسانی دچار مشکل جدی خواهد شد و احتمال وقوع آتشسوزی و انفجار بالا خواهد بود. اینها نمونههایی از مواردی هستند که باید توسط کارگروه حمل و نقل، شریانهای حیاتی، بلایای جوی و طوفان مورد بررسی و پیشبینی قرار بگیرد.
مدیریت بحران علاوه بر آن که در کلیت خود یک علم است در جزئیات نیز دانشی محسوب میشود که باید به آن مجهز شد، اما متأسفانه در ایران نه تنها استانداردهای بینالمللی در سطح جهانی رعایت نمیشود بلکه حتی مشخص نیست که استانداردهای داخلی را رعایت میکنیم یا خیر؟ چراکه به گفتۀ محسن هاشمی، رئیس شورای شهر تهران، برخی از مراکز بحران تهران تغییر کاربردی داده شده و در یکی از این مراکز برنامه خندوانه ضبط شده است!
سهیلا جلودارزاده، نماینده مردم تهران، ری و شمیرانات نیز اظهار تأسف کرده است که برخی از سولههای مدیریت بحران در اشغال حوزههایی خارج از سازمان مدیریت بحران قرار دارد و گفته است که به طور حتم با این وضعیت در صورت وقوع زلزله برای اسکان زلزلهزدگان با مشکل مواجه خواهیم شد.
مدیریت بحران دانشی است متشکل از علوم مختلف که در زمان بروز بحران باید همگی آن را به کار گرفت، تجهیزات کافی داشت و تکنولوژی را به خدمت درآورد تا بتوان در سطح بالا و با حداکثر موفقیت بحران را تحت کنترل درآورد و از آن عبور کرد. چیزی که متأسفانه ما در حال حاضر فرسنگها با آن فاصله داریم.
گزارش: غزال غضنفری