نماد سایت خبرگزاری سیناپرس

مهندسی اتم‌ها برای ساخت نسل تازه تراشه‌ها

پژوهشگران با جایگزینی بخشی از اتم‌های نیتروژن با کربن در ساختار نیترید بور، موفق به تولید یک نیمه‌رسانای دوبعدی نوع p شدند؛ ماده‌ای فوق‌نازک که برای نخستین‌بار در قالب لایه‌ای اتمی و روی ویفری به قطر دو اینچ تولید شده و می‌تواند یکی از موانع اصلی توسعه مدارهای الکترونیکی دوبعدی را برطرف کند.

به گزارش سیناپرس، دانشمندان با استفاده از مهندسی اتمی و تغییر ترکیب شیمیایی نیترید بور، موفق شده‌اند ماده‌ای را که به‌طور طبیعی خاصیت عایق الکتریکی دارد، به یک نیمه‌رسانای دوبعدی نوع p تبدیل کنند. این دستاورد علاوه بر معرفی ماده‌ای جدید برای ساخت قطعات الکترونیکی، امکان تولید یکنواخت آن را در ابعاد یک ویفر دواینچی فراهم کرده است؛ پیشرفتی که می‌تواند در توسعه نسل آینده تراشه‌های فوق‌نازک و کم‌مصرف نقش مهمی داشته باشد.

در فناوری الکترونیک، ساخت بسیاری از مدارهای پردازشی به ترکیب دو نوع ترانزیستور وابسته است. ترانزیستورهای نوع n جریان الکتریکی را با کمک الکترون‌ها منتقل می‌کنند، در حالی که در ترانزیستورهای نوع p، حفره‌ها یا حامل‌های بار مثبت وظیفه انتقال جریان را بر عهده دارند. ترکیب این دو ساختار، اساس مدارهای مکمل الکترونیکی را تشکیل می‌دهد.

با وجود پیشرفت‌های قابل‌توجه در تولید نیمه‌رساناهای دوبعدی نوع n، دستیابی به نمونه‌های نوع p با عملکرد مناسب و قابلیت تولید در مقیاس گسترده همچنان یکی از چالش‌های مهم این حوزه محسوب می‌شود.

اکنون گروهی بین‌المللی از دانشمندان به سرپرستی پژوهشگران دانشکده تحصیلات تکمیلی مهندسی دانشگاه توکیو و با همکاری محققانی از ژاپن و تایوان، روشی برای رفع این محدودیت ارائه کرده‌اند. آن‌ها با وارد کردن اتم‌های کربن به ساختار نیترید بور، ماده‌ای جدید به نام نیترید بور کربن (BCN) ساخته‌اند که قابلیت هدایت جریان الکتریکی به‌عنوان یک نیمه‌رسانای نوع p را دارد.

نتایج این تحقیق در مجله معتبر Nature و در مقاله‌ای با عنوان «رشد اپیتاکسیال نیترید بور کربن نوع p با تحرک‌پذیری بالا در مقیاس ویفر» منتشر شده است.

چگونه یک ماده عایق به نیمه‌رسانا تبدیل شد؟

نیترید بور به‌طور طبیعی از شبکه‌ای منظم با ساختار شش‌ضلعی تشکیل شده که اتم‌های بور و نیتروژن در آن قرار گرفته‌اند. این ترکیب به دلیل ویژگی‌های الکترونی خود، خاصیت عایق دارد و اجازه عبور آسان جریان الکتریکی را نمی‌دهد.

پژوهشگران برای تغییر این ویژگی، بخشی از اتم‌های نیتروژن موجود در شبکه بلوری را با اتم‌های کربن جایگزین کردند. این تغییر در مقیاس اتمی، ساختار الکترونیکی ماده را دگرگون کرد و امکان ایجاد رفتار نیمه‌رسانایی نوع p را به وجود آورد.

این روش از نظر اصول علمی به فرایند آلایش در نیمه‌رساناهای سیلیکونی شباهت دارد. در فناوری متداول سیلیکون، با افزودن مقادیر کنترل‌شده‌ای از عناصر دیگر به ساختار بلوری، ویژگی‌های الکتریکی ماده تغییر می‌کند و می‌توان نیمه‌رساناهای نوع n و p ساخت.

در پژوهش جدید نیز همین ایده در مقیاس اتمی و روی یک ماده دوبعدی اجرا شده است؛ با این تفاوت که دانشمندان با کنترل جایگزینی اتم‌های کربن در شبکه نیترید بور، موفق به تغییر خواص الکتریکی آن شده‌اند.

بررسی‌های میکروسکوپی با تفکیک‌پذیری اتمی نشان داد که لایه تولیدشده از ساختاری پیوسته برخوردار است، هرچند در برخی قسمت‌ها اعوجاج‌های موضعی در شبکه بلوری مشاهده می‌شود. همچنین تصاویر میکروسکوپی تأیید کردند که اتم‌های کربن در نواحی بررسی‌شده، عمدتاً جایگزین اتم‌های نیتروژن شده‌اند.

اندازه‌گیری‌های طیف‌سنجی نیز وجود گاف نواری الکترونیکی در حدود ۱٫۹۰ الکترون‌ولت را نشان داد. گاف نواری یکی از ویژگی‌های اساسی مواد نیمه‌رساناست که مشخص می‌کند الکترون‌ها برای ورود به حالت‌های رسانا به چه میزان انرژی نیاز دارند و در نتیجه بر نحوه کنترل جریان الکتریکی تأثیر می‌گذارد.

