سیدعباس عراقچی، معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه، در گفتگو با ایسنا ضمن اشاره به دغدغه جهانی درخصوص مسأله آب، از شکلگیری علمی نوین به نام «سیاست آب» (Hydropolitics) نام برد که هماکنون در بعضی از دانشگاههای معتبر جهان تدریس میشود.
او از تأسیس بخشی ویژه در معاونت حقوقی و بینالمللی وزارت امور خارجه به نام «دیپلماسی آب» نام برد و تأکید کرد که از این پس موضوع آب به شکلی جدی و ویژه در سیاستگذاریها بررسی خواهد شد.
عراقچی در همین راستا به جریان مذاکرات اخیر ایران و افغانستان اشاره کرد که منجر به توافق بر سر تشکیل 5 کمیته کاری بین دو کشور شد و گفت که یکی از این کمیتهها، کمیته آب است.
او همچنین معاهده بین ایران و افغانستان در مورد رودخانه هیرمند را پابرجا اعلام کرد و گفت که ما نسبت به حقابه تعیینشده پایبند هستیم. رودخانه هیرمند از افغانستان سرچشمه میگیرد، در خاک ایران جاری میشود و از تالاب هامون عبور میکند و مجدداً به خاک افغانستان برمیگردد.
عراقچی در ادامه توضیحات خود درخصوص مذاکرات با کشور افغانستان، به موضوع رودخانه هریرود نیز اشاره کرد و گفت که تاکنون هیچ رژیم حقوقی بین ایران، افغانستان و ترکمنستان که در این مورد شراکت دارند، شکل نگرفته است. درواقع میتوان گفت که رودخانه هریرود پروندهای باز میان ما و کشور افغانستان است.
موضوع بعدی که معاون حقوقی وزارت امور خارجه آن را مطرح کرد، مسألۀ همکاری بین دو کشور ایران و افغانستان در حوزه آب است. عراقچی تأکید کرد که مسائل مرتبط با آب، لزوماً به منازعه و درگیری ختم نمیشوند، بلکه میتوان از آن به عنوان موضوعی برای تعامل و همکاری استفاده کرد.
عباس عراقچی موضوع آب را موضوعی حساس در خاورمیانه معرفی کرد که به دلیل ایجاد تغییرات اقلیمی و کاهش بارندگیها از یک طرف و افزایش جمعیت و توسعه صنعت و کشاورزی از طرف دیگر، روز به روز بر میزان این حساسیت افزوده خواهد شد.
در حقیقت بحران آب در خاورمیانه، بحرانی جدی است که رو به وخامت دارد. وقتی آب نباشد، بیکاری، فقر، مهاجرت و مسائل امنیتی گسترش پیدا میکند و منجر به جنگ و درگیری بین دو کشور، دو شهر، دو قبیله یا دو روستا میشود. پس میتوان گفت که مسأله آب با منافع و امنیت ملی کشورها در منطقه گره خورده است.
معاون حقوقی وزارت امور خارجه کمبود آب شیرین در خاورمیانه را عاملی برای بروز جنگ در آیندهای نزدیک دانست و تأکید کرد که میتوانیم با استفاده از تجربیات تاریخی و ایجاد همکاری متقابل با کشورهای دیگر در این حوزه از بروز درگیری و نزاع جلوگیری کنیم.
بر اساس ارزیابیهای بینالمللی، تا سال ۲۰۲۵ کل منطقه خاورمیانه رسماً به عنوان «منطقه خشک» شناخته خواهد شد که ایران نیز شامل آن میشود. این وضعیت تا سال ۲۰۵۰ رو به وخامت بیشتر خواهد گذاشت و تا آن زمان بخشهایی از سرزمین ایران به کلی غیر قابل سکونت خواهد شد.
عراقچی در همین راستا موضوع آب را یکی از مهمترین فاکتورهای سیاست خارجی کشور اعلام کرد و برای کنترل این بحران به دو تمهید کلی اشاره کرد:
نخست، تأمین منابع آب از خارج از کشور و سپس مدیریت منابع آب داخل کشور.
به گفته معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه، دیپلماسی آب به مرور جایگاه خود را در سیاست خارجی کشور باز کرده است که البته هنوز راه طولانی و دشواری پیش رو دارد، اما جای امیدواری است که بتوانیم با تلاش و برنامهریزی درست، منافع ملی کشور را در این چارچوب تأمین کنیم.
گزارش: غزال غضنفری