اول رومر، اخترشناس دانمارکی، در سال ۱۶۷۶ با بررسی زمان ناپدید شدن و ظهور دوباره قمر آیو در اطراف مشتری، به شواهدی دست یافت که نشان میداد نور برای پیمودن فاصله میان اجرام آسمانی به زمان نیاز دارد. این مشاهده، نخستین شواهد تجربی مهم درباره محدود بودن سرعت نور را در اختیار دانشمندان قرار داد.
به گزارش سیناپرس، در ۲۱ نوامبر سال ۱۶۷۶، یک اخترشناس دانمارکی با بررسی حرکت یکی از قمرهای مشتری به نتیجهای رسید که درک دانشمندان از جهان را تغییر داد. اول رومر با مشاهده زمان گرفت و ظهور دوباره قمر آیو دریافت که نور برخلاف تصور رایج آن دوران، با سرعتی محدود حرکت میکند و برای رسیدن به زمین به زمان نیاز دارد.
رومر در آن زمان تلاش میکرد با اندازهگیری دوره گردش آیو به دور مشتری، از این قمر بهعنوان نوعی ساعت کیهانی استفاده کند. او بارها لحظه ناپدید شدن آیو در پشت سیاره مشتری و ظاهر شدن دوباره آن را رصد کرد، اما بهتدریج متوجه شد زمان وقوع این رویدادها همیشه مطابق پیشبینیهایش نیست.
بررسی دادهها نشان میداد هنگامی که زمین به مشتری نزدیکتر میشود، گرفت آیو حدود ۱۱ دقیقه زودتر از زمان مورد انتظار رخ میدهد. در مقابل، با افزایش فاصله زمین و مشتری، این پدیده تقریباً ۱۱ دقیقه دیرتر اتفاق میافتد.
رومر پس از بررسی این اختلاف زمانی به این نتیجه رسید که علت آن، مدتزمانی است که نور برای پیمودن فاصله میان مشتری و زمین نیاز دارد. به بیان دیگر، تغییر فاصله این دو سیاره باعث میشود نور در زمانهای متفاوتی به زمین برسد و در نتیجه، زمان مشاهده گرفت آیو نیز تغییر کند.
او در ۹ نوامبر ۱۶۷۶ زمان وقوع گرفت بعدی آیو را بهدرستی پیشبینی کرد و سرانجام در ۲۱ نوامبر همان سال، یافتههای خود را در آکادمی سلطنتی علوم ارائه داد.
چرا کشف رومر اهمیت داشت؟
پیش از این مشاهدات، بسیاری از دانشمندان تصور میکردند نور بدون هیچگونه تأخیری منتشر میشود و سرعت آن عملاً بینهایت است. یافتههای رومر این تصور را به چالش کشید و نشان داد که نور برای عبور از فاصلههای مختلف به زمان نیاز دارد.
این کشف، زمینه را برای شناخت دقیقتر سرعت نور و تبدیل آن به یکی از مفاهیم بنیادی فیزیک فراهم کرد. اندازهگیری سرعت نور بعدها در بررسی پدیدههای فیزیکی و محاسبه فاصلههای کیهانی نیز نقش مهمی پیدا کرد.
به نقل از دانشجو، امروزه میدانیم سرعت نور در خلأ حدود ۳۰۰ هزار کیلومتر بر ثانیه است. این مقدار در فیزیک مدرن بهعنوان حد نهایی سرعت انتقال اطلاعات و حرکت اجسام دارای جرم شناخته میشود.