مهندسی شیمیایی برای کنترل اتم‌ها

یکی از دشواری‌های اصلی در ساخت نیترید بور کربن، کنترل دقیق ورود سه عنصر بور، کربن و نیتروژن به سطح ماده در حال رشد است. چنانچه این عناصر به‌درستی و در زمان مناسب وارد فرایند نشوند، ممکن است بخش‌هایی از سطح بیش از اندازه کربن دریافت کنند یا ساختار بلوری نهایی ناهمگن شود.

برای حل این مشکل، محققان از دو ترکیب مولکولی مونومتیل‌آمین بوران (MMAB) و آمونیاک بوران (AB) به‌عنوان پیش‌ماده استفاده کردند.

آن‌ها با تنظیم مسیرهای هیدروژن‌زدایی و واکنش‌های شیمیایی سطحی این ترکیبات، نحوه تأمین و ورود عناصر سازنده به شبکه بلوری را کنترل کردند. این روش از تجمع نامطلوب کربن در بخش‌های مختلف سطح جلوگیری کرد و امکان جای‌گیری مناسب‌تر اتم‌های کربن در ساختار نیترید بور را فراهم آورد.

فرایند تولید با استفاده از روش رسوب‌دهی شیمیایی از فاز بخار انجام شد. در نهایت، پژوهشگران توانستند یک لایه تک‌اتمی و پیوسته از نیترید بور کربن نوع p را روی بستری از مس با جهت‌گیری بلوری مشخص (Cu(۱۱۱)) رشد دهند.

نکته مهم این است که تولید ماده به نمونه‌های کوچک آزمایشگاهی محدود نماند و امکان رشد آن روی ویفری به قطر دو اینچ نیز فراهم شد. این موضوع گامی مهم برای بررسی قابلیت تولید این نیمه‌رسانا در ابعاد بزرگ‌تر به شمار می‌رود.

عملکرد ترانزیستورهای ساخته‌شده چگونه بود؟

برای ارزیابی ویژگی‌های الکتریکی و بررسی تکرارپذیری روش تولید، پژوهشگران ۲۲۴ ترانزیستور اثر میدانی را که در سه نوبت مستقل رشد BCN ساخته شده بودند، آزمایش کردند.

نتایج نشان داد که این ترانزیستورهای نوع p به تحرک‌پذیری حفره‌ای حدود ۱۰۰ سانتی‌مترمربع بر ولت‌ثانیه دست یافته‌اند. همچنین جریان روشن آن‌ها بیش از ۰٫۹ میلی‌آمپر به‌ازای هر میکرومتر عرض کانال و نسبت جریان روشن به خاموش در حدود ۱۰ به توان ۸ اندازه‌گیری شد.

نسبت جریان روشن به خاموش یکی از شاخص‌های مهم عملکرد ترانزیستور است. مقدار بالای این شاخص نشان می‌دهد که قطعه در حالت روشن می‌تواند جریان قابل‌توجهی عبور دهد، اما در وضعیت خاموش، جریان نشتی آن به میزان زیادی کاهش می‌یابد.

محققان همچنین عملکرد ترانزیستورهای ساخته‌شده در نقاط مختلف ویفر و در سه نوبت تولید را بررسی کردند تا میزان یکنواختی و تکرارپذیری فرایند مشخص شود.

نتایج این ارزیابی‌ها نشان داد که کنترل ترکیب اتمی ماده و رشد لایه‌ای پیوسته در سطح ویفر امکان‌پذیر است؛ قابلیتی که برای عبور از مرحله آزمایشگاهی و حرکت به سمت تولید صنعتی اهمیت زیادی دارد.

گامی به سوی نسل جدید تراشه‌های فوق‌نازک

اهمیت اصلی این دستاورد به امکان توسعه نیمه‌رساناهای دوبعدی نوع p بازمی‌گردد؛ موادی که برای ساخت مدارهای الکترونیکی مکمل در کنار نیمه‌رساناهای نوع n ضروری هستند.

توسعه هم‌زمان این دو نوع ماده می‌تواند زمینه ساخت مدارهایی با ضخامت کمتر، ابعاد کوچک‌تر و مصرف انرژی پایین‌تر را فراهم کند. همچنین ترکیب نیمه‌رساناهای دوبعدی مختلف ممکن است در آینده به تولید ساختارهای الکترونیکی سه‌بعدی یکپارچه منجر شود.

البته هنوز یک مدار مکمل کامل با استفاده از این فناوری ساخته و آزمایش نشده است و نتایج فعلی به عملکرد ترانزیستورهای نوع p اختصاص دارد.

پژوهشگران در ادامه قصد دارند کنترل جایگزینی اتم‌های کربن را دقیق‌تر کنند، دمای موردنیاز برای رشد ماده را کاهش دهند و امکان یکپارچه‌سازی BCN با قطعات نیمه‌رسانای نوع n را بررسی کنند.

به نقل از پایگاه خبری فناوری ناننو ایران، در مجموع، این پژوهش نشان می‌دهد که تغییر هدفمند ترکیب اتمی مواد دوبعدی می‌تواند ویژگی‌های الکتریکی آن‌ها را به‌طور اساسی دگرگون کند؛ رویکردی که شاید در آینده مسیر ساخت نسل تازه‌ای از تراشه‌های فوق‌نازک و کم‌مصرف را هموار سازد.

خروج از نسخه موبایل