دریای عمان یکى از اکوسیستمهای آبى مهم در منطقه خاورمیانه میباشد که با ذخایر گیاهى و جانورى غنى از تنوع ژنتیکى، بهعنوان یکى از منابع مهم محیط زیست با بیشترین تنوع زیستى در حوزه قاره آسیا شناخته میشود. چهار گونه ماهى این دریا شامل شیر، شوریده، کوتر و حلوا سیاه، ارزش تغذیهای بالایى در بین مردم سواحل استان سیستان و بلوچستان دارند و جزء پرطرفدارترین آبزیان به شمار میآیند.
اکوسیستمهای آبى در معرض آلودگیهای زیستمحیطی مختلفى نظیر ترکیبات آلى، ترکیبات نفتى، سموم علفکش، آفتکش و فلزات سنگین هستند که در اثر فعالیتهای طبیعى و نیز بهطور عمده در اثر فعالیتهای انسانى به محیطهای آبى راه مییابند.
فلزات سنگین نظیر جیوه، آرسنیک، کادمیوم، سرب و نیکل، از مهمترین منابع آلاینده محیط زیست محسوب میشوند که ممکن است در بدن موجودات آبزی ازجمله ماهیان تجمع یابند و سپس در بدن انسان اثرات سمى گذاشته و باعث بروز انواع بیماریها شوند.
اکوسیستمهای آبى در معرض آلودگیهای زیستمحیطی مختلفى نظیر ترکیبات آلى، ترکیبات نفتى، سموم علفکش، آفتکش و فلزات سنگین هستند که در اثر فعالیتهای طبیعى و نیز بهطور عمده در اثر فعالیتهای انسانى به محیطهای آبى راه مییابند.
در پژوهشی که توسط پژوهشگران ایرانی و بهمنظور بررسی این فلزات در برخی ماهیهای دریای عمان انجام شده، 96 نمونه ماهی از صیدگاه بندر چابهار و از دو منطقه ساحلی و دریایی آن در فصل بهار برداشت شد. سپس از بافتهای عضله این ماهیان که از چهار نوع شوریده، حلوا سیاه، شیر و کوتر بودند، نمونهبرداری صورت گرفت. علت انتخاب عضله برای ارزیابی فلزات سنگین بدین منظور بود که عضله، نقش مهمی در تغذیه انسان دارد و همچنین عضله نسبت به کبد، آبشش و کلیه، فلزات سنگین کمتری را جذب مینماید.
پس از انجام نمونهبرداری، ارزیابی مقدار و غلظت فلزات سنگین در آزمایشگاه صورت گرفت و دادههای بهدستآمده با استفاده از نرمافزارهای آماری، تجزیهوتحلیل شدند.
نتایج این تحقیق که به همت محققینی از دانشگاههای آزاد اسلامی واحدهای تهران و اهواز، دانشگاه سیستان و بلوچستان و همچنین دانشگاه علوم پزشکی زاهدان انجامشده، نشان میدهد که میزان جذب فلزات سنگین در عضله ماهیان ساحلى بیش از نمونههای دریایى بوده و در میان ماهیهای مختلف، ماهى کوتر بالاترین غلظت عناصر فلزی سنگین را داشته است. پسازاین ماهی، ماهى- حلوا سیاه، شوریده و شیر به ترتیب دارای غلظتهای پایینتری از فلزات سنگین فوق بودهاند.
بااینحال محققین گزارش نمودهاند، میزان این فلزات در بدن ماهیان موردمطالعه به غیر از ماهی کوتر ازلحاظ استانداردهای جهانی، پایینتر از حد مجاز بوده و لذا مصرف آنها برای بزرگسالان مشکل خاصی ایجاد نمیکند، هرچند برای کودکان بایستی در این خصوص مراقبتهای خاصی نمود.
با این توصیف و طبق نتایج حاصل از این پژوهش، ماهى شیر بهعنوان سالمترین گونه و ماهى کوتر، دارای آلودگی فراتر از حد مجاز به فلز سنگین نیکل معرفی شده است.
یافتههای این مطالعه علمی پژوهشی در نشریه «پژوهش در بهداشت محیط» وابسته به دانشگاه علوم پزشکی مشهد منتشر گردیده است.
گزارش: محمدرضا دلفیه
منبع: شهری، ا. و همکاران. 1396. ارزیابی خطر برخی فلزات سنگین در عضله چهار گونه ماهی دریای عمان در فصل بهار. پژوهش در بهداشت محیط، 3(1): 39-30.